UNESCO en de liefdadigheidsstichting AMAR sloten op 6 februari 2013 een nieuwe overeenkomst in het Britse Hogerhuis om hun samenwerking in Irak te bestendigen. De nadruk ligt op onderwijs en duurzame ontwikkeling.

"UNESCO en AMAR delen een gemeenschappelijke doel," zei UNESCO directeur-generaal bij de ondertekening van de overeenkomst. "We willen mensen waardigheid bieden door voor hen onderwijs te organiseren, gendergelijkheid te promoten en culturen te respecteren. We werken al sinds de oprichting van AMAR samen en wisten zo miljoenen mensen te bereiken."

AMAR is in 1991 opgericht door barones Nicholson om hulp te bieden aan de bevolking van Irak. De stichting concentreert zich op het aanbieden van onderwijs en gezondheidszorg. Ze geeft vrouwen de kans om een opleiding gezondheidszorg te volgen en richt alfabetiseringsopleidingen in. Zo verschaft AMAR jaarlijks basisdiensten aan ongeveer anderhalf miljoen Irakezen. De stichting was eerder ook actief in Iran, Libanon en Pakistan.

UNESCO werkt sinds de oprichting van de stichting met AMAR samen, vooral op het gebied van alfabetisering en vredeseducatie. De nieuwe overeenkomst versterkt de samenwerking. Het accent ligt voortaan op alfabetisering, kwaliteitsonderwijs voor meisjes en vrouwen en duurzaam gebruik van water. Bedoeling is om de lokale gemeenschappen zoveel mogelijk bij dit alles te betrekken en de lokale capaciteit te vergroten.

• AMAR International Charitable Foundation

Vandaag stellen UNESCO en de Europese Commissie in het Europees Parlement in Brussel het rapport voor van de EU Expertgroep van Deskundigen over Alfabetisering. Sprekers bij de voorstelling zijn de Nederlandse prinses Laurentien, Speciaal gezant van UNESCO voor geletterdheid, de Europese Commissarissen Vassiliou (Onderwijs) en Piebalgs (Ontwikkeling) en Dr. Marope, directeur Basisonderwijs en -vaardigheden bij UNESCO.

Het rapport opent met de mededeling dat alle Europese landen met een alfabetiseringscrisis kampen. Daarbij dienen we ons te realiseren dat lezen en schrijven veel meer is dan een techniek of een vaardigheid. Geletterdheid draait om zelfvertrouwen en het vermogen om in de samenleving te functioneren als individu, als actieve burger, als werknemer of als ouder. We leven wat dit betreft in een paradox: terwijl het digitale tijdperk almaar meer geletterdheid vereist, blijven miljoenen Europeanen van alle leeftijden hopeloos achter.

Veel te vaak gaan we ervan uit dat iedereen kan lezen en schrijven, informatie kan verwerken en op een kritische manier met de beschikbare informatiebronnen kan omgaan. Zo blijkt dat ongeveer 1 op 5 Europeanen niet over de vereiste lees- en schrijfvaardigheden beschikt om met succes in een moderne samenleving te functioneren.

Het voorgestelde rapport bespreekt de belangrijkste en meest urgente problemen en mogelijke oplossingen om ervoor te zorgen dat iedere inwoner in Europa voldoende geletterd wordt.

Kom in actie! (Nederlandstalige samenvatting van het rapport van de EU Expertgroep van Deskundigen over Alfabetisering)

Act Now! (Volledig rapport van de EU Expertgroep van Deskundigen over Alfabetisering)

In UNESCO info 86 lees je onder meer:

Een nieuwe aanpak bij UNESCO: Nieuwe strategie moet de werking van UNESCO beter doen inspelen op hedendaagse uitdagingen.

Op weg naar democratie: UNESCO opende een kantoor in Tunessië. In het eerste werkjaar lag de nadruk op het stimuleren en ondersteunen van de persvrijheid en de vrije meningsuiting in het land.

61 miljoen kinderen zaten nog nooit op een schoolbank: De deur tot basisonderwijs blijft dicht voor 61 miljoen kinderen. Wereldwijd is de daling van dit aantal gestopt en in Afrika stijgt het zelfs. Dat zijn de onrustwekkende conclusies van een nieuwe UNESCO-studie, gebundeld in een online-atlas.

De kracht van geletterdheid: UNESCO bundelt getuigenissen van Iraakse burgers die een nieuwe wending aan hun leven konden geven dankzij alfabetisering.

Terugblikken om meer garanties te hebben op een vreedzame toekomst: UNESCO stelt twee projecten voor ter ondersteuning van de ontwikkeling van Holocausteducatie en onderwijs over de geschiedenis en gevolgen van volkerenmoord.

We moeten onze verantwoordelijkheid nemen: De klimaatverandering stelt ons voor de moeilijkste keuze die we ooit hebben moeten maken met betrekking tot onze impact op toekomstige generaties. Een ethische benadering van dit probleem moet tegengewicht bieden aan een louter economische aanpak.

Gezondheid oceaan niet op het spel zetten: Ingrijpen in het ecosysteem van de oceaan kan voordelen opleveren maar de gevolgen op lange termijn zijn een onbekende factor. De Intergouvernementele Oceanografische Commissie van UNESCO roept daarom op tot voorzichtigheid.

Erfgoed bewaren en burgerrechten beschermen: Digitale documenten en archieven zijn steeds meer de norm. Maar zijn we wel voldoende voorbereid om de bewaring ervan op lange termijn te garanderen en misbruiken te voorkomen? UNESCO trekt het debat internationaal op gang.

Natuurherstel in Centraal-Afrika: Vlaamse studente die stage liep bij het UNESCO Werelderfgoedcentrum, belicht enkele programma's voor de bescherming en duurzame ontwikkeling van natuurlijk erfgoed in Afrika.

UNESCO info verschijnt vier keer per jaar. Abonnementen lopen per kalenderjaar. Voor 10 euro valt het tijdschrift bij je in de bus. Bestellen kan via info@unesco-vlaanderen.be

Een vijftigtal studenten uit Irak die konden genieten van het alfabetiseringsprogramma dat UNESCO in het land aanbiedt, vertellen hun verhaal in een bundeling getuigenissen die de Organisatie publiceert. De collectie illustreert de emaciperende kracht van geletterdheid met uit het leven gegrepen getuigenissen over hoe geletterdheid het leven van mensen kan veranderen.

De omvang van het analfabetisme in Irak blijft problematisch: 22% van de bevolking is er analfabeet, waaronder veel vrouwen op het platteland. Nochthans heeft de Iraakse minister van Onderwijs de voorbije jaren een grootschalig beleid ontwikkeld, in samenwerking met UNESCO, om de Education for All (EFA)-doeleinden te kunnen bereiken. Dit zijn doeleinden die in 2000 werden vooropgesteld om aan alle basisleerbehoeften van kinderen, jongeren en volwassenen te voldoen. Zowel het ministerie als nationale ngo's proberen het publieke bewustzijn rond analfabetisme te verhogen. Ze doen dit met verschillende activiteiten, oa. het uitreiken van prijzen aan goedpresterende studenten die een alfabetiseringscursus volgen, het uitzenden van televisiespotjes en het organiseren van hulpverlening aan de meest kwetsbare gemeenschappen in arme plattelandsgebieden.

