Het Mens- en Biosfeerprogramma van UNESCO (MAB) voert al veertig jaar lang onderzoek naar innovatieve methoden om natuurbehoud en de bescherming van biodiversiteit te verzoenen met sociale en economische ontwikkeling. Het werkte met andere woorden reeds aan duurzame ontwikkeling voor het begrip gedefinieerd was en algemeen ingang vond.

Het wereldwijd netwerk van biosfeerreservaten vormt het speerpunt van het MAB-programma. Biosfeerreservaten zijn bijzondere natuurgebieden die samen alle op aarde voorkomende ecosystemen vertegenwoordigen en waar duurzame ontwikkeling in de praktijk wordt gebracht door alle betrokkenen, gaande van wetenschappers tot de lokale bevolking.

Een fraaie poster, gepubliceerd door het UNESCO Platform Vlaanderen, biedt niet alleen een verfrissende en kleurrijke kijk op de natuurpracht van biosfeerreservaten maar vertelt ook meer over hoe ze werken en bijdragen tot de oplossing van globale problemen zoals klimaatverandering, het verlies aan biodiversiteit en de achteruitgang van ecosystemen.

De poster Biosfeerreservaten: toonbeelden van duurzame ontwikkeling (85 x 59 cm) is gratis te bestellen via info@unesco-vlaanderen.be

In UNESCO info 81 lees je onder meer:

UNESCO vraagt meer hulp om het onderwijs in Zuid-Soedan op te bouwen: In het onlangs onafhankelijk geworden Zuid-Soedan, doet UNESCO beroep op de internationale gemeenschap om sneller te handelen en hulp te bieden bij het ontwikkelen van het nationale onderwijssysteem.

Zeven nieuwe inschrijvingen op Vlaamse inventaris cultureel erfgoed: Onder meer de Last Post in Ieper en onze beiaard- en bierbrouwcultuur kregen erkenning.

Paniek zaaien zet geen zoden aan de dijk: Nieuwe publicatie van UNESCO over de relatie tussen migratie en klimaatverandering plaatst het debat over een van de grootste uitdagingen van onze tijd in het juiste perspectief.

40 jaar werken aan duurzame ontwikkeling: Lang voor het begrip duurzame ontwikkeling alomtegenwoordig was, voerde het Mens en Biosfeerprogramma van UNESCO al praktijkonderzoek naar het met elkaar verzoenen van milieubehoud en socio-economische belangen.

Overal zijn jonge mensen op zoek naar hun plaats in de wereld: De Amerikaanse celebrity Monique Coleman reist de wereld rond om bewustzijn te creëren voor de problemen waarmee jongeren kampen.

Internet voor iedereen: Breedbandtechnologie is essentieel voor ontwikkeling in onze steeds meer onderling verbonden wereld. Een geïntegreerde aanpak om de digitale kloof te dichten, dringt zich op.

UNESCO@vlaanderen: Werelderfgoed

Gemeenschappelijke bescherming van natuur en cultuur: In de aanloop naar de veertigste verjaardag van de Werelderfgoedconventie, staan we stil bij het ontstaan en de ontwikkeling van dit baanbrekende verdrag en blikken we vooruit naar de voornaamste uitdagingen voor de toekomst.

Vlaamse begijnhoven: Sinds 1998 behoren Vlaamse begijnhoven tot het UNESCO -werelderfgoed. Ze onderscheiden zich niet enkel door hun materiële karakteristieken maar evenzeer omwille van een aantal immateriële factoren.

Belforten van België en Frankrijk: De inschrijving van de belforten van Vlaanderen en Wallonië in 1999 op de Werelderfgoedlijst, krijgt in 2005 een internationale dimensie na aanvulling met de belforten van Noord-Frankrijk.

De historische binnenstad van Brugge: Historische steden zijn traditioneel sterk vertegenwoordigd op de Werelderfgoedlijst. Brugge verwierf in 2000 een plaats op de prestigieuze lijst. Een eer maar ook een uitdaging om een dynamische stadsevolutie te verzoenen met de werelderfgoedstatus.

Het Complex woning-ateliers-museum Plantin-Moretus: Het kroonjuweel van de Antwerpse musea is dankzij zijn unieke voorgeschiedenis, uitstekende bewaring en rijke collecties sinds 2005 ingeschreven op de Werelderfgoedlijst.

Download UNESCO info 81

UNESCO info verschijnt vier keer per jaar. Abonnementen lopen per kalenderjaar. Voor 10 euro valt het tijdschrift bij je in de bus. Bestellen kan via info@unesco-vlaanderen.be

Tijdens een bijeenkomst op het eiland Lesbos (Griekenland) van 1 tot 5 oktober 2010, besliste het bureau dat het netwerk van zogenaamde Geoparken runt om 11 nieuwe sites uit negen landen op te nemen. Het wereldwijd netwerk van nationale Geoparken telt nu 77 sites in 24 landen over de hele wereld.

De elf nieuwe Geoparken onderscheiden zich door hun unieke geologische karakteristieken en bevinden zich in Canada, China, Finland, Griekenland, Italië, Japan, Spanje, Vietnam en Zuid-Korea.

Het wereldwijd netwerk van nationale Geoparken werd gelanceerd in 2004 met steun van UNESCO om de samenwerking tussen deskundigen en beheerders van geologisch erfgoed te bevorderen. Om in aanmerking te komen voor een erkenning als Geopark, moeten sites geologisch erfgoed bevatten van uitzonderlijk wetenschappelijk en educatief belang, zeldzaamheid of schoonheid.

De sites moeten ook beschikken over een doeltreffende beheersstructuur, duidelijk afgebakend zijn en voldoende groot zijn om een behoorlijke duurzame economische ontwikkeling mogelijk te maken, vooral via toerisme.

Het netwerk kenmerkt zich door een rijke variatie en omvat sites zo divers als het Lagkawi Eiland, met de oudste rotsformaties in Maleisië, het versteende bos op het eiland Lesbos (Griekenland) en de vulkanische kraters van Vulkaneifel in Duitsland.

Klik [hier] voor meer informatie over de Geoparken.

Op de Milieutop in Rio de Janeiro van 1992 is de biodiversiteit economisch gevaloriseerd om bijgevolg de bescherming ervan te bevorderen. Desondanks wordt de biodiversiteit nog steeds bedreigd: alle indicatoren lichten rood op en signaliseren een dringende behoefte aan het nemen van maatregelen.

Op basis van ervaringen in Franse nationale parken en in biosfeerreservaten die deel uitmaken van het wereldwijd netwerk dat de UNESCO uitbouwt, stelt de auteur een aantal methoden voor die de degradatie van habitats kunnen tegengaan. Het gaat om benaderingen die op lokale schaal werken maar niet blind blijven voor mondiale tendensen en effecten. Bovendien maken ze komaf met de idee van een menselijke samenleving die zich los van de natuur ontwikkelt.

