HIV/AIDS en onderwijs

In minder dan twee decennia tijd is HIV/AIDS tot een ware ontwikkelingsramp uitgegroeid.  De besmettingspercentages in Afrika hebben alarmerende proporties aangenomen, maar nemen ook snel toe in Azië, het Carabisch gebied en Oost-Europa.  De aandoening vormt een ernstige hinderpaal voor de verwezenlijking van de doelstellingen van Onderwijs voor Allen.  Een nieuwe generatie mensen tegen HIV/AIDS beschermen, is een van de toekomstige basisdoelstellingen van elk onderwijssysteem.

De omvang van het probleem

Het hoge besmettingspercentage en sterftecijfer onder de geschoolde, ontwikkelde en opgeleide bevolking leidt ertoe dat sommige landen de intellectuele middelen en de groepen die  het meest essentieel zijn voor hun ontwikkeling verliezen.  AIDS heeft een echte ravage aangericht in het volledige lerarenberoep. De verwachting is dat in de komende vijf jaar in de zwaarst getroffen Afrikaanse landen tot 10% van de leraren aan de ziekte zullen overlijden.

Vaak volstaat het aantal leerkrachten dat aan normaalscholen afstudeert amper om de zieke en stervende actieve leraren te vervangen.  De overlijdens van leraren ten gevolge van AIDS in Zambia bedroegen in 1998 twee derden van het aantal pas afgestudeerden en vaak zijn het de best opgeleide en meest ervaren leerkrachten die overlijden.  Derhalve is het moreel bij leraren vaak laag, want alhoewel ze misschien zelf niet besmet zijn, bestaat de mogelijkheid dat hun collega’s of gezinsleden dat wel zijn.  Ook de onderwijsambtenaren en -planners die het systeem in stand houden, kunnen door de ziekte zijn aangetast.

Steeds minder kinderen kunnen het zich veroorloven om naar school te gaan. Velen moeten de school noodgewongen verlaten om voor hun met de ziekte besmette gezinsleden te zorgen of omdat ze door hun contact met de ziekte beschaamd of gebrandmerkt zijn.  Zo wordt ervan uitgegaan dat tegen het jaar 2010 in Ivoorkust 778.000 kinderen hun moeder of hun beide ouders zullen hebben verloren, van wie nagenoeg drie vierden wegens HIV/AIDS.  De situatie is grotendeels vergelijkbaar, of zelfs nog erger, in Benin, Burkina Faso en Guinea.

Huidige strategieën om de gevolgen van HIV/AIDS te bestrijden

Sommige landen hebben ambitieuze programma’s opgestart om de gevolgen van HIV/AIDS te bestrijden.

Sri Lanka heeft AIDS-preventiemaatregelen ingevoerd door in 1993 "bevolkings- en gezinslevenseducatie" aan het schoolprogramma toe te voegen.

Cambodja heeft onderwijsmateriaal over HIV/AIDS-preventie in het Khmer vertaald en op grote schaal intesieve lerarenopleidingsprogramma’s ingevoerd.

Het "Daughters of Education"-project in Thailand financiert de opleiding van meisjes die anders in de seksindustrie zouden terechtkomen.

Brazilië heeft een omvangrijk nationaal preventieprogramma ingevoerd dat zich tot jonge mensen binnen en buiten de school richt, voornamelijk jongeren die anders moeilijk te bereiken zijn.

In Afrika ten zuiden van de Sahara hebben aanzienlijke inspanningen in Senegal een epidemie voorkomen en ervoor gezorgd dat het land een van de laagste besmettingsgraden in de regio heeft. In de scholen staan gezondsheidsvragen in verband met voortplanting en seksualiteit nu op het lesprogramma.  Nadat de HIV-besmetting in Oeganda 10% van de volwassenen had getroffen, heeft de regering dringende maatregelen genomen om het bewustzijn te verbeteren, een gezonde levensstijl te bevorderen en aandacht te schenken aan mensen die met HIV/AIDS leven.  Nieuwe gevallen van besmetting onder de jongeren zijn daardoor nu aanzienlijk gedaald.

Ontwikkelingspartners ondersteunen deze initiatieven. Zo hebben UNESCO en de Wereldgezondheidsorganisatie (WGO) AIDS-bewustmakingsseminaries ingericht voor onderwijsplanners en materiaal over gezondheidseducatie op school ontwikkeld om de verspreiding van AIDS en seksueel overdraagbare ziekten in te dijken.

Recente initiatieven om de acties te versnellen

Het Wereldonderwijsforum heeft de weg bereid voor een nieuwe campagne om de pandemie te bestrijden. Bij dit initiatief worden VN-agentschappen, organisaties van de civil society en ngo’s, scholen en leerlingen betrokken. Een van de voornaamste aandachtspunten bestaat erin om oplossingen te vinden voor het schrijnende tekort aan opgeleide leerkrachten. Verder wordt ook de nadruk gelegd op de herkenning van goede praktijken en gemakkelijk aan te passen innovatieve benaderingen om de verspreiding van de ziekte tegen te gaan.

Er werden een aantal recente initiatieven opgestart om deze problemen aan te pakken:

• Het Internationaal Instituut voor Onderwijsplanning (IIEP - International Institute for Educational Planning IIEP) van de UNESCO heeft een onderzoekseenheid in het leven geroepen over de impact van HIV/AIDS op onderwijssystemen en een strategie uitgewerkt omtrent preventief onderwijs ter bestrijding van HIV/AIDS.  Deze strategie gaat uit van de veronderstelling dat preventief onderwijs effectief werkt als het behoorlijk in de praktijk wordt omgezet en legt zich toe op vijf kerntaken: voorspraak op alle niveaus; het aanpassen van de boodschap aan de leefwereld van de ontvangers; een verandering van het risicogedrag bewerkstelligen; de zorg voor besmette en bedreigde personen verzekeren; omgaan met de institutionele impact van HIV/AIDS.
• De UNAIDS werkgroep, bestaande uit verscheidene agentschappen, die zich bezighoudt met AIDS, onderwijs en school (waarvan UNDP, UNDCP, UNESCO, UNFPA, UNICEF, de WGO en de Wereldbank deel uitmaken) heeft een mondiaal strategisch kader ontworpen dat tot doel heeft de HIV-besmettingspercentages bij jongeren in de meest getroffen landen met 25% te verminderen tegen 2005 en wereldwijd tegen 2010.

Partners

• UNAIDS www.unaids.org
• UNESCO   www.unesco.org
• IIEP  www.iiep.unesco.org
• UNDP www.undp.org
• UNDCP www.undcp.org
• UNFPA www.unfpa.org
• UNICEF     www.unicef.org
• WGO www.who.int
• Wereldbank www.worldbank.org