Vlaanderen onderhoudt al gedurende vele jaren een unieke band met UNESCO, de VN-Organisatie die zich bezighoudt met Onderwijs, Wetenschappen, Cultuur en Communicatie. Gezien de autonomie die Vlaanderen geniet op deze gebieden, is het logisch dat UNESCO voor onze regio een van de prioritaire internationale organisaties is. In 1998 sloot Vlaanderen dan ook een samenwerkingsakkoord af met de Organisatie.

Die samenwerkingsovereenkomst beoogt een echt partnerschap tussen de twee partijen. Zo kan UNESCO rekenen op Vlaamse expertise, financiële middelen, netwerken en ideeën, en kan de Vlaamse overheid van haar kant een beroep doen op het advies en de kennis van UNESCO.

Een nieuwe brochure van het Departement internationaal Vlaanderen schetst het algemeen kader waarbinnen de unieke samenwerking tussen Vlaanderen en UNESCO zich ontplooit (de samenwerkingsovereenkomst van 6 maart 1998, die de basis vormt van de relatie tussen beide partners, is een van de zeldzame overeenkomsten van UNESCO met substatelijke entiteiten en voorlopig de enige met een Belgische deelstaat) en illustreert het partnerschap aan de hand van concrete projecten die eruit voortvloeiden.

Projecten en samenwerking die in de brochure aan bod komen, behelzen onder meer:

• duurzaam erfgoedtoerisme
• hiv-preventie
• bevorderen van de verspreiding van inheemse cinema in Zuid- en Centraal Amerika
• financiële ondersteuning van Vlaamse jongeren die een stage willen lopen bij UNESCO in Parijs
• bijdrage van Vlaamse expertise en financiële steun voor de uitvoering van het Internationaal Hydrologisch Programma en ondersteuning van de Internationale Oceanografische Commissie van UNESCO
• ondersteuning van een programma dat een nieuwe theoretisch kader uittekent voor het beheer en de bescherming van werelderfgoedsteden
• enz…

Vlaanderen en UNESCO is uitgegeven door het Departement internationaal Vlaanderen, is beschikbaar in het Nederlands en het Engels, en is te verkrijgen via bruno.vanleeuw@iv.vlaanderen.be

Download Vlaanderen en UNESCO

Download Flanders and UNESCO

• Departement internationaal Vlaanderen

In UNESCO info 79 lees je onder meer:

Drie nieuwe Vlaamse elementen op UNESCO-lijst van immaterieel erfgoed: Aalst Carnaval, het Krakelingenfeest en Tonnekensbrand uit Geraardsergen, en Houtem Jaarmarkt prijken voortaan op de Representatieve Lijst van het Immaterieel Cultureel Erfgoed van de Mensheid - niet te verwarren met de Werelderfgoedlijst.

Internationaal debat over vrije meningsuiting: De pers ligt letterlijk en figuurlijk onder vuur en het digitale tijdperk zorgt voor ongekende mogelijkheden en uitdagingen. Hoog tijd voor een internationaal debat, meent UNESCO die in januari 2011 de daad bij het woord voegt.

Verschuivende machtsverhoudingen op het terrein van onderzoek & ontwikkeling: Landen als China en India knagen aan de dominantie die de Verenigde Staten, de Europese Unie en Japan traditioneel hadden in wetenschappelijk onderzoek en ontwikkeling. De economische crisis bevorderde hun inhaalbeweging.

Aidsvrije generatie is geen utopie: Het is niet onmogelijk om ervoor te zorgen dat niemand nog aids oploopt, zo stelt een nieuw VN-rapport. Op voorwaarde dat iedereen toegang heeft tot voorlichting en dat vrouwen nergens nog tweederangsburgers zijn.

Talentenjacht geopend in het onderwijs: De bedrijfswereld zet al langer hoog in op talentontwikkeling. Ook het onderwijs lijkt zich steeds meer bij deze trend aan te sluiten. Een UNESCO-rapport dat een innovatieve visie op onderwijs propageert, kan daarbij als gids dienen.

UNESCO@vlaanderen: Onderwijs

Voorkomen in plaats van genezen: De UNESCO-leerstoel over Preventieve Conservatie, Monitoring en Onderhoud van Monumenten en Sites draagt wereldwijd een preventieve benadering van erfgoedconservatie uit die op internationale waardering kan rekenen, onder meer van het UNESCO Werelderfgoedcentrum.

Bouwstenen van duurzame vrede verzamelen: De UNESCO-leerstoel voor het Opbouwen van Duurzame Vrede brengt studenten, docenten en onderzoekers van Europa en Latijns-Amerika samen om interculturele dialoog te bevorderen en de weg naar duurzame vrede uit te tekenen.

Duurzaam waterbeheer in droge gebieden: De UNESCO-leerstoel voor Eremologie helpt lokale gemeenschappen in droge gebieden over de hele wereld om door een combinatie van traditionele en nieuwe technologie te komen tot een duurzaam (water)beheer dat de biodiversiteit verrijkt en de armoede bestrijdt.

Voorlopers voor kwaliteitsvol onderwijs: Het netwerk van met UNESCO geassocieerde scholen verenigt scholen die het gedachtegoed van UNESCO en de Verenigde Naties hoog in het vaandel dragen en het voortouw willen nemen in de verbetering van de kwaliteit van het onderwijs. Vlaanderen telt tien zulke scholen.

Download UNESCO info 79

UNESCO info verschijnt vier keer per jaar. Abonnementen lopen per kalenderjaar. Voor 10 euro valt het tijdschrift bij je in de bus. Bestellen kan via info@unesco-vlaanderen.be

Omdat jongeren, zeker in sommige delen van de wereld, niet altijd even gemakkelijk met iemand kunnen praten over hiv/aids en hoe je je ertegen kan beschermen, lanceert UNESCO een racegame om jongeren op een ontspannende manier toegang te geven tot wetenschappelijk onderbouwde informatie omtrent hiv/aids. Het is een samenwerking tussen de sector Communicatie & Informatie van UNESCO en het Werelderfgoedcentrum, met medewerking van een aantal wetenschappelijke instellingen met een bijzondere expertise inzake hiv/aids.

De speler kan racen op twee circuits op elk van de vijf continenten. Telkens is er een beginnerscircuit en een volwaardig racecircuit. Wie wat gas wil terugnemen, kan tijdens het spel een virtueel bezoek brengen aan een aantal werelderfgoedsites en wat cultuur opsnuiven.

Op elk circuit zijn er een aantal controlepunten waar de speler een meerkeuzevraag moet beantwoorden over hiv/aids. Een goed antwoord levert een tijdsbonus op.

Klik [hier] om het computergame Fast Car: Travelling Safely Around The World gratis te downloaden. Er zijn versies in Engels, Frans, Spaans en Russisch beschikbaar.

UNESCO richtte een netwerk op van jonge televisiemakers om hen te stimuleren programma's te produceren ter preventie van hiv en aids. Het netwerk stelde op 26 november 2010 een nieuwe reeks dvd's voor, Positive Life, ontwikkeld in samenwerking met het Asia Pacific Insititute for Broadcasting Development (AIBD).

De acht korte films zijn gemaakt tijdens een workshop waaraan mensen uit India, Mongolië, Nepal, Sri Lanka en Vietnam deelnamen. Het gaat om producties in lokale talen, ondertiteld in het Engels, die handelen over veilig vrijen, je laten testen op hiv en die persoonlijke getuigenissen bevatten van jonge mensen die zelf met de problematiek te maken kregen.

De workshop vond plaats in de aanloop naar een grote regionale mediatop die in mei 2010 gehouden werd in Peking (China). Het was een gelegenheid voor de deelnemers om hun kennis over hiv- en aidsgerelateerde thema's bij te spijkeren en om uitgebreid van gedachten te wisselen over de gevoeligheden en uitdagingen bij het berichten over hiv/aids.

Tijdens de regionale mediatop hielden een medewerker van AIDB en drie deelnemers van de workshop een opleidingssessie voor journalisten en toplui van omroepen. Ze wezen hen op de publieke belangstelling voor gezondheid en wezen hen op hun plicht om de bevolking en de beleidsmakers te voorzien van relevante informatie.

UNESCO's Netwerk van Jonge Televisieproducenten voor hiv en aids is in 2002 opgericht om de vaardigheden van producenten te verbeteren, om korte documentaires te financieren en om televisiemakers beter te informeren over hiv en aids. Meer dan 250 televisieprodicenten namen reeds deel aan de activiteiten van het netwerk en er zijn tot nu toe ongeveer 150 korte reportages gemaakt die in 74 landen over de hele wereld zijn uitgezonden.

