Ecosystemen en milieuproblemen houden geen rekening
met grenzen. Uit de evolutie van het wereldwijd netwerk van
biosfeerreservaten blijkt dat die simpele waarheid algemeen
aanvaard wordt. Twee belangrijke trends van de laatste jaren
illustreren dit: biosfeerreservaten worden steeds groter en
bestrijken soms een gebied dat zich over twee of meer landen
uitstrekt, en steeds meer actoren worden bij het beheer ervan
betrokken.Wereldwijd
Zo'n 30 van de 393 biosfeerreservaten in 94 landen omvatten een gebied van een miljoen hectaren of meer. Het Mata Atlantica Biosfeerreservaat in Brazilië bestrijkt meer dan 30 miljoen hectaren, Air and Tenere in Niger beslaat 24 miljoen hectaren en Tonle Sap in Cambodja ongeveer 2 miljoen. Zes reservaten zijn "internationaal": hun territorium strekt zich uit over twee of meer landen. Zo is er bijvoorbeeld het 300.000 hectaren grote Vosges du Nord en Pfälzerwald reservaat op de Frans-Duitse grens waar zo'n 245.000 mensen wonen. Er zijn plannen om in de toekomst nog meer dergelijke internationale biosfeerreservaten op te richten, niet alleen in Europa (waar de huidige internationale reservaten bestaan) maar ook in Azië, Latijns-Amerika en Afrika.
Deze schaalverandering kwam er na een nieuwe visie op conservatie die vorm kreeg op een internationale conferentie voor biosfeerreservaatbeheerders in Sevilla (Spanje) in 1995 en die zich laat samenvatten als: het gaat niet langer om het "bevriezen van ongerepte natuur". Integendeel, de nadruk ligt nu vooral op het in stand houden van de evolutieve capaciteit van ecosystemen en zij die erin leven. Die visie plaatste de bewoners en hun gemeenschappen terug op de voorgrond en benadrukt hun rol als beheerders van hun omgeving en leefmilieu. En dat is de essentie van "duurzaam beheer".
Samenwerking
Uiteraard is het niet altijd eenvoudig om de vaak tegenstrijdige belangen te beheren die de verschillende activiteiten van de menselijke bevolking in om het even welk gebied met zich meebrengen. De laatste jaren werden er dan ook aanzienlijke inspanningen geleverd om de plaatselijke bevolking te betrekken in het beheer en de ontwikkeling van biosfeerreservaten. Het Mananara Biosfeerreservaat in Madagaskar is een mooi voorbeeld. Het oude gewoonterecht is nog sterk ingeburgerd in deze staat in de Indische Oceaan. Het gecentraliseerd beheer van de staat en nationale wetten stipuleerden dat onbewoond of onontgonnen land aan de staat toebehoort, wat wrijvingen veroorzaakte met de plaatselijke volken. Het leidde zelfs tot een verdere degradatie van beschermde gebieden omdat in veel gevallen, traditionele gebruiken vroeger het milieu beschermden.
Deze vaststelling leidde tot een nieuwe aanpak in Mananara, waarbij de overheid een contractuele overeenkomst afsloot met de lokale volken om hun omgeving te beheren, te ontwikkelen en te beschermen. De communicatie tussen beide groepen wordt bevorderd door "milieuonderhandelaars": wetenschappers en ingenieurs met een goede kennis van de plattelandsomgeving, milieubescherming en ecologie. De aanpak bleek zo succesvol dat de regering het systeem over gans het eiland toepast. Gelijkaardige projecten worden ook op het getouw gezet door de FAO, wetenschappers en ngo's met betrekking tot veeteelt en visserij in Niger en Mali.
Coördinatie
Op een ruimere schaal gebeurt de coördinatie via regionale netwerken van biosfeerreservaatbeheerders en comités. Dergelijke netwerken vormen de motor van het MAB-programma van de UNESCO. Het Afrikaans MAB Netwerk, bijvoorbeeld, is opgericht in 1966 en verbindt alle Afrikaanse biosfeerreservaten zodat een gezamenlijk beleid kan gevoerd worden dat de duurzame ontwikkeling van de ganse regio ten goede komt. In de andere regio's van de wereld zijn gelijkaardige netwerken actief.
Door het dynamisme dat biosfeerreservaten aan de dag weten te leggen, blijft het concept actueel en doeltreffend, ook 30 jaar na het ontstaan van het MAB-programma. Biosfeerreservaten slagen erin om een groot aantal mensen van verschillende landen en achtergronden te verenigen rond een belangrijk thema als milieubescherming. Mensen die zich inzetten om de ecologische en biologische rijkdom van onze planeet te vrijwaren en daarbij niet blind blijven voor andere belangrijke aspecten van ons leven zoals duurzame sociale en economische ontwikkeling. Voorwaar, geen verwaarloosbare verwezenlijking.