Yann Guillaud is gespecialiseerd in de sociaal-economische dimensie van ontwikkeling en was raadgever van de Franse commissie voor duurzame ontwikkeling en lid van de expertengroep van de OESO inzake de economische aspecten verbonden aan biodiversiteit.

U kan het boek rechtstreeks bestellen via Unesco Publishing: bestel hier

Dit laatste is precies het uitgangspunt van de biosfeerreservaten die de UNESCO overal ter wereld inricht. Het gaat om uitgestrekte natuurgebieden met een grote biodiversiteit waarin de natuur gerespecteerd wordt zonder afbreuk te doen aan het vervullen van de behoeften van de lokale gemeenschappen die er wonen en werken. Ecologie wordt er verzoend met economie en andere sociale noden. De lessen die uit de ervaringen in biosfeerreservaten getrokken kunnen worden, kunnen ook op andere plekken toegepast worden om de toekomst van de aarde veilig te stellen.

Het concept en de aanpak van biosfeerreservaten wordt op een heldere manier uiteengezet in dit boekje dat zich in eerste instantie tot een jong lezerspubliek richt. Het maakt deel uit van een reeks werken die een introductie zijn tot belangrijkste aandachtpunten van de UNESCO. Eerder verschenen al gelijkaardige titels over het werelderfgoed en de oceanen.

U kan het boek rechtstreeks bestellen via Unesco Publishing: bestel hier

Het boek concentreert zich vooral op het bespreken van het huidige concept en de manier waarop het in de praktijk werkt. Toch is er ook aandacht voor het ontstaan en de ontwikkeling van het concept. Het geeft een overzicht van een aantal verwezenlijkingen en van de impact die de biosfeerreservaten hebben, maar staat eveneens stil bij de moeilijkheden die moesten overwonnen worden bij het in de praktijk brengen van het concept in verschillende sociale, culturele, economische en biogeografische contexten en omgevingen.

In tien hoofdstukken bekijkt het boek het concept, de functies, de praktijk en de toekomst van de biosfeerreservaten. Daarenboven geeft het de tekst weer van de Strategie van Sevilla voor Biosfeerreservaten: het document dat de richtlijnen uitzet voor de verdere ontwikkeling van het wereldwijde netwerk.

Hoewel dit werk zich in de eerste plaats richt tot mensen die rechtstreeks betrokken zijn bij biosfeerreservaten, zoals beheerders, onderzoekers en verenigingen die verbonden zijn aan een bepaald reservaat, biedt het interessant leesvoer voor iedereen die geïnteresseerd is in de vraag hoe we de bescherming van onze biodiversiteit hand in hand kunnen doen gaan met onze behoefte aan duurzame ontwikkeling.

U kan het boek rechtstreeks bestellen via Unesco Publishing: bestel hier

Koïchiro Matsuura heeft de Sultan Qaboos-Prijs voor milieubescherming dit jaar uitgereikt aan de beheerders van het Great Barrier Reef Marine Park (Australië) en aan Dr. Ernesto C. Enkerlin-Hoeflich (Mexico). Beiden werden verkozen tijdens de bijeenkomst op 29 juni van het bureau van de Internationale Coördinerende Raad van UNESCO's Mens- en Biosfeer (MAB)-Programma.

De beheerders van het Great Barrier Reef Marine Park, de voornaamste adviseurs van de Australische regering betreffende het management van het Great Barrier Reef, verkregen de Sultan Qaboos-Prijs voor hun cruciale bijdrage aan de conservatie van dit koraalrif. Hierbij werd steeds geschipperd tussen conservatie en duurzaam gebruik zodat een innoverend kader werd gecreëerd dat een gezond overleven van kust- en marine-ecosystemen verzekert.

Dr. Ernesto C. Enkerling-Hoeflich (Mexico) werd in de bloemetjes gezet vanwege zijn opmerkelijke bijdrage aan natuurbehoud, ecologisch onderzoek en milieueducatie. Momenteel is hij voorzitter van de Nationale Commissie voor Beschermde Natuurgebieden in Mexico (CONANP). Gedurende zijn reeds vier jaar durende aanstelling in CONANP, zijn vijf nieuwe sites ingeschreven in het Wereldnetwerk van Biosfeerreservaten.

De uitreiking van de Sultan Qaboos-Prijs wordt mogelijk gemaakt door de donatie van Zijne Majesteit Sultan Qaboos Bin Said Al-Said van Oman. De prijs wordt tweejaarlijks uitgereikt.

Biosfeerreservaten zijn plaatsen erkend door MAB waar de lokale gemeenschap actief betrokken is in het beleid en management, onderzoek, onderwijs, training en monitoring, ter promotie van socio-economische ontwikkeling en conservatie van biodiversiteit.

Klik hier voor een lijst van de sites die werden toegevoegd of uitgebreid.

Op vrijdag 22 maart voegde het Mens en Biosfeerprogramma (MAB) van de UNESCO twee nieuwe sites toe aan haar Wereldwijd Netwerk van Biosfeerreservaten: West Polesie (Polen) en Shatskiy (Oekraïne). Deze aaneengrenzende gebieden worden gekenmerkt door een uniek landschap van rivieren, meren, moeren en bossen en zijn een smeltkroes van inwoners met verschillende culturen, nationaliteiten en geloofsovertuigingen. Sociale en economische veranderingen in de regio scheppen kansen om dit weinig bevolkte gebied te ontwikkelen, wat dan weer bepaalde uitdagingen voor het natuurbehoud met zich meebrengt. Op langere termijn is het de bedoeling om beide afzonderlijke reservaten te laten samensmelten tot een enkel biosfeerreservaat, mogelijk nog voor het einde van dit jaar. Dat zou dan wereldwijd het zesde grensoverschrijdende biosfeerreservaat worden.

Evolutie

De keuze van de nieuwe sites illustreert eens te meer hoe het concept van de biosfeerreservaten evolueerde: de nadruk verschoof van behoud en wetenschap naar het actief betrekken van lokale gemeenschappen bij het beheer en de economische ontwikkeling van hun omgeving. Net om die reden besloot het Verenigd Koninkrijk om vier afgelegen sites uit het netwerk terug te trekken. Hoewel het parels van natuurlijke schoonheid blijven, voldoen ze niet meer aan de criteria om als biosfeerreservaat actief te blijven. De twee uitbreidingen en de vier terugtrekkingen brengen het totale aantal biosfeerreservaten op 409. "Het is een levend netwerk," benadrukt MAB-secretaris Peter Bridgewater. "Het is niet als postzegels in een album verzamelen."