In UNESCO info 78 lees je onder meer:

Erfgoedbeleid Brugge wordt bijgestuurd: Zoals bekend heeft een UNESCO/ ICOMOS-missie in het voorjaar een uitgebreid bezoek gebracht aan Brugge om de zogenaamde 'State of Conservation' van de als werelderfgoed erkende binnenstad na te gaan. Inmiddels heeft het Werelderfgoedcomité de aanbevelingen van de missie omgezet in een formele beslissing. Brugge en Vlaanderen worden gevraagd om tegen 2012 een eerste keer te rapporteren over de omzetting van de aanbevelingen.

De strijd tegen klimaatverandering heeft baat bij een rijke biodiversiteit: Door de waarde van biodiversiteit in geld uit te drukken, worden beleidsmakers zich beter bewust van het belang ervan. De daaruit volgende betere bescherming van de biodiversiteit kan helpen in de strijd tegen klimaatverandering.

Mobiele bibliotheken voor Haïti: Als onderdeel van haar inspanningen om te helpen bij de heropbouw van Haïti, lanceerde UNESCO een programma om kinderen aan het lezen te krijgen en de alfabetisering in het land te ondersteunen.

Mediaontwikkeling in de Balkan: Een door UNESCO ondersteund netwerk van openbare omroepen dat zijn tiende verjaardag viert, droeg zowel bij tot de professionalisering van de mediasector als tot het verzoeningsproces in de regio.

Water, recht en een veranderend klimaat: Veranderen het recht op water en waterrecht mee met het veranderende klimaat? Verslag van een bijeenkomst in het kader van 30 jaar University for Peace.

Is plannen maken zinvol? Sommige auteurs stellen dat grote ontwikkelingsplannen altijd gedoemd zijn om te falen in het realiseren van hun mooie doelstellingen. Maar stellen dat dergelijke plannen maken bijgevolg zinloos is, gaat te kort door de bocht.

Herstelplan voor onderwijs in Irak: UNESCO draagt bij tot een herstelplan dat het onderwijs en de alfabetisering in Irak terug op het juiste spoor wil zetten.

Zeegerichte toekomst voor Europa: Zeewetenschappers uit gans Europa kwamen bijeen in Oostende ter gelegenheid van de EurOCEAN 2010 Conferentie. Uit het einddocument, de 'Ostend Declaration', blijkt alvast hoe de grote uitdagingen en kansen van het maritieme continent Europa optimaal kunnen worden benut in de volgende decennia.

Media als katalysator voor andere aanpak hiv/aids: Een pilootproject onderzoekt in welke mate journalisten beter kunnen voorbereid worden om het maatschappelijk debat en de aanpak van hiv/aids in Afrika in positieve zin te beïnvloeden.

Download UNESCO info 78

UNESCO info verschijnt vier keer per jaar. Abonnementen lopen per kalenderjaar. Voor 10 euro valt het tijdschrift bij je in de bus. Bestellen kan via info@unesco-vlaanderen.be

UNESCO info 72

Water is essentieel voor ontwikkeling: Een nieuwe editie van het VN Wereldwaterrapport benadrukt de essentiële rol van water voor ontwikkeling en wijst op de vele voordelen van het investeren in goede watervoorziening en duurzaam beheer.

Gouden tijd voor sterrenkunde: De Algemene Vergadering van de Verenigde Naties riep 2009 uit tot Internationaal Jaar van de Sterrenkunde en gaf de coördinatie in handen van UNESCO.

Financiële crisis dreigt ook ontwikkelingslanden zwaar te treffen: De globale financiële crisis zal grote gevolgen hebben voor de ontwikkelingshulp en de meest kwetsbare burgers dieper in de armoede duwen, zo waarschuwt een UNESCO-analyse.

UNESCO Atlas bedreigde talen: West-Vlaams en Limburgs in gevaar: Ruim een derde van alle talen dreigt uit te sterven, zo blijkt uit de nieuwe UNESCO Atlas van bedreigde talen. Ook het West-Vlaams en het Limburgs staan op de rode lijst.

Wie spreekt er Ch'ti? : De Franse film Bienvenue chez les ch'tis krijgt de lachers op de hand maar de realiteit van de Ch'ti taal is minder vrolijk.

Scholen bouwen voor betere wereld: Zonder onderwijs voor meisjes is een betere wereld voor iedereen onmogelijk, zo luidt de overtuiging van een Greg Mortenson, een opmerkelijk ontwikkelingswerker die scholen bouwt in de afgelegen gebieden van Pakistan en Afghanistan.

Ethiek gaat over moreel handelen en risico's afwegen: De internationale expertencommissie die UNESCO adviseert over ethische aangelegenheden op het domein van wetenschap en technologie wil een kader creëren om beter te kunnen inspelen op de snelle wetenschappelijke en technologische ontwikkeling en de ethische gevolgen van klimaatverandering onderzoeken.

Erkenning voor vrouwen in de wetenschap: UNESCO en L'Oréal erkennen jaarlijks de waardevolle bijdrage van vrouwen aan de nog steeds door mannen gedomineerde wetenschap.

Download UNESCO info 72

UNESCO info 73

Inventaris immaterieel cultureel erfgoed uitgebreid: Onder meer de Sinterklaasviering en de garnaalvisserij te paard zijn opgenomen op de Vlaamse inventaris van immaterieel cultureel erfgoed.

Vlaamse UNESCO Leerstoel promoot preventieve erfgoedconservatie: Een nieuwe UNESCO Leerstoel aan de K.U. Leuven draagt het concept van preventieve erfgoedconservatie internationaal uit.

Recht op onderwijs onder vuur: Ervoor zorgen dat kinderen hun recht op onderwijs kunnen uitoefenen, is één van de hoogste prioriteiten van UNESCO. Er heerst dan ook grote bezorgdheid over een nieuw VN-rapport waaruit blijkt dat scholen, leerlingen en leerkrachten in verschillende conflictgebieden het doelwit van aanslagen zijn.

Oceanen verdienen meer aandacht en respect: Naar aanleiding van de eerste Wereldoceaandag breekt het hoofd van UNESCO's Intergouvernementele Oceanografische Commissie een lans voor een beter duurzaam beheer van onze belangrijkste natuurlijke hulpbron.

Volwassenenonderwijs bevordert ontwikkeling: Educatie voor volwassenen en levenslang leren zijn cruciale elementen om de ontwikkeling te bevorderen, dat is de boodschap waarvan een internationale conferentie beleidsmakers wil bewust maken.

Sri Lankaans journalist krijgt postuum UNESCO-prijs voor Persvrijheid: De eerder dit jaar vermoorde Lasantha Wickrematunge die zich jarenlang inzette voor vrije meningsuiting, is door een internationale jury gekozen als laureaat van de Prijs voor Persvrijheid 2009.

Efficiënter debatteren in de UNESCO-arena: De Vlaamse UNESCO Commissie organiseerde samen zijn Nederlandse en Luxemburgse tegenhanger een bijeenkomst om een nieuwe benadering van de regionale consultaties van Nationale UNESCO Commissies op internationale schaal te promoten

Afrikaanse filmindustrie rukt op: Nigeria is de tweede grootste filmproducent ter wereld en laat daarmee de Verenigde Staten achter zich, zo blijkt uit een recent rapport van het UNESCO Instituut voor Statistiek.

Vlaamse steun voor wetenschappelijke projecten: Vlaanderen maakt internationaal school door op een geconcentreerde en toekomstgerichte manier wetenschappelijke projecten van UNESCO te ondersteunen die het duurzaam beheer van kusten en natuurlijke rijkdommen in voornamelijk ontwikkelingslanden mogelijk helpen maken door capaciteitsopbouw en het versterken van nationale infrastructuur in een internationale omgeving.

Download UNESCO info 73

UNESCO info 74

Internationale richtlijnen voor seksuele opvoeding: Een reeks nieuwe richtlijnen moet landen helpen om een beter beleid te voeren rond seksuele voorlichting op school om zo de verspreiding van hiv en seksueel overdraagbare aandoeningen te bestrijden.

We moeten meer doen om ontwikkelingslanden te helpen: Na tien jaar het Secretariaat van UNESCO te hebben geleid, blikt directeur-generaal Koïchiro Matsuura terug op de voornaamste evoluties onder zijn beleid.

De volgende stap voor oceaanobservatie: Wetenschappers van over de hele wereld komen in september samen om te bespreken hoe oceaanobservatie zich in de toekomst moet ontwikkelen om tegemoet te komen aan sociale en economische behoeften en om het klimaatbeleid beter te ondersteunen.

Restauratie van Babylon op gang schieten: Een rapport formuleert concrete aanbevelingen om de geteisterde archeologische site van Babylon in Irak in eer te herstellen.

Democratie is het delen van macht: Voormalig VN secretaris-generaal Boutros Boutros-Ghali praat over het belang om de globalisering te democratiseren en over het versterken van de solidariteit onder ontwikkelingslanden.