De ervaring die UNESCO reeds opdeed in gebieden waar conflicten heersten om in de educatieve behoeften te voorzien, vult het werk van de Iraakse regering aan. Dit gebeurt via initiatieven zoals het Literacy Initative for Empowerment (LIFE) voor Irak, waarbij UNESCO advies verstrekt aan de overheid en expertise ter beschikking. Binnen hetzelfde kader helpt de Organisatie ook bij het opstellen van leerplannen en geschikt lesmateriaal. Ook de oprichting van vier opleidingscentra in de provincies Baghdad, AL-Muthanna en Dyala is een aanwinst in deze strijd tegen analfabetisme.

"Analfabetisme is een van de grootste uitdagingen van de Iraakse regering en haar partners. Het is de sleutel tot het doen slagen van de verschillende hervormingsprocessen in het onderwijs," zegt Mohamed Djelid, directeur van het Iraakse UNESCO-kantoor. Hij voegt er aan toe dat "de Iraakse regering samen met de steun van UNESCO een gedetaileerd nationaal beleid heeft ontwikkeld om aan internationale criteria en de dringende behoeftes van Iraakse analfabeten tegemoet te komen."

Eerder verscheen een gelijkaardige verzameling getuigenissen van Afghaanse cursisten. Later komt er ook een dergelijke publicatie met getuigenissen uit Soedan.

Download The Power of Literacy: Stories from Iraq

Download The Power of Literacy: Stories from Afghanistan

• Alles over het werk van UNESCO op het domein van alfabetisering

UNESCO organiseert een rondetafelconferentie rond geletterdheid op haar hoofdzetel in Parijs op 6 en 7 september 2012. De conferentie is opgezet als een interactief forum voor meer dan 40 landen die te kampen hebben met het probleem van analfabetisme. De bedoeling is om te evalueren en te plannen wat er moet gebeuren om de alfabetiseringsgraad aanzienlijk te verbeteren tegen 2015.

Twaalf jaar geleden engageerde de internationale gemeenschap zich in Dakar (Senegal) om tegemoet te komen aan de leerbehoeften van alle kinderen, jongeren en volwassenen tegen 2015. Daarbij werden zes doelstellingen vooropgesteld, de Education for All doelen (EFA). Geletterdheid is van invloed op alle zes doelstellingen maar komt specifiek aan bod bij 3 doeleinden, nl. doel 3 dat gaat over de leerbehoeften van kinderen en volwassen, doel 4 dat wil dat er een verbetering van 50% komt op vlak van analfabetisme onder volwassenen en doel 6 dat voorschrijft dat er erkende en meetbare leerresultaten moeten worden bereikt in het lezen, het schrijven, het rekenen en de sociale vaardigheden.

Om de aanpak van analfabetisme te stimuleren, lanceerden de Verenigde Naties het VN Decennium voor Geletterdheid. Het Decennium was een hefboom om overheden aan te zetten om meer geïntegreerde en vernieuwende plannen en strategieën op nationaal vlak te ontwikkelen, daarbij gebruik makend van zowel formele als informele leermethodes. Hierbij ging bijzondere aandacht  naar de meest arme en achtergestelde lagen van de bevolking.

Ondanks geboekte vooruitgang was het na verloop van tijd duidelijk dat verschillende landen er niet zouden in slagen om de EFA-doelen te bereiken. Daarom kwam er in 2007 een nieuw project, het Literacy Initiative for Empowerment (LIFE). Dit programma richt zich specifiek tot die landen die een alfabetiseringsgraad hebben van minder dan 50% of waarvan meer dan 10 miljoen mensen niet kunnen lezen of schrijven.

In het laatste jaar van het VN Decennium voor Geletterdheid en halverwege de looptijd van het LIFE-programma, brengt UNESCO de deelnemende landen bijeen om een stand van zaken op te maken, om bestaande actieplannen bij te sturen en om vooruit te kijken naar 2015 en de uitdagingen die er dan nog zullen zijn in kaart te brengen.

De rondetafelconferentie wil in het bijzonder plannen uitstippelen om doel 4 van de EFA-doelen te bereiken, zoals blijkt uit de titel: Reaching the 2015 Literacy Target: Delivering on the Promise! Er zullen delegaties aanwezig zijn van 41 landen, wat een vertegenwoordiging is van 700 miljoen ofwel bijna 85% van de analfabeten op de wereld. Ook afgevaardigden van verschillende VN-agentschappen, geletterdheidexperten en vertegenwoordigers van maatschappelijke organisaties en de private sector zullen aanwezig zijn.

Internationale Dag van de Geletterdheid

De rondetafelconferentie sluit aan bij de Internationale Dag van de Geletterdheid, jaarlijks gehouden op 8 september. UNESCO grijpt deze dag aan om de wereld erop te wijzen dat geletterdheid een mensenrecht is en de basis vormt voor onderwijs. Geletterdheid is essentieel om armoede en kindersterfte te bestrijden, om de bevolkingsgroei terug te dringen, om gelijkheid tussen mannen en vrouwen te verkrijgen en om duurzame ontwikkeling te bewerkstelligen.

Dit jaar staat de band tussen geletterdheid en vrede centraal. Geletterdheid zorgt ervoor dat mensen van hun basisrechten en individuele vrijheid kunnen genieten en helpt bij het beter begrijpen van de wereld en het oplossen of voorkomen van conflicten. Het verband tussen geletterdheid en vrede blijkt ook uit het feit dat er in onstabiele democratieën en conflictgebieden doorgaans nauwelijks sprake is van een literaire scene van enige betekenis.

• Meer informatie over de rondetafelconferentie Reaching the 2015 Literacy Target: Delivering on the Promise!
• Meer informatie over Internationale Dag van de Geletterdheid 2012

Poster International Literacy Day 2012

In UNESCO info 85 lees je onder meer:

Van een groene economie naar een groene samenleving: UNESCO propageert een visie op duurzame ontwikkeling die onder meer rekening houdt met de hervormende kracht van onderwijs en cultuur. De uiteindelijke betrachting is om deze benadering omgezet te zien in concrete engagementen van de internationale gemeenschap.

De verdediging van de oceaan opnemen: In de aanloop naar de Rio+20 top over duurzame ontwikkeling grijpt UNESCO de Werelddag van de Oceanen aan om beleidsmakers en andere stakeholders te sensibiliseren om meer inspanningen te leveren voor de bescherming en het duurzaam beheer van zeeën en kustgebieden.

Jazz brengt mensen dichter bij elkaar: UNESCO Goodwill Ambassadeur Herbie Hancock legt uit waarom jazz kan bijdragen tot het opbouwen van vrede.

Wetenschappelijke vooruitgang zorgt blijvend voor uitdagingen: Het ethisch onderwijs kan de ontwikkelingen van de wetenschap met moeite volgen. Meer uitwisseling en samenwerking kunnen de educatie versterken.