De regeringen van Polen en Oekraïne bereiden de onderhandelingen voor om de beide biosfeerreservaten te laten samengaan. "Hopelijk zal later ook het aangrenzende Wit-Rusland volgen met een biosfeerreservaat," zegt Bridgewater. "De bedoeling is om de samenwerking tussen de drie landen te stimuleren om zo te komen tot een beter beheer en duurzaam gebruik van de gedeelde natuurlijke hulpbronnen." Het Unesco-concept van biosfeerreservaten schept een kader om tegemoet te komen aan de verschillende belangen en gebruikers van grensoverschrijdende ecosystemen waarbij aandacht wordt geschonken aan natuurbehoud, het verbeteren van de levensomstandigheden van de plaatselijke bevolking en het uitvoeren van wetenschappelijk onderzoek.

Kwaliteitsopvolging

Om de kwaliteit van het beheer van biosfeerreservaten te verzekeren, worden de landen van het Wereldwijd Netwerk van Biosfeerreservaten aangemoedigd om de bestaande sites periodiek te evalueren. "De criteria voor biosfeerreservaten zijn door de jaren heen geëvolueerd," zegt Bridgewater, "daardoor voldoen sommige sites die bij de start van het MAB-programma erkend werden, niet langer aan de criteria."

Sinds 1995 kwam er meer nadruk te liggen op de betrokkenheid van de gemeenschap in het beleid en het beheer van biosfeerreservaten. De "mens" in MAB werd belangrijker. Deze doelstelling is moeilijk haalbaar in reservaten in verafgelegen gebieden met zeer weinig inwoners. "De landen van het Netwerk wordt gevraagd om dergelijke niet-functionele sites terug te trekken," aldus Bridgewater. "Dat vergroot de geloofwaardigheid en het belang van het Netwerk op zijn geheel."

Achtergrond

Het Wereldwijd Netwerk van Biosfeerreservaten verzamelt sinds 1976 gebieden aan de kust of in het binnenland die het behoud van de biodiversiteit koppelen aan het rationeel gebruik van de natuurlijke hulpbronnen. Biosfeerreservaten zijn voortdurend in ontwikkeling en staan voor een moderne benadering van natuurbehoud waarbij ecologische belangen verzoend worden met economische en socio-culturele verzuchtingen. Ze tonen aan dat een evenwichtige relatie tussen mens en natuur perfect mogelijk is en illustreren dat in de dagdagelijkse praktijk.

Wie meer wil weten over het concept en de verscheidenheid van de biosfeerreservaten kan er een dossier over nalezen in onze rubriek 'dossiers'. Je kan ook onze gratis publicatie over het wereldwijd netwerk van biosfeerreservaten bestellen. Meer daarover in de rubriek 'extra'.

Jonge snaken die met een groep leeftijdsgenoten een uitzonderlijk avontuur willen meemaken, kunnen zich inschrijven voor "Zone Zero": een uniek kampinitiatief in het kader van het Internationaal Jaar van de Bergen dat vertrekt vanuit de thema's 'limieten en grenzen' en 'de rol van de mens in de natuur'. Het kamp gaat door in het biosfeerreservaat "Grosses Walsertal" in Voralberg (Oostenrijk) dat gekenmerkt wordt door een grote afwisseling aan landschappen.

In het biosfeerreservaat bivakkeer je in de open natuur en kan je onder meer je talenten als mountainbiker en bergbeklimmer ontdekken. Je krijgt ook de kans om de bergen te paard te doorkruisen. In Bregenz aan het meer van Konstanz kan je nieuwe watersporten uitproberen en er is een fietstocht naar Duitsland of Zwitserland gepland. Een rijk programma dus vol afwisseling aan activiteiten en culturen. Geïnteresseerden kijken best niet te lang de kat uit de boom, want de plaatsen zijn beperkt.

Praktisch:

Zone Zero loopt van 15 tot 25 juli 2002 en staat open voor jongeren van 15 tot 18 jaar die een mondje Engels of Duits praten. Deelnemers staan zelf in voor de reiskosten en betalen een inschrijvingsgeld van 109 euro. Je verblijft in een jeugdherberg, hotel en de natuur.

Voor bijkomende inlichtingen en inschrijvingen contacteer je Katrien van Belle bij de vzw JINT, de Belgische vertegenwoordiger in PEJA:

tel 02 209 07 20

fax 02 209 07 49

e-mail Kvanbelle@jint.be

Achtergrond:

Het Mens- en Biosfeerprogramma (MAB) van de UNESCO bouwt een wereldwijd netwerk van biosfeerreservaten uit. Dat zijn gebieden aan de kust of in het binnenland waarvan de ecosystemen internationaal zijn erkend als bevoorrechte sites waar een evenwichtige relatie tussen mens en natuur wordt bevorderd. Dergelijke reservaten staan voor een innoverende vorm van natuurbeheer en -behoud waarbij ecologische, economische en sociale belangen met elkaar worden verzoend. Het betreft een doeltreffend en dynamisch concept ter bevordering van de duurzame ontwikkeling van onze biologische diversiteit.

Wie meer wil weten over het concept en de verscheidenheid van de biosfeerreservaten kan er een dossier over nalezen in onze rubriek 'dossiers'. Je kan ook onze gratis publicatie over het wereldwijd netwerk van biosfeerreservaten bestellen. Meer daarover in de rubriek 'extra'.

Het wereldwijd netwerk van biosfeerreservaten bestaat uit gebieden aan de kust of in het binnenland waar de ecosystemen in het kader van het Mens en Biosfeer (MAB)-programma van de UNESCO worden beschermd door de behoeften van de bescherming van de biodiversiteit te verzoenen met bijvoorbeeld economische, sociale en culturele belangen en waar een rationeel gebruik van onze natuurlijke rijkdommen wordt gepromoot.

"Het secretariaat van het MAB-programma is bijzonder verheugd dat het wereldwijd netwerk van biosfeerreservaten werd genomineerd voor deze prijs door een lokale groep die actief is in één van de vele biosfeerreservaten. Dat illustreert hoe verbonden plaatselijke gemeenschappen zich voelen met hun biosfeerreservaten, maar toont ook aan hoe belangrijk de rol is die het netwerk speelt in het bewerkstelligen van een betere band tussen mens en natuur," zo reageerde Peter Bridgewater, hoofd van het MAB-programma bij de UNESCO, op het nieuws.

Het wereldwijd netwerk van biosfeerreservaten werd gekozen uit 37 inzendingen uit 22 landen. Aan de prijs is een bedrag van 25.000 dollar verbonden. De Prins van Asturias Prijs is een van de meest prestigieuze onderscheidingen in de Spaanssprekende wereld en wordt elk jaar uitgereikt in acht categorieën: communicatie, sociale wetenschappen, kunst, literatuur, technologie en wetenschappelijk onderzoek, internationale samenwerking, sport en verstandhouding.