Chinees pilootproject voor bescherming jonge migranten: Chinese steden krijgen te maken met een instroom van goedkope arbeidskrachten die bijdragen tot de economische ontwikkeling. Een pilootproject onder leiding van UNESCO wil ervoor zorgen dat de rechten van deze migranten gerespecteerd worden.

Alfabetisering als ijkpunt voor persoonlijke en maatschappelijke ontwikkeling: De internationale gemeenschap van beleidsmakers, donors en hulporganisatie investeren onvoldoende in de alfabetisering van volwassenen terwijl nochtans voldoende is bewezen welke verstrekkende gevolgen alfabetisering kan hebben op de persoonlijke en de maatschappelijke ontwikkeling wanneer het op een duurzame en doelgerichte manier wordt aangepakt.

Download UNESCO info 74

UNESCO info 75

Koers voor de komende twee jaar uitgestippeld: De Algemene Conferentie van UNESCO bepaalde waarop de Organisatie zich de komende twee jaar zal toeleggen en verkoos een nieuwe directeur-generaal die de komende vier jaar het stuur in handen krijgt.

Meer investeren in culturele diversiteit: In een snel veranderende wereld tengevolge van globalisering staat culturele diversiteit onder druk. Een ruimere interpretatie van het begrip en meer investeringen in culturele diversiteit kunnen de globale ontwikkeling bevorderen, zo blijkt uit een recent veelomvattend rapport van UNESCO.

Jongeren vragen meer inspraak: Tijdens het zesde UNESCO Jeugdforum gaven jongeren uit meer dan 80 landen aan welke onderwerpen zij als prioritair beschouwen en bespraken ze hoe UNESCO de band met jongeren en jeugdorganisaties nauwer kan aanhalen.

UNESCO richt schijnwerpers op immaterieel erfgoed: De Heilig Bloedprocessie van Brugge is één van de elementen die zijn erkend door UNESCO in het kader van de Conventie voor de bescherming van immaterieel cultureel erfgoed. De Conventie zet vooral in op bescherming en duurzaam erfgoedbeheer.

Belgisch andersglobalist krijgt UNESCO-Madanjeet Singh Prijs: François Houtart is een van de twee laureaten van de UNESCO-Madanjeet Singh Prijs voor de Bevordering van Verdraagzaamheid en Geweldloosheid.

Irakezen moeten massaal verhuizen door watertekort: Landelijke gemeenschappen in het noorden van Irak kampen met grote watertekorten door aanhoudende droogte en slecht onderhoud van traditionele watervoorzieningssystemen. UNESCO luidt de noodklok en plant een nieuw initiatief om de dramatische situatie te verhelpen.

Stimulans voor jonge researchers: Drie jonge Belgische wetenschappers kunnen genieten van een beurs onder de noemer van het programma L'Oréal-UNESCO Voor Vrouwen en Wetenschap.

Discriminatie bestrijden in Oost-Europa: Hiv en aids blijven oprukken in Oost-Europa. Een nieuw UNESCO-project wil de epidemie indijken en de discriminatie bestrijden die gepaard gaat met de ziekte.

Grenzeloze diploma's dankzij UNESCO en Raad van Europa: Een recent verdrag waar ons land onlangs tot toetrad, maakt het gemakkelijker om in een groot deel van de wereld in het buitenland te gaan studeren of werken.

Download UNESCO info 75

UNESCO info verschijnt vier keer per jaar. Abonnementen lopen per kalenderjaar. Voor 10 euro valt het tijdschrift bij je in de bus. Bestellen kan via info@unesco-vlaanderen.be

Jackie Silva begon haar volleybalcarrière op 14-jarige leeftijd toen ze begon te spelen voor het Braziliaanse nationaal team. In 1994 riep de Vereniging van Volleybalprofessionals haar uit tot beste speelster ter wereld. In 1996 werd ze op de Olympische Spelen van Atlanta de eerste Braziliaanse atlete die goud veroverde, samen met haar landgenote Sandra Pires.

Na een glorieuze carrière als sterspeelster in Brazilië, Italië en de Verenigde Staten, richtte ze in 1999 het Jackie Silva Instituut op en het eerste Jackie's Volleyball Club sportcentrum op. Het instituut werd geboren vanuit de overtuiging dat sport sociale banden kan smeden tussen jonge mensen. Inmiddels heeft het instituut 49 centra, verspreid over de deelstaat Rio de Janeiro die gerund worden in samenwerking met lokale overheden en ngo's. Ze proberen nieuwe talenten te ontwikkelen en kansen te bieden aan kwetsbare en achtergestelde jongeren. Er zijn zo'n 6.000 kinderen en jongeren, van 8 tot 16 jaar oud, ingeschreven in de centra. Naast sporttrainingen organiseren de centra workshops en lezingen rond hiv en aidspreventie, tienerzwangerschap en druggebruik.

Met deze nieuwe aanduiding wil UNESCO meer aandacht vragen voor haar inspanningen op het vlak van inclusief onderwijs. Deze vorm van onderwijs is gebaseerd op het universeel recht op kwaliteitsvol onderwijs en combineert educatie met persoonlijke ontwikkeling. Daarbij gaat bijzondere aandacht uit naar kwetsbare en achtergestelde groepen en streeft men naar de ontwikkeling van het potentieel van elk individu. Jackie Silva deelt de overtuiging van UNESCO dat sport kan bijdragen tot vrede en ontwikkeling. De atlete zal zich actief inzetten om onderwijsprojecten van UNESCO te promoten, vooral in Portugeessprekende landen.

Als UNESCO Champion of Sport treedt Jackie Silva in de voetsporen van sportlui zoals Justine Henin (tennis), Michael Schumacher (Formule 1), Usain Bolt (atletiek), Vitali & Wladimir Klitschko (boksen) en Sergei Bubka (atletiek).

UNESCO info 68

Vijanden van vrije meningsuiting op het internet: Reporters Zonder Grenzen luidt de alarmbel over toenemende censuur op het internet en wil mensen mobiliseren voor het recht op vrije meningsuiting in cyberspace.

Onaanvaardbare straffeloosheid voor misdaden tegen journalisten: Algemeen beschouwd doen landen te weinig om misdaden tegen journalisten te vervolgen waardoor de indruk ontstaat dat zulke misdaden ongestraft kunnen begaan worden. De UNESCO wijst landen op hun verantwoordelijkheid en vraagt hen om verantwoording af te leggen.

Biodiversiteit is de beste garantie op overleven: Als we niet willen dat het ecosysteem op aarde als een kaartenhuisje in elkaar zakt, moeten we de biodiversiteit verzekeren. Allen zo kunnen we onze toekomst veiligstellen.

Vlaanderen heeft UNESCO Leerstoel voor Eremologie: De Universiteit Gent beschikt voortaan over een UNESCO Leerstoel in het domein van de woestijnstudies.

Vluchtelingen van de toekomst zullen klimaatvluchtelingen zijn: Dat de aarde opwarmt staat buiten kijf. Hoezeer dit ons leven en dat van toekomstige generaties zal veranderen, hangt af van de beslissingen die we nu nemen.

Tweetaligheid migrantenkinderen is een troef: In dit Internationaal Jaar van de Talen is het hoog tijd dat beleidsmakers inzien dat twee- en meertaligheid een troef is en zeker geen hinderpaal tot zelfontplooiing of integratie.

De noordpool smelt: Terwijl het zeeijs in de Noordelijke IJszee steeds meer wegsmelt, lopen verschillende landen zich warm voor een rush naar de natuurlijke rijkdommen die de noordpool herbergt. De UNESCO werkt aan een systeem om een en ander in goede banen te leiden en om de toekomst van het gebied te verzekeren.

Mongolische historische documenten vrijwaren: Met steun van de UNESCO worden belangrijke historische Mongolische documenten gedigitaliseerd en ontsloten.

Consensus bevordert internationale veiligheid: Het verdedigen van de mensenrechten en het streven naar internationale consensus is de beste manier om te antwoorden op de uitdagingen van de gemondialiseerde samenleving, zo meent de topman van de UNESCO.

Officiële aftrap Internationaal Jaar van de Planeet Aarde: Het Internationaal Jaar van de Planeet Aarde is officieel gelanceerd met een tweedaags evenement. Onder het publiek bevonden zich heel wat jonge creatievelingen die bekroond werden in het kader van een internationale wedstrijd - bij hen ook drie Belgische studenten.

Download UNESCO info 68

Dubbelnummer UNESCO info 69-70

Achtergestelde kinderen zijn dubbel benadeeld op school: Een UNESCO-studie toont aan dat sociale ongelijkheid serieuze gevolgen heeft voor het basisonderwijs waardoor het moeilijk is om alle kinderen gelijke onderwijskansen te bieden.