60 jaar lobbyen voor geletterdheid: Het UNESCO Instituut voor Levenslang Leren viert dit jaar zijn zestigste verjaardag. Een mooie aanleiding om terug te blikken op het pionierswerk van de instelling.

Duurzaam omgaan met grondwater: We zitten op een schat aan grondwater maar er is te weinig over bekend en daar waar het grondwater wel wordt aangeboord, gebeurt dat op een niet-duurzame manier. UNESCO wil het tij doen keren en het beheer van grondwaterbronnen verbeteren om het hoofd te bieden aan huidige en toekomstige uitdagingen.

Pleidooi voor liefde en vergiffenis: 40 jaar na het gruwelijke beeld van het vluchtende verbrande Vietnamese meisje, roept UNESCO Goodwill Ambassadrice voor Vrede Kim Phuc op tot liefde en vergiffenis.

Investeren in onderwijs is meer dan ooit van cruciaal belang: UNESCO levert al tien jaar lang het bewijs dat investeren in onderwijs loont. Ondanks de economische moeilijkheden moeten we blijven investeren in onderwijs omdat het de beste garantie is op een betere toekomst voor zowel rijke als arme landen.

VN nemen strategie aan ter bescherming van journalisten: UNESCO ligt aan de basis van een gezamenlijke VN-strategie om de veiligheid van journalisten te vergroten en de straffeloosheid omtrent misdaden tegen medewerkers van media te bestrijden.

Download UNESCO info 85

UNESCO info verschijnt vier keer per jaar. Abonnementen lopen per kalenderjaar. Voor 10 euro valt het tijdschrift bij je in de bus. Bestellen kan via info@unesco-vlaanderen.be

Een jaar geleden lanceerde UNESCO een wereldwijd partnerschap voor het onderwijs van meisjes en vrouwen. Bedoeling was om met gerichte acties te werken rond twee domeinen die meer inspanningen vereisen: secundair onderwijs en alfabetisering. Het initiatief wil ervoor zorgen dat meer meisjes de overstap van het basis- naar het secundair onderwijs maken en meer alfabetiseringsprogramma's opzetten voor vrouwen.

Het partnerschap is gericht op het versterken van de samenwerking tussen de openbare en de privésector. Een formule die vruchten afwerkt, zoals blijkt uit drie projecten die gefinancierd worden met privépartners.

In Senegal financiert Procter and Gamble een project ter alfabetisering van meisjes en vrouwen. Het project kiest voor een holistische aanpak die beantwoordt aan de leerbehoeften van drie doelgroepen: meisjes die analfabeet zijn, meisjes die nog maar net leerden lezen en schrijven, en jonge meisjes die school lopen maar bij wie de kans groot is dat ze hun vorming niet zullen afmaken. Daarbij wordt gebruik gemaakt van traditionele klassen maar ook van informatie- en communicatietechnologie om zoveel mogelijk kinderen te bereiken. Het aangeboden curriculum besteedt bijzondere aandacht aan activiteiten die een inkomen genereren en die de hele gemeenschap ten goede komen. Tot nu toe zijn er 160 klassen geopend in 7 regio's en zijn er 100 docenten opgeleid om les te geven aan zo'n 3.000 leerlingen.

In Ethiopië en Tanzania loopt een project met steun van de Packard Foundation dat het aantal meisjes die het secundair onderwijs niet afmaken, wil terugdringen. In 13 scholen in Ethiopië en 15 scholen op het vasteland van Tanzania en op het eiland Zanzibar worden er activiteiten geïmplementeerd om meisjes meer kansen op ontplooiing te bieden en hen op de schoolbanken te houden.

In Kenia en Lesotho loopt een project om enerzijds de gendergevoeligheid bij leerkrachten en schooldirecties op te krikken en om anderzijds meisjes betere toegang en slaagkansen te bezorgen in wiskunde en wetenschappelijke en technische vakken. Het project geniet de financiële steun van de GEMS Foundation en komt stilaan op kruissnelheid. In Kenia is alles in gereedheid om te starten met de bijscholing van leerkrachten en directies. In Lesotho, dat kampt met een dubbel probleem van het gebrek aan leerkrachten voor wiskunde en wetenschappen en van het vertrek van gekwalificeerde leerkrachten, zal er niet alleen aandacht gaan naar het verbeteren van de opleiding van leraars maar ook naar het motiveren van leerkrachten om het beroep te blijven uitoefenen.

De lancering van het partnerschap op 25 mei 2011

• UNESCO's inspanningen voor gendergelijkheid in het onderwijs
• Global Partnership for girls' and women's education: "Better Life, Better Future"

De Senegalese overheid, UNESCO en Procter & Gamble hebben op 30 januari 2012 in Dakar een project gelanceerd voor de alfabetisering van meisjes en vrouwen in het land met behulp van informatie- en communicatietechnologie (ICT). Onder de noemer "Help mijn hand om mijn toekomst te schrijven" wil het project aan 40.000 jonge vrouwen in zeven regio's van Senegal een opleiding verschaffen waarbij de klemtoon ligt op het gebruik van ICT's. De opleidingen worden gegeven in verschillende landstalen.

"Dit is meer dan een project voor positieve discriminatie van vrouwen en meisjes die, zoals we weten, de eerste en grootste slachtoffers zijn van analfabetisme. Het is een innovatieve manier om ICT's te introduceren in het leerproces," aldus de Senegalese minister van Onderwijs M. Kalidou Diallo. "We hopen dat dit project echt een positieve impact kan hebben op het verminderen van armoede en op de ontplooiing van vrouwen in de betrokken regio's."

Volgens Ann Therese Ndong Jata, directeur van het Regionaal Bureau voor Onderwijs in Afrika (BREDA) is het project een uitstekend voorbeeld van samenwerking tussen de overheid, het middenveld en de bedrijfswereld. Het is tevens een goed voorbeeld voor ontwikkeling omwille van het combineren van traditionele methoden om te leren lezen en schrijven met programma's op basis van ICT's. Geletterdheid omvat tegenwoordig immers ook het kunnen omgaan met computers en het beschikken over vaardigheden om probleemoplossend te denken en te handelen.

Het project sluit aan bij de vierde Education for All-doelstelling die erop gericht is om de geletterdheidgraad wereldwijd met de helft te doen toenemen. Het analfabetisme in Senegal bedraagt 40 procent van de bevolking.

In april 2011 sloten UNESCO en Procter & Gamble een overeenkomst ter ondersteuning van onderwijsprojecten over een periode van twee jaar met een bedrag van 750.000 dollar. De samenwerking richt zich op de opleiding van leerkrachten, het aanbieden van opleidingen in 'echte' en virtuele klassen, het verwerven van vaardigheden die helpen om in een levensonderhoud te voorzien, het ontwikkelen van leermethoden en het produceren van educatieve programma's voor radio en televisie.

