Karelia is een
mooie streek die zich uitstrekt over de Fins-Russische grens en
gekenmerkt wordt door bossen, heuvels, meren, oude kerkjes en een
rijke culturele traditie. Een groot deel van de streek die
achtereenvolgens door de Vikings, de Russische Tsaren, Zweden,
Finland en de Sovjet-Unie bestuurd werd, en waarvan het grootste
deel vandaag op Russisch grondgebied ligt, is het onderwerp van een
voorstel om er een grensoverschrijdend biosfeerreservaat van te
maken.
Ongerept
De site is uniek, vooral door haar omvang: 10 miljoen hectaren woud -een territorium zo groot als Portugal- die vooral bestaan (80%) uit dennen en sparren. Bovendien zijn uitgestrekte zones nog steeds ongerepte wildernis. Onder het Sovjetregime ware grote delen langs de Finse grens geklasseerd als militaire veiligheidszone, wat betekende dat alle toegang binnen 50 km van de grens strikt verboden was. Zo ontstond een strook van 1000 km ongerepte natuur. Omdat er nauwelijks wegen waren, bleef het grootste deel van de Russische kant totaal geïsoleerd.
Nu Rusland zich echter openstelde voor de markteconomie, ontwikkelde de houtindustrie zich zeer snel langs de grens, daarbij profiterend van het Finse wegennet om het hout te exporteren. "Tijdens het Sovjettijdperk was de Groene Gordel een ononderbroken entiteit," zegt Virpi Sahi die voor het WWF de Fins-Russische samenwerking omtrent bosbeheer coördineert. "Vandaag is de gordel op sommige plaatsen onderbroken, maar we houden nog steeds een waardevol parelsnoer over van grotendeels ongerept boreaal bos. Er moeten dringend maatregelen komen om de verdere vernieling van dit unieke gebied aan zowel Russische als Finse zijde de stoppen."
Groene gordel
Plaatselijke en internationale milieuverenigingen zijn in de regio actief om de exploitatie van oude bossen langs de grens te verhinderen. De meeste grote Finse bedrijven onderschreven een moratorium om geen hout meer te kopen dat afkomstig is uit gebieden waarvan Russische milieuorganisaties vinden dat ze nood hebben aan dringende bescherming. Sinds het begin van de jaren 1990 onderhandelen Rusland, Finland en de deelstaat Karelia over de creatie van een "groene gordel" die zich zou uitstrekken van de Barendszee in het noorden tot de Golf van Finland en het Ladoga meer bij Sint-Petersburg in het zuiden. Tezelfdertijd plant Karelia een uitbreiding van het beschermd natuurgebied in de streek van 802.000 hectaren of 4,2% van het territorium tot 2.690.000 hectaren of 14,9% van de deelstaat tegen het jaar 2005.
De volgende stap zou de creatie zijn van een nieuw biosfeerreservaat, waarvan het huidige Finse Noord Karelia biosfeerreservaat deel zou uitmaken. Een dergelijk grensoverschrijdend reservaat moet bijdragen tot het herstel van het kwetsbaar ecologisch erfgoed. De samenwerking die een dergelijk biosfeerreservaat met zich meebrengt kan zowel Finland als Rusland tot voordeel dienen. "We kunnen hen helpen om de fout te vermijden die we zelf 50 of 60 jaar geleden maakten: overexploitatie van het woud. We hebben gewoon teveel omgehakt. Maar we kunnen ook van hen leren. Meren en kustzones zijn bijvoorbeeld beter beschermd in Rusland. Binnen een strook van 1 km is houthakken er verboden, in Finland geldt hetzelfde voor een strook van amper 100 meter," zegt Kari Laine van de Universiteit van Oulu.
Flexibiliteit
Aan Russische zijde zien de voorstanders van het biosfeerreservaat vooral heil in het promoten van een duurzame ontwikkeling in de streek waarbij het eenvoudiger wordt om economische belangen van exploitatie en werkgelegenheid te verzoenen met ecologische belangen zoals de bescherming van het natuurlijk erfgoed. Een biosfeerreservaat laat immers meer flexibiliteit toe dan een natuurgebied met een beschermd statuut.
"Karelia heeft geen alternatief voor het gebruik van zijn boshulpbron," zegt Eugeny Ieshko, een van de wetenschappers die aan de basis ligt van het voorstel om een biosfeerreservaat op te richten. "In de huidige economische crisis zou het verhinderen van het economische gebruik van grote gebieden om ze te beschermen een serieuze weerslag hebben op de levensomstandigheden van de inwoners."
Lokaal
Het verbieden van de houtindustrie is niet aan de orde. In 1994 hakten de Russen slechts 5,7 miljoen m3 van de toegestane 8,7 miljoen m3. De regionale industrie draait slechts op 40% van haar capaciteit. Probleem is echter dat het niet de plaatselijke bevolking is die door de houthakkersnijverheid tewerkgesteld wordt. "Het hakken gebeurt meestal door buitenlanders met grote machines," verklaart Virpi Sahi. "De plaatselijke bevolking vraagt zich af waar al het geld naartoe gaat van het omhakken van grote delen van het woud." Ze benadrukt het belang om op lokaal vlak jobs te creëren en dorpen hun eigen inkomsten te laten genereren door traditioneel vakmanschap in eer te herstellen en bepaalde traditionele gebruiken voor het verwerken van paddestoelen, bessen en andere nuttige planten te verfijnen.
De uitdaging ligt dus aan Russische zijde om natuurbescherming te integreren in een nieuwe socio-economische aanpak die ook oog heeft voor toerisme en recreatie. "We moeten de vruchten leren plukken van natuurbescherming door een nieuw beheersysteem te ontwikkelen gericht op het duurzaam gebruik van natuurlijke grondstoffen en het verbeteren van de omgeving van de inwoners van Karelia," zegt Eugeny Ieshko.
Toerisme
Toerisme kan een belangrijke rol spelen in het geplande biosfeerreservaat. Het Ladoga meer is al langer een populaire recreatieplaats voor de inwoners uit de omgeving van Sint-Petersburg. De deelstaat Karelia lanceerde zelfs al een website in het Engels waar ze de natuurlijke en toeristische aantrekkingskracht van de streek promoot.
"Het toekomstige biosfeerreservaat kan als voorbeeld dienen voor milieubeheer in andere delen van Rusland," zegt Kari Laine. Finland kan er ook een deel van zijn verloren Kareliaanse cultuur door terugwinnen. "Deze mensen kunnen ons waardevolle vaardigheden leren die wij vergeten zijn, zoals mechanische houtverwerking of het cultiveren en raffineren van bepaald voedsel," zegt Ritta Nykänen die verantwoordelijk is voor de voorbereiding van het Finse deel van het grensoverschrijdende project. Na jaren van scheiding, kunnen de Kareliaanse broertjes herenigd worden en zullen ze hun herinneringen, projecten en geheimen met elkaar kunnen uitwisselen.