Lezen voor een betere toekomst: Een Britse jeugdauteur brengt een nieuwe versie uit van een van haar bekroonde boeken om aandacht en middelen te werven voor UNESCO-projecten ten behoeve van achtergestelde kinderen.

Studenten bouwen aan duurzame ontwikkeling: Ingenieurstudenten van Noord en Zuid bedachten projecten ter bestrijding van de armoede en ter bevordering van duurzame ontwikkeling in ontwikkelingslanden. Tien projecten kregen een financiële impuls om ze in de praktijk om te zetten.

Werelderfgoedlijst groeit verder aan: Het Werelderfgoedcomité van de UNESCO heeft 27 nieuwe sites toegevoegd aan de Werelderfgoedlijst en plaatst vier sites onder verscherpt toezicht.

Internationale zichtbaarheid werkt als een schild voor bedreigde journalisten: Journalisten die hun werk doen, dienen de samenleving en de democratie, zo meent Lydia Cacho Ribeiro. Ze maakte faam als onderzoeksjournaliste in uiterst moeilijke en gevaarlijke omstandigheden. Haar engagement leverde haar de UNESCO/Guillermo Cano Prijs voor de Persvrijheid op.

Sanitaire voorzieningen voor een gezondere stad: Een internationaal project wil de volksgezondheid en de leefbaarheid van steden verbeteren door de sanitaire voorzieningen en het waterbeheer op een duurzame manier te ontwikkelen.

Richting geven aan UNESCO: De Vlaamse UNESCO Commissie en de Nationale UNESCO Commissies van Nederland en Luxemburg brachten hun collega's uit Europa en Noord-Amerika bijeen om een gezamenlijk advies te formuleren over de programma's en de onderwerpen waarop de UNESCO zich in de toekomst zou moeten concentreren.

Voedselcrisis kondigt failliet van het landbouwsysteem aan: De prijzen voor voeding en grondstoffen swingen de pan uit en het milieu en de samenleving kreunen onder de gevolgen van de huidige landbouw- en handelspolitiek. Een gezamenlijk rapport van een aantal internationale organisaties, waaronder de UNESCO, analyseert de toestand en roept op tot verandering.

Download dubbelnummer UNESCO info 69-70

UNESCO info 71

Ongelijkheid ondermijnt onderwijskansen van miljoenen kinderen: Miljoenen kinderen worden geboren met een sociale achterstand die ze al te vaak ook via het onderwijs niet kunnen inhalen waardoor niet alleen hun zelfontplooiing wordt belemmerd maar evenzeer de ontwikkeling van hun gemeenschap. Een UNESCO-rapport luidt de alarmklok.

Blauwdruk voor duurzame vrede: De in Leuven gevestigde UNESCO Chair on Building Sustainable Peace voert onderzoek naar de bouwstenen waarmee een duurzame vrede kan worden opgebouwd.

De mensenrechten mogen niet gerelativeerd worden: Naar aanleiding van de 60ste verjaardag van de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens blikt een van de auteurs terug op het totstandkomen van het baanbrekende document.

Tennislegende mentor voor gendergelijkheid: De samenwerking die de UNESCO en de spelersorganisatie van het vrouwentennis aangingen ter verbetering van de positie van de vrouw, krijgt een nieuw gezicht in de persoon van Billie Jean King.

Water is te belangrijk om er over te vechten: Een wetenschapper met ervaring in conflictbemiddeling roept op om de politiek te overstijgen en samen te werken aan de oplossing van de alsmaar groter wordende waterproblemen in het Midden-Oosten.

Meer investeren in alfabetiseren: Landen moeten meer middelen en zorg besteden aan het optrekken van de geletterdheid onder volwassenen, zo stelt een nieuw UNESCO-rapport dat de vooruitgang van het VN Decennium voor Geletterdheid evalueert.

De strijd tegen aids: Viroloog Luc Montagnier bindt al jarenlang de strijd aan tegen aids met de steun van de UNESCO. Hij ziet enkele positieve evoluties die kunnen leiden tot een oplossing voor de epidemie.

Vlaamse volkscultuur kandidaat voor UNESCO-erkenning: Het Carnaval van Aalst en de Heilig-Bloedprocessie van Brugge zijn kandidaat voor de nieuwe Representatieve lijst van immaterieel erfgoed van de UNESCO

Bouwtechnisch onderhoud en beheer van het Groot Begijnhof in Leuven: Er wordt zelden stilgestaan bij het specifieke beheer dat werelderfgoedsites vergen om te garanderen dat ook toekomstige generaties kunnen genieten van hun uitzonderlijke waarde. Daarom besteden we ruime aandacht aan de ideeën achter, en de dagdagelijkse uitvoering van, het beheer van het Groot Begijnhof in Leuven, een van de dertien Vlaamse begijnhoven die erkent zijn als werelderfgoed.

Download UNESCO info 71

UNESCO info verschijnt vier keer per jaar. Abonnementen lopen per kalenderjaar. Voor 10 euro valt het tijdschrift bij je in de bus. Bestellen kan via info@unesco-vlaanderen.be

In een reactie op het nieuws, liet de directeur-generaal van de UNESCO, Koïchiro Matsuura optekenen dat hij "verheugd is dat deze prestigieuze prijs wordt toegekend aan iemand waarmee de UNESCO al jaren samenwerkt".

Luc Montagnier staat aan het hoofd van de World Foundation for Aids Research and Prevention die in 1993 is opgericht in samenwerking met de UNESCO. Beide organisaties werkten sindsdien onder meer samen om ervoor te zorgen dat de landen die het ergst door hiv en aids getroffen worden, betere toegang krijgen tot wetenschappelijke kennis.

De samenwerking tussen de UNESCO en de stichting werd in 2006 voor een periode van zes jaar hernieuwd. Het akkoord leidde onder andere tot het Families First Africa project dat aidspreventie organiseert in Burkina Faso, Ivoorkust en Kameroen.

Vanuit deze ingesteldheid ondertekenden de UNESCO en L'Oréal op 3 mei een overeenkomst waaronder zal samengewerkt worden op het vlak van educatie in HIV/AIDS-preventie. Samen zullen ze de campagne 'Kappers van de wereld tegen HIV-AIDS' opstarten. Een programma dat wil sensibiliseren rond HIV/AIDS door cursussen in HIV/AIDS-preventie aan te bieden aan kappers in opleiding. Deze cursussen zullen aangepast worden aan de cultuur en de gebruiken van het land in kwestie.

Op dit moment heeft L'Oréal reeds een soortgelijk programma lopen in Afrika. Dit voorzag totnogtoe in 170.000 trainingsdagen. Na de opleiding kunnen de kappers hun kennis uitdragen terwijl ze met klanten praten tijdens het kappen. Kapsalons zijn dan ook uitstekende plaatsen voor sociale uitwisseling en dialoog.

L'Oréal kan, door zijn wereldwijd netwerk, op die manier bijdragen aan de strijd tegen HIV/AIDS. Het bedrijf heeft 115 technische trainingscentra verspreid over 50 landen, daarnaast zijn er 400.000 salons partner en zijn er meer dan 2 miljoen professionals bereid om het educatief programma kracht bij te zetten. Naast Afrika zullen ook India en Brazilië in het programma stappen.

Dit programma illustreert de prioriteit die de UNESCO geeft aan het opstarten van initiatieven die educatie in HIV/AIDS-preventie bevorderen. Het zet de werkzaamheden verder van het Business Forum over HIV/AIDS-preventie en -educatie dat in december vorig jaar door de UNESCO en de Global Business Coalition on HIV/AIDS (GBC) werd georganiseerd.

Volgens Learning To Survive: How Education for all Would Save Millions of Young People from HIV/AIDS is er weliswaar een toegenomen besef over de noodzaak om de epidemie gecoördineerd vanuit verschillende sectoren te bestrijden, maar wordt het belang van algemeen onderwijs daarbij grotendeels over het hoofd gezien. Alhoewel gerichte campagnes en hulpverlening belangrijk zijn, toont onderzoek aan dat de doelgroep minstens basisonderwijs moet genoten hebben opdat dergelijke programma's effect kunnen sorteren. Basisonderwijs stelt mensen in staat om de informatie te verwerken en geeft hen vertrouwen om neen te zeggen tegen onveilige seks, aldus het rapport.

"Als kinderen volledig en goed onderwijs krijgen, worden de voorwaarden gecreëerd om het mogelijk te maken dat aids-voorlichting leidt tot gedragsverandering," zegt Ben Phillips, een van de auteurs van het rapport. "Dat betekent ook dat het geen zin heeft om aids-voorlichting te koppelen aan een slecht onderwijssysteem. Het zal toch niet werken. Er zijn geen instant-oplossingen."