• Alles over Education for All bij UNESCO
• Alles over het werk van UNESCO voor alfabetisering
• Alles over het werk van UNESCO voor gendergelijkheid in het onderwijs

Op 28 juli 2011 kondigde directeur-generaal Irina Bokova aan wie de begeerde jaarlijkse UNESCO Alfabetiseringsprijzen 2011 in ontvangst mag nemen. Zes laureaten werden door een internationale jury geselecteerd. Aan de hand van het jaarthema Vrede en gendergelijkheid koos de jury voor projecten uit Burundi, de Democratische Republiek Congo, Mexico en de Verenigde Staten. Op 8 september, de Internationale Alfabetiseringsdag, worden de prijzen in het Indiase New Delhi tijdens een officiële ceremonie aan de laureaten overhandigd. Er worden vier prijzen uitgereikt waar een bedrag van $20.000 aan verbonden is. Daarnaast krijgen twee projecten uit de Filipijnen en Pakistan een eervolle vermelding.

UNESCO Koning Sejong Alfabetiseringsprijs

Deze prijs werd in 1989 door de Koreaanse regering in het leven geroepen. De naam verwijst naar de vijftiende-eeuwse Koreaanse koning Sejong de Grote, bekend om zijn initiatieven die de geletterdheid bevorderden.

Een eerste prijs is voor de Burundese Nationale Alfabetiseringsdienst. Het alfabetiseringsprogramma van deze overheidsdienst wordt geprezen omdat het erin slaagt om het leren lezen te verbinden met het dagelijkse leven, vrede en tolerantie. Dankzij dit programma werden tussen 2010 en 2011 meer dan 50.000 certificaten uitgereikt aan 'nieuwe' geletterden.

Het Mexicaanse Nationaal Instituut voor Volwassenenonderwijs valt in de prijzen met het project  Tweetaligheid voor het Leven (Bilingual Literacy for Life Programme). Het uitgangspunt hierbij is het terugdringen van het analfabetisme bij de inheemse bevolking, in het bijzonder vrouwen, en hen politiek mondig te maken. Volgens de jury is dit project een stichtend voorbeeld voor andere multiculturele en meertalige landen omdat het de sociale cohesie bevordert.

UNESCO Confucius Alfabetiseringsprijs

De eerste laureaat, van deze door de Volksrepubliek China ondersteunde prijs, is het in de Verenigde Staten gevestigde Room to Read met een project dat geletterdheid en gendergelijkheid ondersteunt door de promotie van cultureel relevante publicaties in lokale talen. Room to Read is actief in negen landen waaronder Bangladesh, Cambodja, India, Vietnam, Zambia en Zuid-Afrika. Zo publiceerde de organisatie al meer dan 500 titels in 25 verschillende talen waarvan zo'n vijf miljoen exemplaren werden verspreid.

Ook het Congolese Collectif Alpha Ujuvi valt in de prijzen. De jury complimenteert hen met het programma Vreedzame co-existentie tussen de gemeenschappen en goed bestuur in Noord-Kivu. Het collectief gebruikt geletterdheid als middel om conflicten en spanningen tussen individuen en gemeenschappen te vermijden of op te lossen.

Eervolle vermeldingen

Aan elke prijs is ook eervolle vermelding verbonden. De Pakistaanse doctor Allah Bakhsh Malik, secretaris van de regionale overheid in Punjab, ontvangt een eervolle vermelding voor zijn inzet om Punjab tegen 2020 volledig te alfabetiseren. Ook de Stedelijke Coördinatieraad voor Alfabetisering van de Filipijnse stad Tagum krijgt een eervolle vermelding voor een project dat de werkgelegenheid voor achtergestelde bevolkingsgroepen bevordert.

• Achtergrond bij de UNESCO Alfabetiseringsprijzen en overzicht van vorige winnaars
• Het werk van UNESCO rond alfabetisering
• Democratische Republiek Congo: Collectif Alpha Ujuvi
• VS: Room to Read
• Pakistan: Literacy and Non Formal Basic Education Department (Government of the Punjab)

UNESCO bracht op 26 mei 2011 een aantal prominente vertegenwoordigers van de politieke wereld en het bedrijfsleven bijeen op haar hoofdzetel in Parijs voor de lancering van een nieuw initiatief om meisjes en vrouwen betere toegang te geven tot kwaliteitsvol onderwijs door de krachten van de openbare en de privésector te bundelen.

De onderwijskansen voor meisjes en vrouwen zijn allesbehalve rooskleurig. Wereldwijd zijn er 39 miljoen meisjes die eigenlijk lager secundair onderwijs zouden moeten volgen maar geen basis- of secundair onderwijs genieten. Tweederden van de 796 miljoen volwassen analfabeten in de wereld zijn vrouwen. En slechts in één op drie landen in de wereld is er genderpariteit in het secundair onderwijs.

Better Life, Better Future zal zich concentreren op het verlichten van twee pijnpunten in voornamelijk Afrika en Azië: de doorstroming van meisjes naar het secundair onderwijs en het analfabetisme onder vrouwen. Het initiatief is opgezet als een instrument om bewustzijn te vergroten en om via samenwerking tussen de openbare en de privésector fondsen en expertise te verzamelen teneinde meer impact op het terrein te hebben.

Investeren in onderwijs voor meisjes is investeren in ontwikkeling.

"Er zijn geen onoverkomelijke obstakels op de weg naar gendergelijkheid en onderwijs voor iedereen," benadrukt UNESCO directeur-generaal Irina Bokova. "Meisjes en vrouwen zorgen voor verandering in de wereld en het is onze plicht om hen daarbij te steunen."

Secretaris-generaal van de Verenigde Naties Ban Ki-Moon beklemtoonde zijn overtuiging dat "investeren in meisjes en vrouwen de kern moet vormen van de mondiale ontwikkelingsagenda. Onderwijs geeft vertouwen en hoop en laat kinderen weten dat ze een toekomst hebben en dat wat ze denken er toe doet. En alhoewel onderwijs een recht is, is het voor teveel meisjes geen realiteit."

De Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Hillary Clinton bevestigde dat de Verenigde Staten UNESCO zullen helpen bij het verzamelen van data inzake gender en onderwijs, "deze data zullen toelaten om op een gerichte manier te investeren, daar waar het de grootste impact zal hebben." Verder zei ze dat ze overtuigd is van het potentieel van samenwerking, in het bijzonder met de privésector, om fondsen te verzamelen en om nieuwe en creatieve manieren te bedenken waarmee een verschil kan gemaakt worden.

Download een brochure over Better Life, Better Future, een UNESCO-project rond onderwijs voor meisjes en vrouwen

• UNESCO en gendergelijkheid in het onderwijs

Wereldboekendag, jaarlijks gevierd op 23 april, is een gelegenheid om stil te staan bij het boek en de rijkdom aan ideeën, ervaringen, kennis en inzichten die auteurs met hun lezers delen.

De boekenmarkt ziet zich geconfronteerd met de opmars van e-boeken en downloadbare inhoud. Deze zorgen voor veranderingen in de industrie en hebben een impact op zowel uitgevers als auteurs en lezers. Het is duidelijk dat deze veranderingen een diepe en langdurige invloed zullen uitoefenen.

