Ondanks het feit dat er vandaag 44 miljoen meer
meisjes basisschool lopen in de ontwikkelingslanden dan in 1990, en
ondanks het feit dat het onderwijs vcor meisjes en vrouwen op de
politieke agenda staat in de ontwikkelingslanden, blijft de gender
kloof bijzonder groot. En dat terwijl "meisjesonderwijs een wereld
van verschil maakt, niet alleen voor de economische ontwikkeling,
maar ook op menselijk vlak," aldus Mary Joy Pigozzi van UNICEF. De
aanhoudende discriminatie verbaast des te meer aangezien alle
studies aantonen dat het onderwijs voor meisjes een positieve
investering is voor de maatschappij. Mogelijke oorzaak is onder
andere het feit dat gezinnen niet altijd overtuigd zijn van de
voordelen. "De beleidsmakers moeten de kosten en baten bekijken
vanuit het oogpunt van de ouders," oppert een recente paper van de
Wereldbank. "Als hun dochters naar school sturen, aan de ouders
meer kost, terwijl de samenleving er de meeste vruchten van plukt,
moeten de regeringen misschien speciale maatregelen en gerichte
subsidies overwegen om meisjes op de schoolbanken te
krijgen."
Acties
Veel regeringen beseffen dit ten volle. Een pilootproject in Egypte richtte 200 meisjesvriendelijke scholen op in het zuiden van Egypte. De geleerde lessen en meest effectieve maatregelen worden geïntegreerd in het formele onderwijssysteem van het land. Malawi verlaagt de kosten voor de ouders om kinderen naar school te sturen: de regering schrapte het inschrijvingsgeld en de verplichte schooluniformen. In Mashan County (China) krijgen dorpen en families die doeltreffende maatregelen nemen om meer meisjes naar school te sturen gemakkelijke toegang tot leningen en ontwikkelingsfondsen.
Vooral in Afrika en Zuid Azië gaapt de gender kloof wijd. Een zesjarig meisje zal in de huidige context tijdens haar leven gemiddeld zes jaar school lopen -drie jaar minder dan een jongen van dezelfde leeftijd. De verschillen tussen de stad en het platteland vergroten de achterstand van de meisjes nog. Een meisje van het platteland loopt drie keer meer kans om haar basisopleiding niet af te maken dan een jongen uit de stad. Zelfs in het klaslokaal houdt de discriminatie aan: onderzoek toont aan dat zowel mannelijke als vrouwelijke leerkrachten geneigd zijn om meer aandacht te geven aan jongens dan aan meisjes. Speciale opleidingen in gender gevoeligheid proberen dat verschil weg te werken.
Tradities
Ook traditionele overtuigingen en gebruiken liggen aan de oorzaak van de gender kloof. Van meisjes wordt al snel verwacht dat ze thuis voor hun jongere broertjes en zusjes zorgen. Ze worden ook vaak gedwongen vroeg te huwen. Sommige ouders hebben ook weinig vertrouwen in het onderwijs en vrezen bijvoorbeeld dat de eerbaarheid van hun dochter zal worden aangerand door de mannelijke leerlingen en leerkrachten. Het ontluiken van de puberteit is een cruciale leeftijd. In veel samenlevingen halen ouders hun dochter van school af eens ze de puberteit bereikt, uit vrees voor een ongewenste zwangerschap. Meestal wordt de dochter daarna snel uitgehuwelijkt.
"Elk kind heeft recht op onderwijs, ook een zwanger meisje," zegt Eddah Gachukia van het Forum voor Afrikaanse Vrouwelijke Opvoedkundigen (FAWE), dat succesvol lobbyde tegen het nationale beleid in verschillende Afrikaanse landen dat zwangere meisjes scholing weigert. Benin biedt nu aan meisjes die de school verlieten de mogelijkheid om hun opleiding verder te zetten. Guinee verhoogde de minimumleeftijd voor het huwelijk en beschouwt het lastig vallen van meisjes door mannelijke leraars nu officieel als een misdrijf. Een nieuw initiatief in Tanzania moedigt meisjes aan om hun problemen naar voren te brengen zodat er kan gezocht worden hoe ze de obstakels in hun academische ontwikkeling het best kunnen omzeilen.
Moeders
"Je mag het onderwijs voor meisjes niet loskoppelen van het onderwijs voor vrouwen," zegt Aicha Bah Diallo van de UNESCO terwijl ze de noodzaakt onderstreept om zowel meisjes als hun moeders te bereiken. Deze dubbele aanpak toonde zich bijzonder effectief tijdens het zogenaamde Kayes project dat liep op het platteland van Mali. Een originele campagne die zich tot de gemeenschappen richtte, maakte gebruik van raadsels, rijmen en de radio om het lage toekomstperspectief van de meisjes en vrouwen bij te spijkeren. Zo lokte men vrouwen naar opleidingen waar ze leren lezen en schrijven en vaardigheden aanleren waarmee ze centen kunnen verdienen. Eens ze de opleiding volgden, zetten deze vrouwen zich actief in om ook meer meisjes naar school te krijgen. Als er bijvoorbeeld één afwezig was op school, ging een vrouw thuis kijken wat er aan de hand was. Als de ouders geen geldig excuus hadden, namen ze het meisje mee naar school. In drie jaar tijd verdubbelde de inschrijvingsgraad van meisjes in de scholen in de 18 betrokken dorpen.
Alfabetisering bevordert de persoonlijke ontplooiing van vrouwen en is zo de sleutel tot een beter leven. Opgeleide vrouwen hebben minder en gezondere kinderen en zullen hun kroost ook sneller naar school sturen. In Brazilië bijvoorbeeld, heeft een moeder die analfabeet is, gemiddelde 6,5 kinderen, terwijl een moeder die secundair onderwijs genoot er gemiddelde 2,5 heeft. Het kind van een moeder in Zambia die basisonderwijs genoot, heeft 25% meer kans op overleving dan een kind van een ongeschoolde moeder.
Microkrediet
Programma's voor microkrediet naar het voorbeeld van de Grameen Bank (zie ook Unesco Info 37) veranderden het leven van duizenden arme plattelandsvrouwen. Vrouwen die zich inschrijven voor een gezamenlijk programma van de UNESCO en de Grameen Bank in Bangladesh, bepalen zelf hun leerbehoefte: van boekhouden en recht tot bijvoorbeeld gezondheidszorg en familieplanning. Die betrokkenheid is een cruciaal element van dergelijke programma's. Toen een groep vissersvrouwen uit Benin besloot dat ze meer aan hadden om te leren rekenen dan om te leren lezen en schrijven, paste de Voedsel en Landbouw Organisatie van de VN haar pedagogisch materiaal aan door goederen en diensten met symbolen te omschrijven i.p.v. met woorden.
Ook de rol die de vrouwen te spelen hebben bij het voorbereiden en uitvoeren van het beleid wint terrein in het onderwijs. Het Vrouweninstituut in Chili bevordert bijvoorbeeld onderwijsactiviteiten die vrouwen wapenen om een actieve rol te spelen bij de aanpak van politieke en sociale problemen. Uiteindelijk is hun doelstelling dezelfde als die van mensen die roepen om alfabetiseringsklassen in verafgelegen plattelandsdorpjes: de zelfontplooiing van de vrouw bevorderen.