Een haalbare doelstelling

Onderwijs biedt mensen de mogelijkheid om na te denken, keuzes te maken en een beter leven te leiden.  Dit wordt benadrukt door het Actieplan van Dakar.  Onderwijs heeft krachtige synergetische effecten op andere ontwikkelingsdoelstellingen: empowerment (m.a.w. maken dat mensen hun lot in eigen handen kunnen nemen), milieubescherming, een betere gezondheid en een goed bestuur. Onderwijs voor moeders heeft een sterke impact op gezondheid, gezinswelzijn en familieplanning.

Volgens een recent OESO-rapport leiden de investeringen in onderwijs tot een onmiskenbaar economisch voordeel: één jaar bijkomend onderwijs verhoogt het per capita rendement van een individu met 4 tot 7% (in OESO-landen).

Onderwijs is ook om andere redenen belangrijk, in het bijzonder de bevordering van waarden, houdingen en gedragingen die van essentieel belang zijn om in vrede samen te leven en voor de persoonlijke groei en voldoening.

EFA: een terugblik

Sinds de Wereldtopconferentie over Onderwijs voor Allen (Jomtien, Thailand, 1990), werd een effectieve vooruitgang geboekt in de verwezenlijking van de EFA-doelstellingen: elk jaar gaan er 10 miljoen kinderen méér naar school; de alfabetiseringsgraad bij volwassenen is gestegen tot 85% voor mannen en 74% voor vrouwen; de inschrijvingen in het basisonderwijs zijn toegenomen van 599 miljoen in 1990 tot 681 miljoen in 1998; het aantal kinderen dat niet naar school gaat, is gedaald van 127 miljoen naar 113 miljoen.

Niettemin gaan nog altijd meer dan 100 miljoen kinderen, meestal meisjes, niet naar school en lopen zo het risico om deel te gaan uitmaken van de 875 miljoen ongeletterde volwassenen, van wie haast twee derden vrouwen zijn.

De kwaliteit van het onderwijs is vaak pover en ongelijk.  In Zuid-Azië en Afrika ten zuiden van de Sahara gaan minder dan drie vierden van de leerlingen naar school tot de vijfde klas.  Onderzoek toont echter aan dat zes jaar basisonderwijs een noodzakelijk vereiste is om duurzaam te kunnen lezen en schrijven, rekenen en tellen.

Vele landen hebben een spectaculaire vooruitgang geboekt in het aantal inschrijvingen in scholen, het percentage kinderen dat op school blijft en afstudeert, en de wegwerking van de verschillen tussen de geslachten.  De inschrijvingen in Oeganda, Malawi en Mauritanië, bijvoorbeeld, zijn in de laatste vijf jaar verdubbeld, waardoor deze landen vrij dicht in de buurt komen van een bruto-inschrijvingspercentage van 100%.  In landen als Benin en Guinea-Bissau zijn de inschrijvingen in het basisonderwijs gestadig toegenomen.

Sommige regio’s benaderen ook zeer dicht de doelstelling van universeel basisonderwijs.  Dit is reeds een realiteit in ontwikkelde en overgangslanden, en ook Oost-Azië, de regio van de Stille Oceaan, Latijns-Amerika en het Caribisch gebied staan op het punt om dit doel te verwezenlijken.

Alhoewel deze toename van de inschrijvingen de bevolkingsgroei heeft overtroffen, kan ze nog steeds het ritme niet volgen dat nodig is om de doelstelling van universele inschrijving in het basisonderwijs in alle regio’s te verwezenlijken.

EFA: de toekomst

Is de doelstelling van universeel basisonderwijs even moeilijk te realiseren als in het afgelopen decennium?  Voor de meeste landen zou een toename van de inschrijving in scholen van 5% per jaar in de komende 15 jaar volstaan om de doelstellingen van Onderwijs voor Allen, of Education for All (EFA), te verwezenlijken, alhoewel in diverse landen een groeipercentage van 10% per jaar zal moeten worden gehaald.

In ontwikkelingslanden zullen basisscholen ongeveer 156 miljoen kinderen meer moeten opnemen dan in 1997, met andere woorden een toename van 27%.

Bijzondere grotere inspanningen zullen noodzakelijk zijn in Afrika ten zuiden van de Sahara, waar meer dan de helft van de bijkomende inschrijvingen in scholen zullen moeten worden aangeboden die wereldwijd zijn vereist, ofwel een stijging met om en bij de 150% ten opzichte van het peil van 1997 en inspanningen die zowat driemaal hoger liggen dan in de periode 1990-1997.