Voor meer informatie over biosfeerreservaten kan u ons nieuwe dossier op deze website raadplegen. Meer achtergrond over het concept van de biosfeerreservaten vindt u ook in onze nieuwe publicatie die u gratis bij ons kan bestellen en waarover u meer leest in de rubriek "Eigen publicaties" onder "Extra".

De maatschappelijke ontwikkeling lijkt te dicteren dat mensen in de stad moeten wonen. Volgens een rapport van het UNDP zal 60% van de wereldbevolking in een stad wonen tegen 2030, terwijl dat in 1950 nog 30% was en 47% in 2000. De nieuwe aangroei zal vooral plaatsvinden in kleinere steden in minder ontwikkelde landen. De vraag die zich aandient is welke invloed deze trend zal uitoefenen op de biodiversiteit van onze planeet. Wordt de aarde stilaan bedekt met asfalt en beton met enkel een occasionele boom of bloemenbak als vegetatie?

Diversiteit

Een dergelijk doemscenario is vooral ingegeven door onwetendheid, vindt Peter Bridgewater, directeur van de Divisie Ecologische Wetenschappen van de UNESCO en secretaris van het MAB-programma. Volgens hem is het algemene beeld van de stad als ecologische woestijn verkeerd. "Mensen verengen het begrip biodiversiteit door enkel aan tropische regenwouden te denken," zegt hij. "Alle biodiversiteit is belangrijk." Nu de moderne landbouw vaak kolossale velden met slechts een gewas cultiveert, kan het best zijn dat een stad als New York een grotere variëteit aan planten en dieren herbergt dan grote delen van bijvoorbeeld het landelijke Nebraska. Oude steden kunnen ook een brede waaier habitats voorzien, van de "aride gebieden" van geplaveide pleinen tot de "wildernis" van overwoekerde kerkhoven. Bovendien worden voormalige stedelijke industriezones vaak omgetoverd tot parken of tuinen die de terugkeer van biodiversiteit bevorderen.

Met de toenemende erkenning van de diversiteit aan planten en dieren in de steden, evolueert ook het concept van biosfeerreservaten. Het is nu algemeen aanvaard dat de plaatselijke bevolking moet betrokken worden bij het beheer en de ontwikkeling van activiteiten in en rond biosfeerreservaten. Er is dus maar een kleine stap nodig om het potentieel van steden als biosfeerreservaten te beseffen. Het idee werd voor het eerst geformuleerd in mei tijdens een bijeenkomst omtrent biodiversiteit en samenleving in New York. Uit twee case studies, over New York en Rome, bleek echter dat er wel nog wat gesleuteld moet worden aan het huidige concept vooraleer steden in aanmerking kunnen komen voor een nominatie als biosfeerreservaat.

Structuur

Momenteel vereist een biosfeerreservaat een drieledige structuur: een kerngebied waar landschappen, ecosystemen en soorten op lange termijn beschermd worden, een bufferzone waar activiteiten ontwikkeld worden die erop gericht zijn het kerngebied te beschermen, en een overgangszone waar de beschikbare grondstoffen duurzaam beheerd worden. Die structuur moet gewijzigd worden voor een stedelijk biosfeerreservaat, aldus Peter Bridgewater. "Een stad als New York zou een reeks kleine kerngebieden en bufferzones kunnen hebben, met daar rond een grote overgangszone." Zo zou een mogelijk kerngebied voor New York zijn waterkant kunnen zijn. Het bevat niet enkel de rijkste biodiversiteit van de stad, maar vormt ook een natuurlijke bescherming tegen de stijging van de zeespiegel die de globale opwarming met zich zou meebrengen.

Een andere mogelijkheid is om het kerngebied van een stedelijk biosfeerreservaat buiten de stad te plaatsen, in de nog relatief ongeschonden rand. Die wordt vaak bedreigd door stedelijke uitgroei, maar kan ook een bron voor voedsel en drinkwater zijn, of een tegengewicht bieden voor luchtvervuiling en een plaats voor afvalverwerking zijn. De impact van een stad op zijn omgeving wordt zijn "stempel" genoemd. Een stad als New York, waarvan het koffie-, olie- of graanverbruik de biodiversiteit duizenden kilometers verder kan beïnvloeden, kan die "stempel" zelfs mondiaal drukken.

Oplossing

Daar staat tegenover dat "een 'passagier' in de stad minder land en energie gebruikt dan een 'passagier' op het platteland," aldus Pietro Garau, directeur van het Europese kantoor van het UN Centre for Human Settlements. "Als we uitgaan van een 'planeet zonder steden' en alle beschikbare grond delen door het aantal inwoners, zou elke 'passagier' 2,16 hectaren gebruiken in 2001. Door de bevolkingsgroei zou dat teruglopen tot 1,4 hectaren tegen 2050. Het 'geen steden' model is dus niet duurzaam." En, zo voegt hij er enigszins provocerend aan toe, "steden zouden wel eens de beste manier kunnen zijn om ons leefmilieu te redden."

Hoe dan ook, de onderzoekers die de case study over New York uitvoerden, kwamen tot de vaststelling dat de huidige relatie tussen mens en natuur in de stad "disfunctioneel" is. Het biosfeerreservaatconcept zien ze alvast als een mogelijke oplossing om bepaalde problemen aan te pakken. Laten we hopen dat de debatten eerder verlichting brengen dan gemoederen verhitten, gezien het gevaar voor de biodiversiteit.

Hoe kunnen we de verhouding tussen mens en natuur op zo'n manier ontwikkelen dat we in onze basisbehoeften kunnen voorzien, ons kunnen voeden en ontplooien zonder daarbij het milieu onomkeerbare schade toe te brengen en daardoor onze toekomst in gevaar te brengen? Het is een vraag die niet zomaar te beantwoorden is in een streek waar slechts 1% van het oppervlak met plantengroei bedekt is, waar de bevolking snel aangroeit en waar specialisten menen dat de natuur beschermen gelijk is aan mensen uitsluiten. Dat is de uitdaging waar ArabMab voor staat, het recentste van de MAB regionale netwerken dat 14 Arabische landen groepeert.

Achterstand

De regio hinkt achterop ten opzichte van de rest van de wereld op het vlak van de ontwikkeling van biosfeerreservaten en de benadering van natuurbehoud. Er zijn slechts 13 biosfeerreservaten in 6 van de landen in de regio en verschillende kampen met ernstige problemen. Zo kwam het Tunesische Lake Ichkeul Biosfeerreservaat op de Lijst van Bedreigd Werelderfgoed terecht omdat de toestand van het milieu er met rasse schreden achteruit ging.