Uit het rapport blijkt dat jongeren die geen of weinig onderwijs genoten 2,2 keer meer risico lopen om met hiv besmet te worden dan leeftijdsgenoten die wel het basisonderwijs afmaakten. Dat geldt vooral voor jonge vrouwen bij wie hiv/aids zich het snelst verspreidt. Vrouwen die kunnen lezen en schrijven hebben vier keer meer kans om te weten hoe ze aids kunnen vermijden, aldus een VN-studie uitgevoerd in 32 landen.

Bij het opstellen van de gids waren jongeren betrokken omdat de gids zich in de eerste plaats tot jonge mensen richt die met theater bezig zijn. De nieuwe publicatie stelt een creatieve aanpak van hiv/aids-preventie voor. De gids begint met een hoofdstuk waarin voorlichting gegeven wordt over de ziekte, daarna volgen hoofdstukken over hoe die kennis in een aantrekkelijk theaterproject kan worden gegoten.

De gids komt er op een belangrijk moment, vooral nu blijkt dat de traditionele manieren van informatieverspreiding en voorlichting steeds minder effect sorteren. Vandaar dat de gids nadrukkelijk cultuur naar voor schuift als een belangrijk kanaal voor efficiënte preventie.

De nieuwe gids is voorlopig enkel beschikbaar in het Frans. In 2004 volgt een Engelstalige versie. U kan de gids hier downloaden . (klik op de rechter muisknop en kies "Doel opslaan als..."

Voor meer informatie over aids en het werk dat de UNESCO op dit vlak verricht, kan u terecht op www.unesco.org/aids

In het verre noorden van Thailand, 800 kilometer ten noorden van de hoofdstad Bangkok, ligt de bruisende stad Chiang Rai. In de noordelijke provincies waar honderdduizenden migranten met diverse etnische achtergronden wonen, is het bewustzijn omtrent HIV/AIDS bijzonder laag. Met 2,15% van de Thaise bevolking HIV-positief en 66.000 sterfgevallen tengevolge van de ziekte in het land in 1999 alleen, is er dringend nood aan meer voorlichting. Niet-formeel onderwijs lijkt de sleutel tot een groter bewustzijn omtrent AIDS en tot het beter omgaan met de ziekte. Die overtuiging is Kachen Manojai althans aangedaan. Hij leidt het Non-Formal Education Centre van Chiang Rai. "De taalbarrière onder migranten en het gebrek aan toegang tot onderwijs zijn de voornaamste obstakels," zegt hij.

Evolutie

Met die wetenschap in het achterhoofd bundelden de UNESCO en het Centrum hun krachten om een AIDS-preventieproject dat zich specifiek tot etnische minderheidsgroepen richt, op te zetten in de regio. Het stelt zich vooral tot doel om relevant voorlichtingsmateriaal te produceren, afgestemd op specifieke minderheden en opgesteld in hun eigen taal. "AIDS-voorlichting is niet nieuw voor deze gemeenschappen," vertelt Wilawan Suwandarak, een plaatselijke leerkracht. "Maar de meeste programma's richtten zich echter op de boodschap die ze wilden verkondigen, wat resulteerde in eenrichtingscommunicatie. Een poster waarschuwde bijvoorbeeld voor AIDS op een manier die een inwoner uit Bangkok prima zou begrijpen, maar ging boven de hoofden van de plaatselijke bevolking heen. De nieuwe gedecentraliseerde en gemeenschapsgeoriënteerde aanpak van de UNESCO is alvast een stap in de goede richting."

De nieuwe aanpak werkt met dia- en theatervoorstellingen door en voor de lokale bevolking, groepsgesprekken en vertoningen van plaatselijk geproduceerde kortfilms in scholen en gemeenschapscentra. Zo voelt de bevolking zich bij de discussie betrokken en ontstaat er een dialoog die uitwisseling van kennis bevordert.

Ontkenning

Chaiwat Jahwah, 17, is iemand die voordeel zal kunnen halen uit het project. Hij denkt dat hij gevrijwaard kan blijven van HIV/AIDS zolang hij maar trouwt met een "gewoon" meisje uit zijn dorp. Jammer genoeg heeft hij het mis. De meeste meisjes in zijn dorp vertellen wel dat ze als serveerster werken in de stad, maar de meeste dorpelingen weten -alhoewel ze het niet zullen toegeven- dat ze eigenlijk actief zijn in de seksindustrie.

"Een condoom gebruiken maakt geen deel uit van Chaiwats traditie," legt een plaatselijk gemeenteraadslid uit. "In dit dorp koopt niemand ooit condooms uit zichzelf. Ze zullen ze alleen gebruiken als ze gratis worden uitgedeeld, en dat is niet vaak gebeurd de voorbije jaren. Ook eerdere voorlichtingscampagnes konden mensen er niet van overtuigen zichzelf te gaan beschermen." Hopelijk slaagt een leerkracht of gezondheidswerker die meewerkt aan het niet-formele onderwijsproject van de UNESCO, er binnenkort in om Chaiwats bewustzijn omtrent AIDS te vergroten en hem en zijn vrienden ervan te overtuigen om hun gedrag te veranderen.

Zambiaanse burgers zijn gewoon om in krantenartikels het volgende zinnetje te lezen: "Persoon X stierf na een slepende ziekte." Een slepende ziekte betekent vaker dan niet: AIDS. Volgens Francis Kasoma van het Departement voor Massacommunicatie van de Universiteit van Zambia deinzen zelfs lokale kranten er voor terug om overlijdens te associëren met AIDS. "Er rust een taboe op AIDS, de ziekte is gehuld in schaamte," verklaart hij.

Slecht geïnformeerd

Maar bijna 20% van de bevolking is er HIV-positief (volgens UNAIDS cijfers uit juni 2000) en in 1999 alleen al stierven 74.000 Zambianen aan AIDS. Kasoma zegt dat de media in Zambia, en in gans Afrika, een grotere rol moeten gaan spelen in de strijd tegen AIDS. Het grootste probleem is dat de journalisten zelf slecht geïnformeerd zijn over de ziekte. Bovendien leerden ze ook niet hoe er over te berichten.

Om aan dat probleem tegemoet te komen, publiceerde de communicatiedivisie van de UNESCO een boek: Media and HIV/AIDS in East and Southern Africa, A Resouce Book. In 1998 startte de UNESCO met een project over voorlichting en preventie, steunend op onderzoeksjournalistiek in Oost- en Zuid-Afrika. Het boek is een neerslag van de rapporten en besluiten die het project aanbracht. Het wordt gratis verspreid onder journalisten en gezondheidswerkers in Oost- en Zuid-Afrika.

Cultureel aangepast

"Overal hoor je dat de beste methode preventie en bewustzijnsverscherping is. Er kan echter alleen maar sprake zijn van een effectieve informatiestrategie als ook de media hun verantwoordelijkheid opnemen," zegt S.T. Kwame Boafo, programmaspecialist bij de communicatiedivisie van de UNESCO. Hij wijst erop dat het belang van de plaatselijke cultuur en tradities niet mag worden onderschat en dat het handboek daar wel degelijk rekening mee houdt.

Er zijn bijvoorbeeld mensen die beweerden dat ze een geneesmiddel tegen AIDS gevonden hadden. "In een cultuur waar traditionele geneeskunde sterk staat en geloofwaardig overkomt, is een dergelijke bewering niet ongewoon." Maar als over een dergelijke bewering bericht wordt in de media, moet de journalist in kwestie wel de nodige achtergrondinformatie meegeven, namelijk dat er na 17 jaar van doorgedreven wetenschappelijk onderzoek op de hoogste niveaus nog steeds geen middel tegen AIDS is ontdekt.

Belangrijke bijdrage

"Dat is net het soort van informatie die het boek wil verspreiden," zegt Kwame Boafo. "Het kan natuurlijk niet alle problemen oplossen waarmee media geconfronteerd worden in hun berichtgeving over AIDS, maar het boek is wel degelijk een belangrijke bijdrage in de strijd tegen de ziekte."

Irene Nakigozi woont in Kawempe, op vijf kilometer van Kampala (Oeganda). Ze heeft vijf kinderen, allemaal jongens. Al jaren proberen haar familie en vrienden om haar ervan te overtuigen om nog eens te proberen voor een nieuw kindje -voor een meisje. Maar de 45-jarige verkoopster denkt er niet aan, bang als ze is om HIV/AIDS op te lopen door onbeschermd te vrijen. "Ik ben niet bereid om aan AIDS te sterven omdat ik persé een meisje wou. Ik kan niet zomaar onbeschermde seks hebben met een man. En condooms vertrouw ik ook al niet -daarom koos ik voor onthouding," vertelt Nakigozi die deelnam aan een UNESCO project voor een culturele aanpak van HIV/AIDS-preventie in 2000. Het project werd uitgedokterd door een groep sociale wetenschappers van de Makerere Universiteit met de bedoeling de lokale traditie en cultuur te linken aan de verspreiding van HIV/AIDS in Oeganda.