De evoluties wakkeren stevige discussies aan - over de sterktes en zwaktes van bepaalde producten, over de aard van het copyright heden ten dage, over de rol van bibliotheken ten opzichte van onlinebronnen, over de betekenis van auteurschap in een wereld van blogs en wiki's…

Wereldforum over Cultuur en Cultuurindustrieën

Het behoort tot de verantwoordelijkheid van UNESCO om de gevolgen van de veranderingen te onderzoeken en om te dienen als platform om het debat daaromtrent te voeren. Daarom houdt de Organisatie in juni het tweede UNESCO Wereldforum over Cultuur en Cultuurindustrieën in Monza (Italië).

Het Forum brengt experts en vertegenwoordigers van overheden, de uitgeverswereld en de (nieuwe) media samen om de toekomst van het boek te bespreken. Ze zullen er onder meer gedachten en ervaringen uitwisselen rond volgende spanningsvelden: digitaal vs. analoog, de blog vs. de (kwaliteits)krant, Google vs. bibliotheken, Wikipedia vs. encyclopedieën, het gedrukte boek vs. het e-boek, boekenhandels vs. onlinewinkels, onafhankelijke uitgeverijen vs. multinationale uitgeverijconcerns. Verder zullen ze ontwikkelingen en thema's zoals het e-boek, copyright, digitale bibliotheken en nieuwe media vanuit een economisch perspectief bespreken.

Alfabetisering

Naar aanleiding van Wereldboekendag benadrukt UNESCO dat ze zich blijft inzetten om de rijkdom die besloten ligt in boeken, toegankelijk te maken voor de 800 miljoen mensen in de wereld die niet of onvoldoende kunnen lezen.

UNESCO directeur-generaal Irina Bokova over de toekomst van het boek.

• Wereldboekendag 2011
• FOCUS 2011 The Book Tomorrow: the Future of the Written Word
• UNESCO en alfabetisering

Op 15 februari 2011 heeft Michaëlle Jean, Speciale gezant van UNESCO voor Haïti, een ontmoeting met de Interim Commissie voor de Heropbouw van Haïti (ICRH). Ze zal de commissie vragen om de hervorming van het onderwijssysteem op te nemen op haar prioriteitenlijst. UNESCO is er immers van overtuigd dat onderwijs de hoeksteen vormt van de toekomstige welvaart van het land.

"Het is van groot belang om het Nationaal Pact voor Onderwijs uit te voeren. Dat plan is uitgetekend door Haïtiaanse onderwijsexperten en geniet de steun van de overheid. Het legt de basis voor een systeem dat toegankelijk en universeel is en dat kwaliteitsvolle educatie biedt," zegt Jean.

Gratis basisonderwijs

UNESCO wil het Haïtiaanse ministerie van Onderwijs steunen bij het implementeren van het plan. Een van de doelstellingen is om alle kinderen tussen 6 en 12 jaar gratis en kwaliteitsvol onderwijs aan te bieden tegen 2015. Een uiterst ambitieus objectief aangezien voor de aardbeving van januari 2010 slechts een op vijf kinderen in Haïti openbaar onderwijs genoot. Dat is grotendeels te wijten aan het feit dat veel ouders niet over de nodige financiële middelen beschikten om hun kinderen naar school te kunnen sturen.

Het onderwijsplan voor Haïti wil ook het aantal studenten dat secundair of hoger onderwijs volgt, flink verhogen en wil alfabetisering verschaffen aan 2,5 miljoen inwoners. UNESCO wil aan dat streven meewerken door de onderwijsexpertise in Haïti te vergroten, door opleidingen te organiseren voor leerkrachten en door curricula te ontwikkelen.

Basis voor ontwikkeling

"Haïti moet kunnen rekenen op een goed opgeleide beroepsbevolking om het land her op te bouwen en het verder te ontwikkelen. Het herstelplan voor de territoriale, economische, sociale en institutionele wederopbouw van het land dat in maart 2010 door de Haïtiaanse regering is voorgesteld aan de Verenigde Naties, kan enkel gerealiseerd worden als de bevolking van het land beschikt over alle nodige instrumenten om de vele uitdagingen aan te pakken. In dat opzicht is onderwijs van essentieel belang," aldus Jean.

UNESCO staat ook klaar om de Haïtiaanse overheid bij te staan in andere domeinen zoals wetenschap, communicatie en cultuur. Zo richtte de Organisatie onder meer een internationaal comité op dat moet toezien op de bescherming van het materieel en immaterieel erfgoed van het land en op de uitbouw van de culturele industrie die onlosmakelijk verbonden is met de ontwikkeling en de economie van Haïti.

• Meer over het werk van UNESCO in, en voor, Haïti.

In UNESCO info 78 lees je onder meer:

Erfgoedbeleid Brugge wordt bijgestuurd: Zoals bekend heeft een UNESCO/ ICOMOS-missie in het voorjaar een uitgebreid bezoek gebracht aan Brugge om de zogenaamde 'State of Conservation' van de als werelderfgoed erkende binnenstad na te gaan. Inmiddels heeft het Werelderfgoedcomité de aanbevelingen van de missie omgezet in een formele beslissing. Brugge en Vlaanderen worden gevraagd om tegen 2012 een eerste keer te rapporteren over de omzetting van de aanbevelingen.

De strijd tegen klimaatverandering heeft baat bij een rijke biodiversiteit: Door de waarde van biodiversiteit in geld uit te drukken, worden beleidsmakers zich beter bewust van het belang ervan. De daaruit volgende betere bescherming van de biodiversiteit kan helpen in de strijd tegen klimaatverandering.

Mobiele bibliotheken voor Haïti: Als onderdeel van haar inspanningen om te helpen bij de heropbouw van Haïti, lanceerde UNESCO een programma om kinderen aan het lezen te krijgen en de alfabetisering in het land te ondersteunen.

Mediaontwikkeling in de Balkan: Een door UNESCO ondersteund netwerk van openbare omroepen dat zijn tiende verjaardag viert, droeg zowel bij tot de professionalisering van de mediasector als tot het verzoeningsproces in de regio.

Water, recht en een veranderend klimaat: Veranderen het recht op water en waterrecht mee met het veranderende klimaat? Verslag van een bijeenkomst in het kader van 30 jaar University for Peace.

Is plannen maken zinvol? Sommige auteurs stellen dat grote ontwikkelingsplannen altijd gedoemd zijn om te falen in het realiseren van hun mooie doelstellingen. Maar stellen dat dergelijke plannen maken bijgevolg zinloos is, gaat te kort door de bocht.

Herstelplan voor onderwijs in Irak: UNESCO draagt bij tot een herstelplan dat het onderwijs en de alfabetisering in Irak terug op het juiste spoor wil zetten.

Zeegerichte toekomst voor Europa: Zeewetenschappers uit gans Europa kwamen bijeen in Oostende ter gelegenheid van de EurOCEAN 2010 Conferentie. Uit het einddocument, de 'Ostend Declaration', blijkt alvast hoe de grote uitdagingen en kansen van het maritieme continent Europa optimaal kunnen worden benut in de volgende decennia.