"Gelukkig werd de Arabische wereld wakker geschud en kunnen we beginnen met het omkeren van de achteruitgang," zegt desertificatiespecialist Mohamed Skouri. ArabMab speelt in deze een sleutelrol en bevordert de creatie van een nieuwe generatie biosfeerreservaten.

Humane ecologie

Het Arganeraie Biosfeerreservaat aan de voet van het Atlasgebergte in Marokko bestrijkt 25.000 km2 en omvat de stad Agadir. Het is de biotoop van de argan boomsoort waaruit een dure en veelgevraagde olie geproduceerd wordt die gebruikt wordt bij het koken en in de cosmetica. De eeuwenoude argans gingen verloren aan een tempo van 600 hectaren per jaar door bevolkingsdruk en toerisme. Nu is er een project ontwikkeld in samenspraak met de plaatselijke bevolking om de bomen te beschermen en op een duurzame manier te exploiteren.

Het kleinere Dana Biosfeerreservaat (310 km2) is een al even succesvol voorbeeld van "ecologie met een menselijk gezicht." Ecotoerisme biedt er nieuwe economische kansen voor de lokale bevolking en de inwoners worden rechtstreeks betrokken bij een nieuwe manier om de natuurlijke grondstoffen te beheren. Toch zijn dergelijke voorbeelden schaars in de regio. Natuurbehoud wordt er vaak geïnterpreteerd als het afsluiten van een gebied en het omheinen met prikkeldraad.

Benadering promoten

Vandaar dat het ArabMab er een prioriteit van maakt om de kennis van zijn eigen leden te vergroten. "Hardnekkige beschermers ervan overtuigen dat mensen moeten geïntegreerd worden in natuurbehoud is een van onze grootste uitdagingen," zegt Idris Fassi, de grote bezieler van het Arganeraie Biosfeerreservaat. "Prikkeldraad opwerpen om mensen buiten te houden, zelfs tijdelijk, kan een mogelijk ecologisch herstel onomkeerbare schade berokkenen," zegt Al Hilli van het Tunesische nationaal MAB Comité. Daarom staat ook de betere samenwerking op het gebied van wetenschappelijk onderzoek hoog op de agenda van ArabMab. De "meer humanistische en aantrekkelijke" benadering van biosfeerreservaten kan tot voorbeeld dienen voor hoe de zaken moeten worden aangepakt.

"Gezien de staat van degradatie van onze natuurlijke grondstoffen hebben we geen andere keuze," besluit Idris Fassi, "dan een beroep te doen op de intelligentie van de mensen en hen te doen inzien dat hun economisch en sociaal welzijn niet langer kan bereikt worden ten koste van het milieu."

Urdaibai is een gebied gelegen in een kustvallei die uitkijkt op de golf van Biskaje, aan de Noord-Atlantische kustlijn van het Iberisch schiereiland. De kliffen en stranden aan de kust, de wouden en rivieren landinwaarts en de nabijgelegen moeraslanden en uiterwaarden, maken Urdaibai tot het meest gevarieerde landschap van het Baskenland. Bovendien herbergt het talrijke soorten die voor bescherming in aanmerking komen. Niet verwonderlijk dus dat de UNESCO Urdaibai in 1984 als biosfeerreservaat erkende.

Duurzame ontwikkeling

Het reservaat strekt zich uit over 22.000 hectaren en omvat 22 steden en dorpen, samen goed voor zo'n 45.000 inwoners. Gernika -een handelscentrum op 35 km van Bilbao- en Bermeo -reeds lange tijd de belangrijkste vissershaven van de noordkust- zijn de belangrijkste steden van Urdaibai. De belangrijkste economische activiteit situeert zich in de (visserij-)industrie en de dienstensector en ontwikkelt zich in harmonie met het traditionele landelijke systeem van typische boerderijen: "caseríos" of "baserri" die in het verleden een belangrijke rol speelden in de historische en economische ontwikkeling en nog steeds hun stempel drukken op het landschap.

Wettelijke bescherming

Urdaibai is het enige biosfeerreservaat in het Baskenland. Gezien het belang van een dergelijke internationale erkenning, nam het Baskische parlement in 1989 de Urdaibai Biosphere Reserve Protection and Planning Act aan: een bijzondere wet ter bescherming van de natuurlijke habitats die eveneens een reeks wettelijke maatregelen omvat ter promotie van plannen en programma's voor duurzame ontwikkeling in het reservaat. Urdaibai maakt eveneens deel uit van de RAMSAR Agreement of Wetlands of International Importance en werd uitgeroepen tot Zone of Special Protection for Bird-Life in het kader van NATURA-2000.

Internationale uitwisseling

Aangezien het de taak is van Unesco Centra om de zogenaamde 'civil society' te betrekken bij de programma's van de UNESCO, zet UNESCO Etxea, het Unesco Centrum van het Baskenland, zich onder andere in voor duurzame ontwikkeling in het Urdaibai Biosfeerreservaat en bevordert het internationale uitwisseling van ervaringen in dat kader. Daarbij wordt er steeds naar gestreefd om de participatie te verzekeren van alle sociale en economische actoren in het reservaat. Bij het ontwikkelen van activiteiten in dit deelgebied verliest UNESCO Etxea ook het brede publiek niet uit het oog: via voorlichting en informatieverspreiding vergroot het centrum het bewustzijn van de publieke opinie omtrent natuurbehoud en duurzame ontwikkeling.

Zo organiseert UNESCO Etxea onder andere een jaarlijks uitwisselingsprogramma tussen jongeren van de zogenaamde Urdaibai groep en leeftijdsgenoten uit Europa. In het Urdaibai Biosfeerreservaat is namelijk een groep jongeren actief die zich inzet voor natuurbehoud en de promotie van duurzame ontwikkeling. Elk jaar nemen ongeveer 15 jongeren, van 18 tot 22 jaar oud, uit de groep deel aan het uitwisselingsprogramma. Ze kunnen zowel een delegatie jongeren ontvangen als zelf op bezoek gaan bij een gelijkaardige vereniging in een ander biosfeerreservaat. Op die manier leren ze andere culturen en levensstijlen kennen en kunnen ze ervaringen uitwisselen om nieuwe ideeën op te doen over hoe jongeren actief kunnen deelnemen aan duurzaam natuurbeheer.

Een belangrijk onderdeel van dergelijke uitwisselingsprogramma's is het verschaffen van informatie en opleidingen omtrent bepaalde onderwerpen die verband houden met duurzame ontwikkeling en het milieu, en dit vanuit het specifieke perspectief dat het MAB-programma van de UNESCO biedt. Tot nu toe waren er onder meer uitwisselingen met groepen van Frankrijk, Noord Ierland en Spanje.