Cultureel perspectief

"De idee voor het project ontstond toen we ons realiseerden dat er iets flink fout zat in de manier waarop de regering het HIV/AIDS-probleem aanpakte. Het was noodzakelijk om de culturele gebruiken en overtuigingen -en hoe ze het gedrag beïnvloeden- beter te begrijpen," zegt projectleider professor James Ssengendo. De UNESCO investeerde 30.000 dollar om het project op de sporen te krijgen. Het legt de nadruk op hoe om te gaan met en te reageren op het gevaar van HIV/AIDS en op hoe de epidemie, vertrekkend vanuit de lokale cultuur, het best kan worden bestreden.

Als doelgebied van het project viel de keuze op de Kawempe regio: een streek waar veel migranten met een brede culturele kijk wonen. De naar schatting 7.000 inwoners beschouwen er zichzelf als stadsmussen, maar de meeste onder hen worden wel degelijk nog door hun plattelandsachtergrond beïnvloed. "Zowel stedelijke als plattelandskarakteristieken kenmerken het gebied. Er is ook wat industrie, waardoor het een ideale streek is om meer inzicht te krijgen in het socio-economische dynamisme," verklaart projectcoördinator Paul Bukuluki.

Workshops

Het project ging in januari 2000 van start met een serie workshops die het bewustzijn van voorlichters, jeugdwerkers en andere in ngo's actieve mensen trachtte te vergroten. De nadruk lag op culturele overtuigingen en gebruiken, maar ook op preventie en patiëntenverzorging. Bepaalde culturele gebruiken werden in de wokshops geïdentificeerd en later gebruikt als uitgangspunt om informatie te verschaffen over hoe de ziekte kan worden vermeden.

Lokale gezegden, liedjes en legendes dienden bijvoorbeeld als basis om gedragsverandering te bevorderen. Kinderen jonger dan 18 jaar werd geleerd om beter om te gaan met groepsdwang omtrent seks, zodat ze niet zomaar met iemand naar bed gaan 'om erbij te horen.'

Intermediairs

"We identificeerden 'sengas': vrouwen met een zeker aanzien in de gemeenschap, om culturele waarden zoals maagdelijkheid te promoten en het dragen van minirokken en parels af te raden. Ze bleken zeer effectief in het overbrengen van de boodschap van bescherming en preventie. We leggen ons toe op jongeren, omdat dat de meest kwetsbare groep is," zegt Mary Nsubuga, een van de gemeenschapscoördinators van het project.

Betty Massaba is een van de projectvoorlichters. Ze reist rond in de streek om met de bewoners te praten over seksueel overdraagbare aandoeningen (SOA's) en HIV/AIDS-testen. "Het aantal jongeren dat zich spontaan aanbood voor een gesprek is sterk toegenomen tengevolge van het project," zegt ze.

Verandering

"We leerden nieuwe elementen in onze levensstijl integreren om de verspreiding van de epidemie in de streek te bestrijden. Mensen zijn assertiever en kritischer geworden, ze praten meer met elkaar," getuigt Hamza Kizito, een plaatselijke inwoonster. Anderen hebben het dan weer over hoe het project een "culturele gevoeligheid" teweeg bracht en hen beter leerde omgaan met druk. "Mensen hebben een beter zelfbeeld en leerden duidelijk 'nee' te zeggen tegen ongewenste seks," luidt het bijvoorbeeld bij Rita Mbabazi.

Een medisch centrum in Abidjan, Ivoorkust. Tien patiënten wachten op een houten bankje in de gang om een dokter te consulteren. Onder hen, Marthe: 32 jaar en getekend door ziekte. Een sociaalwerkster die er actief is als vrijwilliger, tracht haar op te beuren. "Je ziet er beter uit vandaag," klinkt het. Marthe is hier pas voor de tweede keer. Een goede maand eerder ontdekte ze dat ze HIV-positief is en dat haar echtgenoot stierf tengevolge van AIDS. De jonge vrouw is nog altijd niet over de schok heen en moet leren leven met een virus dat omhuld is door schaamte. Haar oudere zus is de enige in de familie die weet dat ze aan 'de ziekte' lijdt. De meeste andere patiënten zijn regelmatige bezoekers. Ze brengen de wachttijd door met een babbeltje onder elkaar of met een van de verpleegsters of de secretaresse. De sfeer is ontspannen en verwelkomend: sommige patiënten komen enkel even langs om hun gemoed op te krikken.

Verzorging

Het door de World Foundation for AIDS Research and Prevention gefinancierde centrum bood de voorbije twee jaar verzorging aan zo'n 500 met HIV/AIDS besmette mensen. Patiënten vanuit gans West-Afrika komen er aankloppen. "Ik hoop dat onze ervaringen hier een voorbeeld zullen zijn om andere klinieken in Afrika te openen," zegt Dr. Henri Chenal. Ongeveer de helft van de patiënten neemt medicijnen om de reproductie van het HIV virus tegen te gaan. Maar de regio lijdt onder een gebrek aan overheidssubsidies. De dure bi- en tritherapieën zijn onbetaalbaar voor de meeste Afrikanen.

"Gisteren ontmoette ik een man. Het leven van zijn zoon was door AIDS-remmers gered," vertelt Chenal. "Maar nu kan hij de medicijnen niet tegen een voldoende lage prijs vinden... hij verliet de kliniek huilend." Het centrum werd in 1996 opgericht om fundamenteel HIV-onderzoek te verrichten. Maar een gebrek aan fondsen remt de activiteiten van de Stichting af. Dr. Chenal en zijn team beseffen dat hun centrum een cruciale rol vervult in een land waar 10% van de bevolking HIV-positief is en waar de openbare gezondheidszorg onder druk staat. Het onderzoekscentrum, dat 11 mensen tewerkstelt en beschikt over een jaarbudget van 12,5 miljoen dollar, rekent de openbare ziekenhuistarieven aan.

Voorlichting

Preventie is een sleutelwoord voor de Stichting. In een klein kantoor van het centrum komt een jonge politieman langs bij een van de voorlichters. Samen met de zestig studenten uit zijn laatstejaarsklas volgde hij een intensieve vierdaagse cursus over hoe het HIV-virus wordt overgedragen en hoe dat kan worden voorkomen. Na de cursus vroeg men hem om zijn kennis te delen met zijn collega's bij de politie. Daarom is hij nu hier: hij wil bijkomende opleiding om zich beter van zijn taak te kunnen kwijten.

Een dergelijke aanpak blijft niet beperkt tot politiediensten: ook mensen actief in de telecommunicatiesector, het leger en zeelui haalden al hun voordeel uit de cursus. Steeds meer bedrijven en overheidsdiensten laten hun werknemers dergelijke cursussen bij het centrum volgen. Het succes zorgt echter ook voor problemen: de lokalen zijn te klein om aan de belangstelling te voldoen. "Maar geld om lokalen bij te bouwen, is er niet," zucht Dr. Chenal.

De Franse viroloog Luc Montagnier is een van de ontdekkers van het virus dat AIDS veroorzaakt. Een verwezenlijking waarvoor hij in oktober van vorig jaar nog de Prins van Asturië Prijs van de Spaanse koninklijke familie ontving. Hij leidt de World Foundation for AIDS Reserach and Prevention die gesteund wordt door de UNESCO.

Wanneer richtte u de Stichting op?

Montagnier: Nadat toenmalig UNESCO Directeur-Generaal Federico Mayor en ikzelf in 1983 een dringende oproep richtten tot de publieke opinie en de Verenigde Naties om iets tegen AIDS te doen, richtten we de Stichting op. Ze werkt nauw samen met de UNESCO (ook huidig Directeur-Generaal Koïchiro Matsuura steunt de Stichting) om onderzoek naar en preventie van AIDS te stimuleren in de zwaarst getroffen -arme- landen. We openden centra in New York, Rome en Abidjan. Binnenkort volgen ook het zuiden van Afrika en Zuid-Amerika. Ook in Japan is er reeds een centrum. Dat van Abidjan (zie verder) runt een polikliniek en een onderzoekslabo. Zo kunnen behandeling en onderzoek afgestemd worden op de plaatselijke cultuur. Het probleem dat zich momenteel in Afrika stelt, is dat maar weinig patiënten toegang hebben tot de beroemde 'cocktail' van AIDS-remmers (bitherapie of tritherapie).

Hoe wordt die cocktail aangeboden aan de patiënten in Abidjan?