Media als katalysator voor andere aanpak hiv/aids: Een pilootproject onderzoekt in welke mate journalisten beter kunnen voorbereid worden om het maatschappelijk debat en de aanpak van hiv/aids in Afrika in positieve zin te beïnvloeden.

Download UNESCO info 78

UNESCO info verschijnt vier keer per jaar. Abonnementen lopen per kalenderjaar. Voor 10 euro valt het tijdschrift bij je in de bus. Bestellen kan via info@unesco-vlaanderen.be

Ondanks een eeuwlange ervaring met alfabetiseringsprogramma's, is er een verbazend tekort aan vergelijkbaar empirisch bewijsmateriaal over welke strategieën, leermethoden en lesmaterialen het meest efficiënt zijn. Dit boek maakt gebruik van de weinige beschikbare data om een overzicht te geven van welke opties onderwijs- en curriculumplanners kunnen overwegen.

Het begint met een werkbare omschrijving van de term 'operationele alfabetisering' en onderzoekt de implicaties van een mensenrecht op geletterdheid. Verder geeft het aan wat er realistisch mag verwacht worden van alfabetiseringsprojecten. Besluiten doet het met een reeks opties waarover beleidsmakers en onderwijsplanners beschikken om plannen te ontwikkelen voor het behalen van de alfabetiseringsdoelstelling van EFA.

U kan het boek rechtstreeks bestellen via Unesco Publishing: bestel hier

Dit boek beschouwt geletterdheid en aanverwante concepten in de context van levenslang leren. Het analyseert beleidsmaatregelen en strategieën die nodig zijn om nationale geletterdheidsgraden te verhogen en om geletterdheidprogramma's voor volwassenen (en jongeren vanaf 15 jaar) te ontwikkelen.

Er wordt ook aangetoond dat een combinatie van factoren ertoe leidde dat de vooruitgang op nationaal en internationaal vlak inzake geletterdheid is vertraagd. Het is duidelijk dat universele geletterdheid enkel kan gerealiseerd worden als er meer in geïnvesteerd wordt, er een grotere politieke wil voor is, er duurzame institutionele maatregelen genomen worden en er wordt gebruik gemaakt van een meer creatieve en holistische methodologie.

U kan het boek rechtstreeks bestellen via Unesco Publishing: bestel hier

UNESCO info 72

Water is essentieel voor ontwikkeling: Een nieuwe editie van het VN Wereldwaterrapport benadrukt de essentiële rol van water voor ontwikkeling en wijst op de vele voordelen van het investeren in goede watervoorziening en duurzaam beheer.

Gouden tijd voor sterrenkunde: De Algemene Vergadering van de Verenigde Naties riep 2009 uit tot Internationaal Jaar van de Sterrenkunde en gaf de coördinatie in handen van UNESCO.

Financiële crisis dreigt ook ontwikkelingslanden zwaar te treffen: De globale financiële crisis zal grote gevolgen hebben voor de ontwikkelingshulp en de meest kwetsbare burgers dieper in de armoede duwen, zo waarschuwt een UNESCO-analyse.

UNESCO Atlas bedreigde talen: West-Vlaams en Limburgs in gevaar: Ruim een derde van alle talen dreigt uit te sterven, zo blijkt uit de nieuwe UNESCO Atlas van bedreigde talen. Ook het West-Vlaams en het Limburgs staan op de rode lijst.

Wie spreekt er Ch'ti? : De Franse film Bienvenue chez les ch'tis krijgt de lachers op de hand maar de realiteit van de Ch'ti taal is minder vrolijk.

Scholen bouwen voor betere wereld: Zonder onderwijs voor meisjes is een betere wereld voor iedereen onmogelijk, zo luidt de overtuiging van een Greg Mortenson, een opmerkelijk ontwikkelingswerker die scholen bouwt in de afgelegen gebieden van Pakistan en Afghanistan.

Ethiek gaat over moreel handelen en risico's afwegen: De internationale expertencommissie die UNESCO adviseert over ethische aangelegenheden op het domein van wetenschap en technologie wil een kader creëren om beter te kunnen inspelen op de snelle wetenschappelijke en technologische ontwikkeling en de ethische gevolgen van klimaatverandering onderzoeken.

Erkenning voor vrouwen in de wetenschap: UNESCO en L'Oréal erkennen jaarlijks de waardevolle bijdrage van vrouwen aan de nog steeds door mannen gedomineerde wetenschap.

Download UNESCO info 72

UNESCO info 73

Inventaris immaterieel cultureel erfgoed uitgebreid: Onder meer de Sinterklaasviering en de garnaalvisserij te paard zijn opgenomen op de Vlaamse inventaris van immaterieel cultureel erfgoed.

Vlaamse UNESCO Leerstoel promoot preventieve erfgoedconservatie: Een nieuwe UNESCO Leerstoel aan de K.U. Leuven draagt het concept van preventieve erfgoedconservatie internationaal uit.

Recht op onderwijs onder vuur: Ervoor zorgen dat kinderen hun recht op onderwijs kunnen uitoefenen, is één van de hoogste prioriteiten van UNESCO. Er heerst dan ook grote bezorgdheid over een nieuw VN-rapport waaruit blijkt dat scholen, leerlingen en leerkrachten in verschillende conflictgebieden het doelwit van aanslagen zijn.

Oceanen verdienen meer aandacht en respect: Naar aanleiding van de eerste Wereldoceaandag breekt het hoofd van UNESCO's Intergouvernementele Oceanografische Commissie een lans voor een beter duurzaam beheer van onze belangrijkste natuurlijke hulpbron.

Volwassenenonderwijs bevordert ontwikkeling: Educatie voor volwassenen en levenslang leren zijn cruciale elementen om de ontwikkeling te bevorderen, dat is de boodschap waarvan een internationale conferentie beleidsmakers wil bewust maken.

Sri Lankaans journalist krijgt postuum UNESCO-prijs voor Persvrijheid: De eerder dit jaar vermoorde Lasantha Wickrematunge die zich jarenlang inzette voor vrije meningsuiting, is door een internationale jury gekozen als laureaat van de Prijs voor Persvrijheid 2009.

Efficiënter debatteren in de UNESCO-arena: De Vlaamse UNESCO Commissie organiseerde samen zijn Nederlandse en Luxemburgse tegenhanger een bijeenkomst om een nieuwe benadering van de regionale consultaties van Nationale UNESCO Commissies op internationale schaal te promoten

Afrikaanse filmindustrie rukt op: Nigeria is de tweede grootste filmproducent ter wereld en laat daarmee de Verenigde Staten achter zich, zo blijkt uit een recent rapport van het UNESCO Instituut voor Statistiek.

Vlaamse steun voor wetenschappelijke projecten: Vlaanderen maakt internationaal school door op een geconcentreerde en toekomstgerichte manier wetenschappelijke projecten van UNESCO te ondersteunen die het duurzaam beheer van kusten en natuurlijke rijkdommen in voornamelijk ontwikkelingslanden mogelijk helpen maken door capaciteitsopbouw en het versterken van nationale infrastructuur in een internationale omgeving.