Nieuwe aanpak

Biosfeerreservaten zijn plaatsen bij uitstek voor het stimuleren van milieueducatie en jongerenparticipatie bij lokale projecten van natuurbescherming en vrijwilligersprogramma's, en voor het organiseren van culturele activiteiten en recreatie. Deze reservaten bieden jongeren een brede waaier aan mogelijkheden, niet enkel om meer te leren over hun natuurlijke omgeving maar ook om een beter inzicht te verwerven in de nieuwe benadering van milieubeheer en duurzame ontwikkeling die in deze gebieden worden toegepast.

UNESCO Etxea en de jongeren van de Urdaibai groep zetten momenteel de eerste stappen die moeten leiden tot de oprichting van een internationaal jongerennetwerk tussen biosfeerreservaten met als doel de communicatie en uitwisseling, zowel onderling als met andere partners, te bevorderen. Er bestaan al contacten in die zin tussen verschillende biosfeerreservaten in Spanje, maar op termijn zal dit initiatief ook op internationaal niveau worden geïntroduceerd.

Karelia is een mooie streek die zich uitstrekt over de Fins-Russische grens en gekenmerkt wordt door bossen, heuvels, meren, oude kerkjes en een rijke culturele traditie. Een groot deel van de streek die achtereenvolgens door de Vikings, de Russische Tsaren, Zweden, Finland en de Sovjet-Unie bestuurd werd, en waarvan het grootste deel vandaag op Russisch grondgebied ligt, is het onderwerp van een voorstel om er een grensoverschrijdend biosfeerreservaat van te maken.

Ongerept

De site is uniek, vooral door haar omvang: 10 miljoen hectaren woud -een territorium zo groot als Portugal- die vooral bestaan (80%) uit dennen en sparren. Bovendien zijn uitgestrekte zones nog steeds ongerepte wildernis. Onder het Sovjetregime ware grote delen langs de Finse grens geklasseerd als militaire veiligheidszone, wat betekende dat alle toegang binnen 50 km van de grens strikt verboden was. Zo ontstond een strook van 1000 km ongerepte natuur. Omdat er nauwelijks wegen waren, bleef het grootste deel van de Russische kant totaal geïsoleerd.

Nu Rusland zich echter openstelde voor de markteconomie, ontwikkelde de houtindustrie zich zeer snel langs de grens, daarbij profiterend van het Finse wegennet om het hout te exporteren. "Tijdens het Sovjettijdperk was de Groene Gordel een ononderbroken entiteit," zegt Virpi Sahi die voor het WWF de Fins-Russische samenwerking omtrent bosbeheer coördineert. "Vandaag is de gordel op sommige plaatsen onderbroken, maar we houden nog steeds een waardevol parelsnoer over van grotendeels ongerept boreaal bos. Er moeten dringend maatregelen komen om de verdere vernieling van dit unieke gebied aan zowel Russische als Finse zijde de stoppen."

Groene gordel

Plaatselijke en internationale milieuverenigingen zijn in de regio actief om de exploitatie van oude bossen langs de grens te verhinderen. De meeste grote Finse bedrijven onderschreven een moratorium om geen hout meer te kopen dat afkomstig is uit gebieden waarvan Russische milieuorganisaties vinden dat ze nood hebben aan dringende bescherming. Sinds het begin van de jaren 1990 onderhandelen Rusland, Finland en de deelstaat Karelia over de creatie van een "groene gordel" die zich zou uitstrekken van de Barendszee in het noorden tot de Golf van Finland en het Ladoga meer bij Sint-Petersburg in het zuiden. Tezelfdertijd plant Karelia een uitbreiding van het beschermd natuurgebied in de streek van 802.000 hectaren of 4,2% van het territorium tot 2.690.000 hectaren of 14,9% van de deelstaat tegen het jaar 2005.

De volgende stap zou de creatie zijn van een nieuw biosfeerreservaat, waarvan het huidige Finse Noord Karelia biosfeerreservaat deel zou uitmaken. Een dergelijk grensoverschrijdend reservaat moet bijdragen tot het herstel van het kwetsbaar ecologisch erfgoed. De samenwerking die een dergelijk biosfeerreservaat met zich meebrengt kan zowel Finland als Rusland tot voordeel dienen. "We kunnen hen helpen om de fout te vermijden die we zelf 50 of 60 jaar geleden maakten: overexploitatie van het woud. We hebben gewoon teveel omgehakt. Maar we kunnen ook van hen leren. Meren en kustzones zijn bijvoorbeeld beter beschermd in Rusland. Binnen een strook van 1 km is houthakken er verboden, in Finland geldt hetzelfde voor een strook van amper 100 meter," zegt Kari Laine van de Universiteit van Oulu.

Flexibiliteit

Aan Russische zijde zien de voorstanders van het biosfeerreservaat vooral heil in het promoten van een duurzame ontwikkeling in de streek waarbij het eenvoudiger wordt om economische belangen van exploitatie en werkgelegenheid te verzoenen met ecologische belangen zoals de bescherming van het natuurlijk erfgoed. Een biosfeerreservaat laat immers meer flexibiliteit toe dan een natuurgebied met een beschermd statuut.

"Karelia heeft geen alternatief voor het gebruik van zijn boshulpbron," zegt Eugeny Ieshko, een van de wetenschappers die aan de basis ligt van het voorstel om een biosfeerreservaat op te richten. "In de huidige economische crisis zou het verhinderen van het economische gebruik van grote gebieden om ze te beschermen een serieuze weerslag hebben op de levensomstandigheden van de inwoners."

Lokaal

Het verbieden van de houtindustrie is niet aan de orde. In 1994 hakten de Russen slechts 5,7 miljoen m3 van de toegestane 8,7 miljoen m3. De regionale industrie draait slechts op 40% van haar capaciteit. Probleem is echter dat het niet de plaatselijke bevolking is die door de houthakkersnijverheid tewerkgesteld wordt. "Het hakken gebeurt meestal door buitenlanders met grote machines," verklaart Virpi Sahi. "De plaatselijke bevolking vraagt zich af waar al het geld naartoe gaat van het omhakken van grote delen van het woud." Ze benadrukt het belang om op lokaal vlak jobs te creëren en dorpen hun eigen inkomsten te laten genereren door traditioneel vakmanschap in eer te herstellen en bepaalde traditionele gebruiken voor het verwerken van paddestoelen, bessen en andere nuttige planten te verfijnen.