Montagnier: Er worden klinische proeven gedaan en de cocktail wordt gedurende een korte periode toegediend. De middelen voor een langdurige behandeling ontbreken in Afrika. We weten echter dat als de behandeling ophoudt, het virus net zich net zo snel terug herstelt, dus moeten we op zoek naar complementaire behandelingen.

Welke behandelingen zijn dat?

Montagnier: Er zijn twee soorten vaccins: preventieve en therapeutische. Van het eerste zijn we nog ver verwijderd. Maar het doel van een therapeutisch vaccin kan sneller bereikt worden -binnen een twee of drietal jaar. Het klinische resultaat is vrij eenvoudig. Je behandelt een patiënt gedurende zes maanden met de tritherapie om de reproductie van het virus honderd- of duizendvoudig terug te dringen. Als je de verlamming van het immuunsysteem dat door het virus veroorzaakt wordt, wegnam, kan je vaccineren. Dan kan je de tritherapie staken. Als het vaccin werkt, zal het virus niet zo snel terugkomen als zonder vaccinatie. En als het terugkomt, begin je terug met tritherapie.

Waarom geeft u een korte termijn behandeling?

Montagnier: De omstandigheden zijn niet geschikt voor een lange termijn behandeling. Afrikaanse patiënten die zich beter beginnen te voelen zetten de behandeling vaak stop. Vooral de lengte van de behandeling maakt ze zo kostelijk -10.000 dollar per jaar, per patiënt.

Dus de medicijnen zijn te duur?

Montagnier: De producenten stellen dat als je betere medicijnen wil die gemakkelijker in te nemen zijn, de research moet worden voortgezet -wat de hoge kosten verklaart. Maar aangezien ze winst maken, zouden ze hun prijzen voor Afrika kunnen bijstellen. Nu zijn ze onmogelijk hoog. Als 10% van de bevolking besmet zou zijn, dan zou zelfs een rijk land als de Verenigde Staten niet in staat zijn de gigantische kosten te dragen om iedereen van de medicijnen te voorzien aan de huidige prijzen. Daarom begonnen sommige landen met het ontwikkelen van medicijnen zonder zich te bekommeren om patenten. Maar de kwaliteit daarvan moet worden gecontroleerd, want we weten dat er al schijnmedicijnen op de markt zijn. Maar als je medicijnen zomaar gratis begint uit te delen, loop je het risico dat er een zwarte markt ontstaat. Gratis medicijnen zijn dus geen oplossing.

Hoe bepaalt u welke mensen u behandelt?

Montagnier: In Afrika weten maar weinig mensen dat ze drager zijn van het virus. Ze doen zelfs de moeite niet om het na te gaan, omdat ze toch geen uitzicht op behandeling hebben. Het officieel cijfer van besmetten is relatief laag in Ivoorkust, maar we weten dat in werkelijkheid zo'n 10% van de bevolking geïnfecteerd is. Daarom wordt elke besmette persoon die ons centrum ginds ontdekt, onmiddellijk behandeld. Als ze niet kunnen betalen, zelfs gratis, voor zover ons beperkt budget het toelaat. We willen een netwerk van kleine mobiele centra die in een vrachtwagen passen, uitbouwen om advies, diagnoses en behandeling te verstrekken. Die kleine mobiele centra kunnen verbonden worden met grotere centra die, indien nodig, meer gecompliceerde tests uitvoeren.

Behandelen de klinieken ook andere aandoeningen?

Montagnier: We behandelen ook zogenaamde opportunistische infecties zoals tuberculose e.a. die zich manifesteren omdat het immuunsysteem van het lichaam door het HIV-virus wordt stilgelegd. Omdat deze aandoeningen het virus stimuleren, bestrijden we het door ze te behandelen.

Houden de moderne preventieve medicijnen rekening met de verschillen tussen lokale culturen?

Montagnier: De terugval in besmettingen in rijke landen is het gevolg van preventie, bewustwording en behandeling. In sommige arme landen volstaat publiciteit niet. Zelfs een geïnformeerde vrouw kan, omwille van economische en culturele redenen, niet weigeren om te vrijen met een man die haar eventueel kan besmetten. In sommige Afrikaanse landen loopt de besmettingsgraad onder jonge mannen zelfs terug, maar niet of veel minder onder jonge vrouwen. Een bijzonder zorgwekkend fenomeen is dat mannen alsmaar meer op zoek gaan naar steeds jongere vrouwen om seks mee te hebben. Zo lopen ze zelf veel minder risico op besmetting, de vrouwen daarentegen...

Valt een AIDS-behandeling te verzoenen met de levensstijl van het Zuiden?

Montagnier: Er wordt onderzoek gevoerd naar medicijnen met een langere levensduur die gemakkelijker in te nemen zijn. Binnen twee jaar hopen we een middel te hebben dat slechts twee keer per week moet ingenomen worden, tegenover de huidige drie of vier keer per dag.

Er wordt veel geld geïnvesteerd, niet?

Montagnier: Het is goed dat rijke landen veel investeren in het onderzoek naar de ziekte. Maar er is meer nodig om tegemoet te komen aan de noden van de zwaarst getroffen landen.

Overweegt u soms te stoppen met uw onderzoek en op pensioen te gaan?

Montagnier: Nee. AIDS is nog niet verslagen. Bovendien werkte ik, voor ik me aan AIDS wijdde, aan kanker. De ervaring die ik opdeed met AIDS kan me helpen om nieuwe virussen te vinden die verbonden zijn met vaak voorkomende kankers zoals borstkanker bij vrouwen of prostaatkanker bij mannen. Stoppen met mijn onderzoek kan ik me echt niet inbeelden.

Voor de meeste mensen die te horen krijgen dat ze drager zijn van het HIV-virus (dat AIDS veroorzaakt) komt die diagnose neer op een doodsstraf die zeer snel zal worden voltrokken. Alleen in rijke landen kan de aandoening behandeld worden. In Afrika, waar tweederden van de slachtoffers wonen, kan zo goed als niemand zich de dure medicijnen en behandeling veroorloven.

Informatie

Ondanks talrijke publieke waarschuwingen blijft seksueel gedrag een van de hoofdoorzaken van de verspreiding van AIDS. "Er is voldoende informatie voorhanden, maar dat doet mensen niet noodzakelijke hun gedrag veranderen. Vooral niet als er geen uitzicht op behandeling is," zegt Demba Diack, een leerkracht uit Senegal die als sociaalantropoloog actief is bij de ngo GRDR (Groupe de recherche et de réalisations pour le développement rural dans le Tiers monde).

De zoektocht naar een vaccin en betaalbare behandeling is dringend en primordiaal, want de zwaarst door AIDS getroffen landen zijn zonder uitzondering arm. "Als iemands voornaamste zorg is of hij of zij wel voldoende eten zal vinden om de dag door te komen, dan denkt die persoon er niet aan om een condoom te gebruiken," zegt Céline Mazars van GRDR. "Als je met mensen over AIDS wil praten, moet je hen eerst helpen om hun voedsel- en huisvestingsproblemen op te lossen. En als je alleen maar zegt 'doe het niet', zonder rekening te houden met hoe er in een bepaalde samenleving over seksuele relaties gepraat wordt, en hoe mannen en vrouwen er traditioneel met elkaar omgaan, dan kan je net zo goed tegen een muur praten."

Epidemie

Cijfers van UNAIDS, het AIDS-programma van de Verenigde Naties, tonen aan dat er dagelijks maar liefst 15.000 mensen besmet worden met het HIV virus. Sinds het in 1983 werd geïdentificeerd, stierven ruim 22 miljoen mensen aan de gevolgen van AIDS. Afrika is de weinig benijdenswaardige koploper, maar Oost-Europa, Rusland, India en de Caraïben zijn niet ver achterop. En dat ondanks miljoenen dollars die gingen naar campagnes om mensen te waarschuwen voor de ziekte. Wat loopt er verkeerd?

"Al te lang werd AIDS als een louter klinisch probleem voorgesteld, terwijl het meer dan dat is," zegt Pierluigi Vagliani van de World Foundation for AIDS Research and Prevention. "Het slaat op alles: cultuur, opvoeding en onderwijs, communicatie..."

Preventie

"Preventie moet geworteld zijn in de lokale cultuur," benadrukt Maté Kovacs die het UNESCO programma leidt dat een culturele aanpak van HIV/AIDS vooropstelt. "Het moet aangepast worden aan de bevolking waarnaar het zich richt, zodat mensen de boodschap niet alleen begrijpen, maar hem ook zelf verder uitdragen." Anders is gevecht tegen AIDS al op voorhand verloren, zoals blijkt uit ervaringen in Afrikaanse scholen.