Download UNESCO info 73

UNESCO info 74

Internationale richtlijnen voor seksuele opvoeding: Een reeks nieuwe richtlijnen moet landen helpen om een beter beleid te voeren rond seksuele voorlichting op school om zo de verspreiding van hiv en seksueel overdraagbare aandoeningen te bestrijden.

We moeten meer doen om ontwikkelingslanden te helpen: Na tien jaar het Secretariaat van UNESCO te hebben geleid, blikt directeur-generaal Koïchiro Matsuura terug op de voornaamste evoluties onder zijn beleid.

De volgende stap voor oceaanobservatie: Wetenschappers van over de hele wereld komen in september samen om te bespreken hoe oceaanobservatie zich in de toekomst moet ontwikkelen om tegemoet te komen aan sociale en economische behoeften en om het klimaatbeleid beter te ondersteunen.

Restauratie van Babylon op gang schieten: Een rapport formuleert concrete aanbevelingen om de geteisterde archeologische site van Babylon in Irak in eer te herstellen.

Democratie is het delen van macht: Voormalig VN secretaris-generaal Boutros Boutros-Ghali praat over het belang om de globalisering te democratiseren en over het versterken van de solidariteit onder ontwikkelingslanden.

Chinees pilootproject voor bescherming jonge migranten: Chinese steden krijgen te maken met een instroom van goedkope arbeidskrachten die bijdragen tot de economische ontwikkeling. Een pilootproject onder leiding van UNESCO wil ervoor zorgen dat de rechten van deze migranten gerespecteerd worden.

Alfabetisering als ijkpunt voor persoonlijke en maatschappelijke ontwikkeling: De internationale gemeenschap van beleidsmakers, donors en hulporganisatie investeren onvoldoende in de alfabetisering van volwassenen terwijl nochtans voldoende is bewezen welke verstrekkende gevolgen alfabetisering kan hebben op de persoonlijke en de maatschappelijke ontwikkeling wanneer het op een duurzame en doelgerichte manier wordt aangepakt.

Download UNESCO info 74

UNESCO info 75

Koers voor de komende twee jaar uitgestippeld: De Algemene Conferentie van UNESCO bepaalde waarop de Organisatie zich de komende twee jaar zal toeleggen en verkoos een nieuwe directeur-generaal die de komende vier jaar het stuur in handen krijgt.

Meer investeren in culturele diversiteit: In een snel veranderende wereld tengevolge van globalisering staat culturele diversiteit onder druk. Een ruimere interpretatie van het begrip en meer investeringen in culturele diversiteit kunnen de globale ontwikkeling bevorderen, zo blijkt uit een recent veelomvattend rapport van UNESCO.

Jongeren vragen meer inspraak: Tijdens het zesde UNESCO Jeugdforum gaven jongeren uit meer dan 80 landen aan welke onderwerpen zij als prioritair beschouwen en bespraken ze hoe UNESCO de band met jongeren en jeugdorganisaties nauwer kan aanhalen.

UNESCO richt schijnwerpers op immaterieel erfgoed: De Heilig Bloedprocessie van Brugge is één van de elementen die zijn erkend door UNESCO in het kader van de Conventie voor de bescherming van immaterieel cultureel erfgoed. De Conventie zet vooral in op bescherming en duurzaam erfgoedbeheer.

Belgisch andersglobalist krijgt UNESCO-Madanjeet Singh Prijs: François Houtart is een van de twee laureaten van de UNESCO-Madanjeet Singh Prijs voor de Bevordering van Verdraagzaamheid en Geweldloosheid.

Irakezen moeten massaal verhuizen door watertekort: Landelijke gemeenschappen in het noorden van Irak kampen met grote watertekorten door aanhoudende droogte en slecht onderhoud van traditionele watervoorzieningssystemen. UNESCO luidt de noodklok en plant een nieuw initiatief om de dramatische situatie te verhelpen.

Stimulans voor jonge researchers: Drie jonge Belgische wetenschappers kunnen genieten van een beurs onder de noemer van het programma L'Oréal-UNESCO Voor Vrouwen en Wetenschap.

Discriminatie bestrijden in Oost-Europa: Hiv en aids blijven oprukken in Oost-Europa. Een nieuw UNESCO-project wil de epidemie indijken en de discriminatie bestrijden die gepaard gaat met de ziekte.

Grenzeloze diploma's dankzij UNESCO en Raad van Europa: Een recent verdrag waar ons land onlangs tot toetrad, maakt het gemakkelijker om in een groot deel van de wereld in het buitenland te gaan studeren of werken.

Download UNESCO info 75

UNESCO info verschijnt vier keer per jaar. Abonnementen lopen per kalenderjaar. Voor 10 euro valt het tijdschrift bij je in de bus. Bestellen kan via info@unesco-vlaanderen.be

De komende twee jaar zal de sector Onderwijs van UNESCO zich voornamelijk concentreren op alfabetisering, leerkrachten en technisch- en beroepsonderwijs. Er worden ook bijkomende middelen vrijgemaakt voor zo'n twintig, vooral Afrikaanse, landen die het verst verwijderd zijn van het realiseren van de Onderwijs voor Allen (EFA - Education for All) doelstellingen.

De sector Natuur- en Exacte Wetenschappen (goed voor 59 miljoen dollar) zal voornamelijk werk maken van het versterken van de Intergouvernementele Oceanografische Commissie (IOC), die onder meer verantwoordelijk is voor de uitbouw van een wereldwijd tsunamiwaarschuwingssysteem, en van het Mens en Biosfeerprogramma (MAB) dat werkt rond de bescherming van ecosystemen en rond duurzame menselijke activiteit voor ontwikkeling in waardevolle natuurgebieden.

De sector Sociale en Menswetenschappen (bedeeld met bijna 30 miljoen dollar) kreeg van de Algemene Conferentie de opdracht om de wenselijkheid te onderzoeken om een universele verklaring te ontwikkelen over ethische principes in relatie tot klimaatverandering. Er komt ook een instituut in Kaapverdië voor internationaal onderzoek naar regionale integratie en sociale transformaties.

Voor de sector Cultuur (53 miljoen dollar) blijven de prioriteiten ongewijzigd: bescherming, conservatie en beheer van materieel en immaterieel erfgoed, promotie van de diversiteit van culturele expressies, talen en meertaligheid en ten slotte de dialoog tussen culturen. De Algemene Conferentie vraagt ook dat lidstaten actief zouden deelnemen aan het Internationaal Jaar voor de Toenadering van Culturen (2010).

De sector Communicatie en Informatie (33 miljoen dollar) kreeg de opdracht van de Algemene Conferentie om zijn werk ter verdediging van de persvrijheid verder te zetten. Lidstaten blijven ook inzetten op het Internationaal Programma voor de Ontwikkeling van Communicatie (IPDC) ter promotie van vrije meningsuiting en mediapluralisme en ter verbetering van de toegang tot informatie in ontwikkelingslanden en op het Geheugen van de Wereld programma ter bescherming documentair erfgoed en archieven.

