Samenwerking tussen Vlaanderen en UNESCO
De basis van de samenwerking tussen Vlaanderen en de UNESCO ligt besloten in een samenwerkingsovereenkomst die werd afgesloten op 6 maart 1998. Het is een van de zeldzame overeenkomsten van de UNESCO met substatelijke entiteiten (ook met het Baskenland werd een akkoord gesloten) en vooralsnog de enige met een Belgische deelstaat. De overeenkomst werd ondertekend door de toenmalige Vlaams minister-president Luc Van den Brande en de toenmalige directeur-generaal van de UNESCO, Federico Mayor.
Deze overeenkomst omvat het algemeen kader waarin de samenwerking tussen Vlaanderen en de UNESCO is opgenomen. Er wordt in gesteld dat het wenselijk is dat er een echt partnerschap tussen beide actoren ontstaat, en dat daartoe ideeën, documentatie en algemene informatie zullen worden uitgewisseld en dat er concrete samenwerkingsactiviteiten zullen worden geïdentificeerd. De UNESCO kan gebruik maken van Vlaamse goederen en Vlaams personeel. De regering kan van haar kant het advies en de expertise van de UNESCO vragen. Voor bepaalde gebeurtenissen kan het beschermheerschap van de UNESCO worden gevraagd, in overeenstemming met de procedures van de Organisatie.
Trustfonds voor wetenschappen
De algemene samenwerkingsovereenkomst tussen Vlaanderen en de UNESCO kreeg al snel een concrete invulling. In september 1999 sloten beide partners een overeenkomst die het mogelijk maakte om wetenschappelijke projecten te financieren via een trustfonds.
Bij de lancering ervan, werd afgesproken dat het Vlaams UNESCO Trustfonds op het gebied van de Wetenschappen gedurende een periode van vijf jaar over een bedrag van ongeveer 1,1 miljoen dollar per jaar kon beschikken. Dat geld was bestemd om nieuwe wetenschappelijke samenwerkingsinitiatieven op te starten waarbij Vlaamse deskundigen en instellingen betrokken zijn en die zowel aansluiten bij de prioriteiten van de UNESCO als bij de krachtlijnen van het Vlaamse internationale wetenschapsbeleid. Concreet werden vooral waterprojecten via het trustfonds gefinancierd.
In het kader van het wetenschappelijk trustfonds werd onder meer aandacht besteed aan de activiteiten van het Intergouvernementeel Oceanografisch Comité (IOC): het belangrijkste orgaan binnen de Verenigde Naties omtrent de studie van de zeeën en oceaan waarvan de UNESCO het secretariaat voert. Eén van de belangrijkste programma's van het IOC is het "International Data and Information Exchange" (IODE) programma. In het voorjaar van 2005 zal het kantoor dat dit programma uitvoert, vanuit Parijs verhuizen naar Oostende waar het Vlaams Marien Data centrum van het Vlaams Instituut voor de Zee (VLIZ) als gastheer zal optreden. Zo zal Vlaanderen in één klap uitgroeien tot een wereldknooppunt met betrekking tot informatiebeheer en -uitwisseling van oceanografische gegevens en informatie.
Op 30 april 2004 keurde de Vlaamse regering het voorstel goed om de overeenkomst betreffende het Vlaams UNESCO Trustfonds op het gebied van de wetenschappen te verlengen voor een periode van vijf jaar (2004-2008).
Algemeen trustfonds
Om de samenwerking met de UNESCO ook op andere terreinen uit te breiden, keurde de Vlaamse regering in december 2001 een overeenkomst goed ter oprichting van een algemeen Vlaams UNESCO Trustfonds. Deze overeenkomst werd op 7 februari 2002 ondertekend door de directeur-generaal van de UNESCO, Koïchiro Matssura en door de toenmalige Vlaams minister bevoegd voor het Buitenlands Beleid, Paul van Grembergen.
Ook deze overeenkomt werd gesloten voor een termijn van vijf jaar. Jaarlijks stort de Vlaamse regering een bedrag van maximaal 750.000 euro in het trustfonds. Deze bijdrage gaat bij voorkeur naar projecten omtrent onderwijs voor allen, hiv/aids-preventie, het bevorderen van de culturele diversiteit en het beschermen en in stand houden van cultureel erfgoed.