"Preventiecampagnes in scholen kenden maar weinig succes," bevestigd Françoise Caillods die het effect van AIDS op het onderwijs opvolgt voor het International Institute for Educational Planning (IIEP) van de UNESCO. Steeds meer jonge mensen lopen het virus op steeds jongere leeftijd op -blijkbaar op school of wanneer ze de school verlaten. "In Zuid-Afrika bijvoorbeeld, worden 15% van de meisjes besmet tussen 15-19, en 15% raakt besmet tussen 20-24 jaar. De cijfers zijn hoger voor meisjes dan voor jongens en bewijzen dat we dringend maatregelen moeten treffen om onze scholen te beschermen. Kinderen moeten ook psychologische bijstand krijgen," zegt Caillods.

Onderwijs

"Er zijn steeds meer weeskinderen die hun ouders verloren aan de ziekte: bijna een miljoen wezen in Zuid-Afrika alleen. Ze kunnen niet anders dan werken om te overleven en stoppen dus met school. Besmette kinderen lopen ook al geen school," schetst Caillods de situatie. "In sommige Sub-Sahara-Afrikaanse landen is een derde van de leerkrachten drager van het HIV-virus. In Zambia en Ivoorkust sterven dagelijks 5 leerkrachten ten gevolge van AIDS. Scholen moeten hun deuren sluiten. Het onderwijssysteem, van binnenuit aangevallen door AIDS, valt langzaam uit elkaar."

Volgens Caillods is vooruit kijken de enige oplossing. De structuur van scholen en het onderwijs moet worden herbekeken in de context van HIV/AIDS. We moeten leerkrachten beter opleiden en voorlichten en mensen vooral sneller 'nee' leren zeggen. De strijd tegen AIDS moet op het hoogste politieke niveau worden aangegaan en tezelfdertijd door zoveel mogelijk mensen.

Nieuwe benadering

Heel wat landen startten met nieuwe "life-skills" programma's om leerlingen beter vertrouwd te maken met bepaalde aspecten inzake hygiëne en gezondheidszorg. Maar leerkrachten zijn niet altijd even goed opgeleid om aan AIDS-preventie te doen. "Ze voelen er zich ongemakkelijk bij en brengen het daardoor slecht aan. Het volstaat niet om hen nieuwe handboeken te bezorgen zonder een degelijke opleiding en begeleiding," zegt Caillods.

AIDS-bestrijdingscampagnes worden steeds vaker afgestemd op de sociale, culturele en economische situatie van hun doelgroep. In Oeganda bijvoorbeeld, spreekt de president openlijk over AIDS en werkte hij samen met alle groepen in de samenleving -waaronder religieuze leiders, verenigingen en leerkrachten- waardoor het aantal HIV/AIDS-besmettingen kon worden teruggedrongen. "Het is belangrijk om onze kop niet in het zand te steken, zoals veel regeringen nog steeds doen door te zeggen dat 'je niet over seks moet praten'," aldus Kovacs.

Gemeenschap

In Thailand maken gemeenschappen zich de boodschap eigen en dragen hem zelf verder uit onder elkaar. Ze leren er openlijk praten over AIDS en over hoe het verkeerd is om mensen te marginaliseren of te stigmatiseren. "Er bestaan geen gevaarlijke groepen mensen, alleen gevaarlijke levensstijlen," zegt Marie-Paule Roudil, AIDS-expert bij de UNESCO. Ze waarschuwt dat "teveel campagnes nog de nadruk leggen op het feit dat je AIDS kan oplopen door te vrijen met een risicopersoon."

In Ivoorkust leren mensen van de brandweer en politiediensten om hun collega's voor te lichten over AIDS. Op die manier slaat de boodschap beter aan omdat hij van binnen de groep komt. In andere landen leert de bevolking met AIDS omgaan door rollenspellen op het dorpsplein. Na het spel praten mensen met elkaar over de ziekte en hoe ze hun gedrag kunnen veranderen om te vermijden dat ze besmet geraken. In rijke landen brengen campagnes migranten in contact met hun families in hun land van oorsprong. Zo leren ze hun familie over AIDS. Kortom, de boodschap slaat pas aan als hij van binnenin komt.

Preventie en voorlichting zijn belangrijke middelen om de wereldbevolking voor de strijd tegen HIV/AIDS te wapenen. Ze kunnen echter enkel het gewenste effect sorteren als ze uitgaan van, en rekening houden met, de verschillende culturele gevoeligheden en tradities van onze rijkgeschakeerde wereld, zo waarschuwt de UNESCO. Een dossier over de strijd tegen een ziekte die al veel inkt, maar jammer genoeg nog meer bloed, deed en doet vloeien.

Strijdfonds

Bedoeling van de bijeenkomst was onder andere om een speciaal fonds voor het bestrijden van AIDS te financieren en regeringen op het hart te drukken dat het tijd is om de krachten te bundelen voor de strijd en te stoppen met de stigmatisering van mensen die ten prooi vallen aan de ziekte. Naast landendelegaties, zakten ook AIDS-activisten, wetenschappers, zakenmensen, gezondheidsexperts en slachtoffer naar New York af om de conferentie bij te wonen. Het was de eerste keer dat de VN op hoog niveau over een gezondheidsthema praatten.

De besprekingen moesten uitmonden in een slotverklaring, een zogenaamde 'Declaration of Commitment' waarmee landen er zich toe verbinden om werk te maken van een gezamenlijke en gestructureerde aanpak van de ziekte. Een strijd die geld kost. UNAIDS, het AIDS-programma van de Verenigde Naties, berekende dat er het komende decennium jaarlijks zeven tot tien miljoen dollar nodig is om de ziekte in te dijken.

Strijdplan

Tijdens de besprekingen die moesten uitmonden in de slotverklaring: een strijdplan tegen AIDS, bleken grote tegenstellingen omtrent de inhoud te bestaan tussen de westerse en Latijns-Amerikaanse landen enerzijds en de islamitische landen en het Vaticaan anderzijds. Het moeizame proces leidde uiteindelijk tot een ambitieuze tekst waarin echter opvalt dat de kwetsbaarste groepen zoals homoseksuelen, prostituees en druggebruikers niet worden vermeld.

Het document met als titel "Mondiale actie voor een mondiale crisis" stelt deadlines voor landen waarbinnen ze strategieën voor onderwijs, preventie, behandeling en een netwerk van verzorgingsprogramma's voor AIDS-wezen moeten opstellen. Alhoewel de tekst niet feitelijk afdwingbaar is, is het wel een toetssteen waaraan landen hun inspanningen kunnen afwegen en "een instrument waarmee burgers hun regeringen op hun verantwoordelijkheid kunnen wijzen," aldus Kofi Annan.

Deadlines

Vooral de jaren 2003 en 2005 lijken cruciaal in de slotverklaring die AIDS voor het eerst mondiaal op de agenda zet. In 2003 moet vooral de basis worden gelegd om een efficiënte en doelgerichte bestrijding van AIDS mogelijk te maken. Regeringen, ngo's, het bedrijfsleven en slachtoffers moeten partnerschappen sluiten om het stilzwijgen en de discriminatie tegen te gaan. In alle lidstaten zou tegen die tijd ook een nationaal AIDS-programma moeten lopen dat geïntegreerd is in de gezondheidszorg. Dat omvat onder meer ook het formuleren van concrete doelstellingen over het tegengaan van de verspreiding en over de behandeling waaraan in 2005 voldaan moet worden. In 2005 moet zeker 90% van de jonge mannen en vrouwen (95% in 2010) toegang hebben tot informatie over AIDS en moet het aantal HIV positieve kinderen zijn teruggedrongen met 20%, en met 50% in 2010. Ook de toegang tot medicijnen voor AIDS-lijders moet worden verbeterd, daarbij wordt vooral gedacht aan de dure, en voor de meeste Afrikaanse patiënten onbetaalbare, AIDS-remmers. Voor die mondiale aanpak van de ziekte moet vanaf 2005 jaarlijks een bedrag tussen de zeven en tien miljard dollar beschikbaar zijn.

VN Secretaris-Generaal Kofi Annan riep er nog toe op om vooral geen AIDS-slachtoffers uit te sluiten omwille van hun achtergrond. "Laat ons bedenken dat iedere besmette persoon -ongeacht de reden- een medemens is, met mensenrechten en menselijke behoeften. Als we anderen erop willen wijzen dat ze hun gedrag moeten veranderen om zichzelf tegen infectie te beschermen, moeten we ook bereid zijn om ons eigen gedrag op het publieke forum te veranderen. We kunnen AIDS niet bestrijden als we morele oordelen blijven vellen of weigeren de feiten onder ogen te zien -en al helemaal niet door vervolgens wel diegenen te stigmatiseren die besmet zijn en te stellen dat hun eigen schuld is."