Angola, de Centraal-Afrikaanse Republiek, de Democratische Republiek Congo, Lesotho, Liberia, Niger en Somalië zullen hun inspanningen meer dan tienmaal moeten opdrijven.

Zuid-Azië zal zowat 40 miljoen kinderen méér moeten inschrijven - een stijging met een derde - waardoor minstens even grote inspanningen zullen moeten worden geleverd als in de periode 1990-1997.

In de Arabische landen zullen dubbel zo grote inspanning nodig zijn om zowat 23 miljoen kinderen méér op te nemen, wat neerkomt op een stijging met 72%.

De zes doelstellingen van Dakar

1. De zorg voor zeer jonge kinderen en het kleuteronderwijs uitbreiden en verbeteren, vooral voor de meest kwetsbare en kansarme kinderen.
2. Ervoor zorgen dat alle kinderen, in het bijzonder meisjes, jongeren die in moeilijke omstandigheden leven of tot etnische minderheden behoren, tegen het jaar 2015 toegang hebben tot volledig, gratis en verplicht lager kwaliteitsonderwijs.
3. Ervoor zorgen dat aan de leerbehoeften van alle jongeren en volwassenen wordt tegemoet gekomen door een billijke toegang tot passende leer- en levensvaardighedenprogramma’s.
4. Tegen 2015 een verbetering met 50% realiseren van de alfabetiseringsgraad bij volwassenen, voornamelijk bij vrouwen, en een gelijkwaardige toegang tot basis- en voortgezet onderwijs voor alle volwassenen.
5. De verschillen op basis van geslacht in het basis- en het secundair onderwijs wegwerken tegen 2005 en in het onderwijs een gelijkheid tussen de geslachten verwezenlijken tegen 2015, waarbij de nadruk wordt gelegd op het verzekeren van een volledige en gelijke toegang tot en aanbieding van basisonderwijs van goede kwaliteit voor meisjes.
6. Alle aspecten van de kwaliteit van het onderwijs verzekeren en uitmuntendheid voor allen waarborgen, zodat iedereen erkende en meetbare leerresultaten kan bereiken, voornamelijk wat lezen en schrijven, rekenen en tellen en essentiële vaardigheden voor het verdere leven betreft.

EFA is politiek en economisch haalbaar

Ondanks de enorme uitdaging is er reden om optimistisch te zijn.  Vele landen, waaronder ook enkele zeer arme, hebben aangetoond dat mits goed politiek leiderschap en toewijding snel vooruitgang kan worden geboekt.

Voorspellingen tonen aan dat het systeem in haast alle landen waar de inschrijvingen in het onderwijs zeer laag zijn, eenmaal het systeem zich na een aanvankelijke sterke toename van de inschrijvingen stabiliseert (een periode van zowat 10 jaar), nationale financiële middelen ervoor moeten kunnen zorgen dat de inspanningen worden aangehouden.

Ondertussen zal een aanzienlijke externe financiering noodzakelijk zijn om de bijkomende kosten van de inschrijving van alle kinderen in school, de verbetering van de kwaliteit en de vermindering van de rechtstreekse kosten van het onderwijs te dekken.  Meer internationale hulp zal echter ook vereisen dat de middelen efficiënter worden gebruikt en dat de nationale inspanningen worden opgedreven.

EFA is realiseerbaar

De verwezenlijking van Onderwijs voor Allen zal vereisen dat de systemen om informatie uit individuele landen te verzamelen, te analyseren en te verspreiden worden verbeterd.  Meer in het bijzonder is er een dringende nood aan:

1. Betere mechanismen om de nationale plannen te controleren en te beoordelen;
2. Betere gegevens over de werking van de nationale onderwijssystemen;
3. Betere informatie over wat degelijk werkt;
4. Een betere opspoorbaarheid van de uitgaven voor onderwijs; en
5. Een toespitsing op de kwaliteit van het onderwijs en op alle zes de doelstellingen van Dakar.

Voor de verwezenlijking van deze doelstellingen zal op diverse vlakken duurzame, intensieve en gecoördineerde actie noodzakelijk zijn.  De omzetting van geïnvesteerde middelen in effectieve leerresultaten vereist niet alleen financiële investeringen, maar ook effectieve onderwijssystemen, de juiste mix van middelen (b.v. leraren en leermaterialen) en een globale nationale context van goed overlegd economisch en sociaal beleid.  Zonder aanzienlijke beleidsveranderingen zullen bestaande structurele onevenwichten de verwezenlijking van de doelstellingen van Dakar blijven hinderen