De uitdaging ligt dus aan Russische zijde om natuurbescherming te integreren in een nieuwe socio-economische aanpak die ook oog heeft voor toerisme en recreatie. "We moeten de vruchten leren plukken van natuurbescherming door een nieuw beheersysteem te ontwikkelen gericht op het duurzaam gebruik van natuurlijke grondstoffen en het verbeteren van de omgeving van de inwoners van Karelia," zegt Eugeny Ieshko.

Toerisme

Toerisme kan een belangrijke rol spelen in het geplande biosfeerreservaat. Het Ladoga meer is al langer een populaire recreatieplaats voor de inwoners uit de omgeving van Sint-Petersburg. De deelstaat Karelia lanceerde zelfs al een website in het Engels waar ze de natuurlijke en toeristische aantrekkingskracht van de streek promoot.

"Het toekomstige biosfeerreservaat kan als voorbeeld dienen voor milieubeheer in andere delen van Rusland," zegt Kari Laine. Finland kan er ook een deel van zijn verloren Kareliaanse cultuur door terugwinnen. "Deze mensen kunnen ons waardevolle vaardigheden leren die wij vergeten zijn, zoals mechanische houtverwerking of het cultiveren en raffineren van bepaald voedsel," zegt Ritta Nykänen die verantwoordelijk is voor de voorbereiding van het Finse deel van het grensoverschrijdende project. Na jaren van scheiding, kunnen de Kareliaanse broertjes herenigd worden en zullen ze hun herinneringen, projecten en geheimen met elkaar kunnen uitwisselen.

Historisch gezien danken we het behoud van mooie natuurlijke sites aan kunstenaars. Het was immers in 1853 dat een aantal Franse schilders zich in Barbizon groepeerden om het bijzondere landschap te beschermen door een "artistiek reservaat" op te richten in het bos van Fontainebleau. 's Werelds eerste natuurreservaat was een feit. Ter vergelijking: de Verenigde Staten riepen Yellowstone pas in 1870 tot natuurpark uit.

Uitgestrekt

Sinds eind 1998 prijkt Fontainebleau op de lijst van biosfeerreservaten. Met een oppervlakte van ongeveer 69.000 hectaren omvat het biosfeerreservaat een onbewoond biologisch reservaat van zo'n 3.900 hectaren, een bufferzone van 13.500 hectaren met een honderdtal inwoners en een gebied van 50.000 hectaren met daarin Fontainebleau, Avon, Barbizon, Milly-la-Forêt en een dertigtal andere gemeenten, samen goed voor 60.000 inwoners.

"Voor Fontainebleau betekent de inschrijving als biosfeerreservaat vooral een erkenning voor de reeds geleverde inspanningen op het vlak van bescherming," meent Patrick Falcone van het Office national français des forêts (ONF). Het statuut als Koninklijk Jachtdomein sinds de 11e eeuw beschermde het bos al. In de 18e eeuw was het omwille van zijn biologische rijkdom en nabijheid bij Parijs het onderwerp van de eerste studies van de naturalisten Jussieu en Buffon en het bleef sindsdien een belangrijke rol vervullen in de wetenschappelijke observatie van dieren- en plantenleven.

Diversiteit

De site ligt als het ware op een "biogeografisch kruispunt": zowel continentale, oceanografische en mediterrane invloeden laten er zich voelen. Het beslaat verschillende hoogtes en bevat aangezette mariene grond uit de tertiaire periode. Het omvat verschillende landschappen: eik, beuk en naaldwouden, zanderige heiden, moerassen en rotsformaties. De bijzondere fauna en flora is goed voor meer dan 6.600 diersoorten en 5.700 plantensoorten, waarvan 1.300 bloemenvariëteiten. Het bos telt zo'n 1.200 herten van verschillende soorten en 300 everzwijnen, maar ook zeldzame orchideeën.

Een wetenschappelijk comité en een beheerscomité coördineren het beleid in het reservaat in samenspraak met de andere actoren zoals daar zijn: het ONF, het regionaal park Gatinais, de gemeenten en verschillende verenigingen zoals de Amis de la forêt de Fontainbleau en de Naturalistes de la vallée du Loing die zeer actief zijn op het gebied van bescherming en ontwikkeling van de site. "Een van de voorwaarden voor de oprichting van het biosfeerreservaat was de lokale vraag," zegt Catherine Cibien, wetenschappelijk secretaris van het Franse MAB Comité. "Het initiatief kon rekenen op sterke steun van plaatselijke besturen, wetenschappelijke partners en verenigingen," weet Thierry Moigneu van het ONF.

Verantwoordelijkheid

De inschrijving op de lijst van biosfeerreservaten is meer dan een erkenning van de waarde van dit natuurlijk erfgoed: ze impliceert dat er een ecologisch verantwoord beleid moet worden gevoerd in een gebied dat onder grote druk staat. Fontainebleau ligt immers op amper 50 km van de Franse hoofdstad en maakt deel uit van de Parijse regio met zijn 12 miljoen inwoners. Bebouwing verdringt private bossen en het verkeer neemt toe op de zuidelijke snelweg die het bos doorkruist.

Het regenwater dat van de drukke snelweg loopt en spat, vervuilt het gebied. Bovendien wordt het bos jaarlijks door zo'n 13 miljoen mensen bezocht, waardoor bepaalde plaatsten te kampen krijgen met erosie en achteruitgang van de vegetatie. "Ook het gebruik van het bos veranderde," merkt Moigneu op. "Twintig jaar geleden picknickten gezinnen op de parkeerterreinen, naast hun auto. Nu trekking en mountainbiken populair zijn, dringen ze steeds dieper door in het bos."

Evenwicht

Ondanks deze bedreigingen, "is het ecosysteem niet echt verstoord," zegt Cibien. Er bleef een evenwicht tussen de landelijke en bosgebieden ten westen van de stad Fontainebleau en de meer stedelijke en industriële zones aan de oevers van de Seine in het oosten. Het gebied huisvest gelukkig ook heel wat onderzoekscentra die zich toeleggen op milieuwetenschappen. Fontainebleau, waar de World Conservation Union werd gesticht in 1948, draagt het label van "ecopool".

Een groeiend aantal biosfeerreservaten zijn gelegen in de buurt van grote steden. Algemeen wordt aangenomen dat "stedelijke systemen onlosmakelijk verbonden zijn met hun natuurlijke omgeving," zegt Philippe Jamet, directeur van het Institut supérieur d'ingénierie et de gestion de l'environnement. Door hun inschrijving binnen metropolitische gebieden, bewijzen deze reservaten dat duurzame ontwikkeling, die respect voor het milieu en de natuur verzoent met economische ontwikkeling en de plaatselijke cultuur, geen holle slogan is.