Aan het slot van de Algemene Conferentie riep voorzitter Davidson Hepburn op tot actie. Hij drukte zijn vertrouwen uit in de toekomst van UNESCO en in het engagement en de bekwaamheid van de verkozen directeur-generaal Irina Bokova om de Organisatie te leiden. Ten slotte beklemtoonde hij de noodzaak van samenwerking: "We moeten ervan uitgaan dat we voor al onze betrachtingen partners nodig hebben. UNESCO kan wat ze moet doen niet alleen realiseren."

De teksten behandelen onderwerpen zoals alfabetiseringsbeleid, het verschaffen van basiseducatie en het meten van competenties.

Verschillende voorbeeldpraktijken tonen aan dat landen van het Zuiden baat hebben bij onderlinge dialoog en samenwerking, zoals de projecten in Mexico waar inheemse volkeren leren met behulp van informatie- en communicatietechnologie, het nationaal kwalificatiekader dat gecreëerd werd in Zuid-Afrika, het nationale alfabetiseringsprogramma van Brazilië, de centra voor levenslang leren in India enz...

U kan het boek rechtstreeks bestellen via Unesco Publishing: bestel hier

Alhoewel de mobiliserende rol van alfabetisering en het belang ervan wereldwijd erkend worden, zijn er nog steeds 776 miljoen ongeletterde volwassenen en gaan er nog steeds 75 miljoen kinderen niet naar school. De rechten en behoeften van deze mensen blijven onvervuld. Alfabetisering is de meest verwaarloosde doelstelling van de Onderwijs voor Allen agenda (Education for All).

Wie zijn deze 776 miljoen ongeletterde volwassenen? In de meeste landen zijn het de meest achtergestelde en gemarginaliseerde bevolkingsgroepen, met een hoog percentage vrouwen en meisjes, inheemse volkeren, taal- en culturele minderheden, nomaden, daklozen en gehandicapten. Er is een sterke correlatie tussen armoede en ongeletterdheid. Vandaar dat leren om het heft in eigen handen te nemen zo belangrijk is. Voor alle vrouwen en mannen die leven zonder fundamentele lees- en schrijfvaardigheden, opent geletterdheid nieuwe deuren met kansen om hun levensstandaard te verbeteren en draagt het bij tot processen van sociale verandering en de bestrijding van armoede.

Maar niettegenstaande de duidelijke bewijzen over hoe alfabetisering individuele levens kan veranderen en sociale ontwikkeling kan bevorderen, bestaan in veel delen van de wereld noch de politieke wil noch de middelen om van de alfabetisering van jongeren en volwassenen een prioriteit te maken. Bijgevolg krijgen zij wiens gebrek aan fundamentele lees-, schrijf- en rekenvaardigheden onbeantwoord blijft - bijna één op zes volwassenen - de boodschap dat hun rechten en verwachtingen niet van tel zijn. Dat is een schandalige situatie gekenmerkt door flagrante onrechtvaardigheid die niet mag blijven duren.

Gelukkig zijn er veel regeringen, organisaties van het middenveld, ondernemingen, gemeenschappen en individuen die zich wel bewust zijn van de voordelen van alfabetisering en die zich engageren om alfabetiseringsprogramma's te ondersteunen. Veel mensen werken anoniem en in alle stilte om anderen te leren lezen, schrijven en rekenen en om het leerproces aan te vatten. De Internationale Alfabetiseringsdag is een gelegenheid om hen te eren en te feliciteren met hun werk en om hen aan te moedigen om hun engagement verder te zetten. Door anderen te scholen en te begeleiden zijn mensen actief op het vlak van alfabetisering - zij het professioneel of vrijwillig - een katalysator voor verandering die een echt verschil maken in het leven van anderen.

Alfabetisering biedt talrijke voordelen. Studies tonen aan dat alfabetisering leidt tot een beter zelfbeeld, tot meer zelfvertrouwen, tot meer assertiviteit en dat het helpt om een gevoel van persoonlijke competentie en onafhankelijkheid op te bouwen evenals een beter bewustzijn over de eigen rechten. Alfabetisering geeft meer autonomie aan een individu, zowel in de context van het gezin als van de samenleving.

Deze voordelen van alfabetisering hebben ook gevolgen voor de samenleving op zijn geheel. Het zelfvertrouwen dat gepaard gaat met geletterdheid bevordert sociale en politieke participatie en is gekoppeld aan verhoogde interesse voor nationale en gemeenschappelijke activiteiten die de houdingen en de gebruiken in de politieke sfeer beïnvloeden. In verschillende en gevarieerde contexten gaf alfabetisering blijk van een uitzonderlijk vermogen om individuen in staat te stellen om meer actief en efficiënt te participeren.

In dit tijdperk van groeiende ongelijkheden biedt alfabetisering niet enkel zelfvertrouwen maar ook kansen voor zij die achtergesteld, gemarginaliseerd of verwaarloosd werden: nieuw-geletterden verwerven de vaardigheden en de capaciteiten om hun inkomen te verbeteren, om een duurzaam levensonderhoud op te bouwen, om deel te nemen aan het publieke debat en ze krijgen toegang tot onderwijs en gezondheidszorg. Alfabetisering is essentieel om te kunnen gebruik maken van politieke, economische en culturele kansen, en dit geldt vooral voor vrouwen voor wie geletterdheid nog een grotere impact heeft op hun leven.

Elk jaar is de Internationale Alfabetiseringsdag een gelegenheid om mensen wereldwijd te mobiliseren voor alfabetisering. Vandaag roep ik regeringen, intergouvernementele organisaties, ontwikkelingspartners, werkgevers, vakbonden en organisaties van het middenveld op om een punt te zetten achter de verwaarlozing van de alfabetisering van jongeren en volwassenen en om er zich meer voor te engageren. Alfabetisering is meer dan lezen en schrijven, het gaat om zelfrespect en menselijke waardigheid, om kansen die hoop geven aan individuen, gezinnen en ganse samenlevingen. Alfabetisering, als integraal onderdeel van het recht op onderwijs, heeft zich keer op keer bewezen als een instrument om mensen het heft in eigen handen te doen nemen. Het is tijd om het recht op onderwijs voor iedereen, ongeacht hun leeftijd, te realiseren in de praktijk.

Koïchiro Matsuura

directeur-generaal UNESCO

8 september 2009

Prinses Laurentien zal zich inzetten voor de problematiek van laaggeletterdheid wereldwijd. Ze zal aandacht vragen voor het belang van een brede aanpak van laaggeletterdheid: zowel het voorkomen van laaggeletterdheid bij kinderen als ook het belang van het terugdringen van laaggeletterdheid onder volwassenen. De prinses is gevraagd vanwege haar jarenlange betrokkenheid bij geletterdheid, zowel nationaal als internationaal. De expertise die zij op dit vlak heeft opgebouwd zal zij nu ook gaan inzetten als Speciaal gezant voor geletterdheid voor UNESCO. De prinses deed deze ervaring onder andere op als oprichter en voorzitter van de Stichting Lezen & Schrijven, die het belang van de brede aanpak van laaggeletterdheid in Nederland onder de aandacht heeft gebracht.