Erfgoed

"We proberen om de geest, het culturele en historische, en het natuurlijke erfgoed van elke site te bewaren," zegt Jean-Marc Gougis van het ONF. "In het bos van Fointainebleau jagen mensen nog steeds met hond en hoorn, net als de Franse koningen eeuwen geleden. Ook dat maakt deel uit van ons erfgoed, net zoals ook de zeldzame orchideeën en wilde herten niet mogen verdwijnen in het aanschijn van de verstedelijking."

Het MAB-programma stimuleert interdisciplinair onderzoek en onderwijs omtrent het beheer van natuurlijke grondstoffen. Dat leidt niet enkel tot een beter begrip van het milieu, maar ook tot meer betrokkenheid van de wetenschap en wetenschappers bij het opstellen van beleidsmaatregelen gericht op het verstandig gebruik van onze biologische diversiteit.

De komende decennia zal het MAB-programma zich vooral inzetten voor duurzame ontwikkeling door het promoten van conservatie en verstandig gebruik van de biologische diversiteit. Gebruikmakend van de transdisciplinaire en interculturele mogelijkheden die het mandaat van de UNESCO biedt op het vlak van onderwijs, wetenschap, cultuur en communicatie, promoot het MAB-programma zowel wetenschappelijk onderzoek als het leren uit de traditionele kennis met betrekking tot het gebruik van grondstoffen. Het draagt bij tot het verwezenlijken van de doelstellingen van de Conventie over Biologische Diversiteit en van Agenda 21 die voortvloeien uit de VN-conferentie inzake Milieu en Ontwikkeling van 1992 (Rio de Janeiro).

Wereldwijd zijn het vooral de zogenaamde biosfeerreservaten die het gezicht van het MAB-programma vormen. Dat zijn gebieden aan de kust of in het binnenland waarvan de ecosystemen internationaal zijn erkend als bevoorrechte sites waar een evenwichtige relatie tussen mens en natuur wordt bevordert. Dergelijk reservaten staan voor een innoverende vorm van natuurbeheer en -behoud waarbij ecologische, economische en sociale belangen met elkaar worden verzoend. Het betreft een doeltreffend en dynamisch concept ter bevordering van de duurzame ontwikkeling van onze biologische diversiteit, zoals blijkt uit onderstaand dossier.

Wie meer informatie wil over het concept en de werking van biosfeerreservaten kan gratis de nieuwe publicatie van het Unesco Platform UNESCO@vlaanderen bestellen. Meer daarover in de rubriek "Eigen Publicaties" onder "Extra"

Wereldwijd

Zo'n 30 van de 393 biosfeerreservaten in 94 landen omvatten een gebied van een miljoen hectaren of meer. Het Mata Atlantica Biosfeerreservaat in Brazilië bestrijkt meer dan 30 miljoen hectaren, Air and Tenere in Niger beslaat 24 miljoen hectaren en Tonle Sap in Cambodja ongeveer 2 miljoen. Zes reservaten zijn "internationaal": hun territorium strekt zich uit over twee of meer landen. Zo is er bijvoorbeeld het 300.000 hectaren grote Vosges du Nord en Pfälzerwald reservaat op de Frans-Duitse grens waar zo'n 245.000 mensen wonen. Er zijn plannen om in de toekomst nog meer dergelijke internationale biosfeerreservaten op te richten, niet alleen in Europa (waar de huidige internationale reservaten bestaan) maar ook in Azië, Latijns-Amerika en Afrika.

Deze schaalverandering kwam er na een nieuwe visie op conservatie die vorm kreeg op een internationale conferentie voor biosfeerreservaatbeheerders in Sevilla (Spanje) in 1995 en die zich laat samenvatten als: het gaat niet langer om het "bevriezen van ongerepte natuur". Integendeel, de nadruk ligt nu vooral op het in stand houden van de evolutieve capaciteit van ecosystemen en zij die erin leven. Die visie plaatste de bewoners en hun gemeenschappen terug op de voorgrond en benadrukt hun rol als beheerders van hun omgeving en leefmilieu. En dat is de essentie van "duurzaam beheer".

Samenwerking

Uiteraard is het niet altijd eenvoudig om de vaak tegenstrijdige belangen te beheren die de verschillende activiteiten van de menselijke bevolking in om het even welk gebied met zich meebrengen. De laatste jaren werden er dan ook aanzienlijke inspanningen geleverd om de plaatselijke bevolking te betrekken in het beheer en de ontwikkeling van biosfeerreservaten. Het Mananara Biosfeerreservaat in Madagaskar is een mooi voorbeeld. Het oude gewoonterecht is nog sterk ingeburgerd in deze staat in de Indische Oceaan. Het gecentraliseerd beheer van de staat en nationale wetten stipuleerden dat onbewoond of onontgonnen land aan de staat toebehoort, wat wrijvingen veroorzaakte met de plaatselijke volken. Het leidde zelfs tot een verdere degradatie van beschermde gebieden omdat in veel gevallen, traditionele gebruiken vroeger het milieu beschermden.

Deze vaststelling leidde tot een nieuwe aanpak in Mananara, waarbij de overheid een contractuele overeenkomst afsloot met de lokale volken om hun omgeving te beheren, te ontwikkelen en te beschermen. De communicatie tussen beide groepen wordt bevorderd door "milieuonderhandelaars": wetenschappers en ingenieurs met een goede kennis van de plattelandsomgeving, milieubescherming en ecologie. De aanpak bleek zo succesvol dat de regering het systeem over gans het eiland toepast. Gelijkaardige projecten worden ook op het getouw gezet door de FAO, wetenschappers en ngo's met betrekking tot veeteelt en visserij in Niger en Mali.

Coördinatie

Op een ruimere schaal gebeurt de coördinatie via regionale netwerken van biosfeerreservaatbeheerders en comités. Dergelijke netwerken vormen de motor van het MAB-programma van de UNESCO. Het Afrikaans MAB Netwerk, bijvoorbeeld, is opgericht in 1966 en verbindt alle Afrikaanse biosfeerreservaten zodat een gezamenlijk beleid kan gevoerd worden dat de duurzame ontwikkeling van de ganse regio ten goede komt. In de andere regio's van de wereld zijn gelijkaardige netwerken actief.

Door het dynamisme dat biosfeerreservaten aan de dag weten te leggen, blijft het concept actueel en doeltreffend, ook 30 jaar na het ontstaan van het MAB-programma. Biosfeerreservaten slagen erin om een groot aantal mensen van verschillende landen en achtergronden te verenigen rond een belangrijk thema als milieubescherming. Mensen die zich inzetten om de ecologische en biologische rijkdom van onze planeet te vrijwaren en daarbij niet blind blijven voor andere belangrijke aspecten van ons leven zoals duurzame sociale en economische ontwikkeling. Voorwaar, geen verwaarloosbare verwezenlijking.