Water is essentieel voor het leven op aarde en voor het functioneren van ecosystemen. Daarom is een weloverwogen, duurzaam beheer van zoetwaterbronnen van groot belang. UNESCO richtte het Internationaal Hydrologisch Programma (IHP) op om duurzaam waterbeheer wereldwijd te promoten. Nationale IHP-comités laten waterexperts toe om hun nationale programma's af te toetsen in een internationale context.

Ons land beschikt over flink wat academische expertise inzake onderzoek en educatie rond water. De kennis is echter versnipperd en er is een gebrek aan structuur. Dit staat een efficiënt nationaal beleid voor waterbeheer in de weg. De regionale verdeling van de bevoegdheden voor onderwijs en leefmilieu voorziet geen mechanismen voor de uitwisseling van kennis tussen de gemeenschappen en gewesten. Het gevolg is dat er geen sprake is van een nationale visie op het waterbeheer.

De Vlaamse UNESCO Commissie en de Belgische Frans- en Duitstalige Commissie voor UNESCO sloegen de handen in elkaar om het Belgisch Internationaal Hydrological Programme Committee (BE-IHP) nieuw leven in te blazen na jaren van inactiviteit. De lancering van het gereanimeerde comité vond plaats op 6 december 2012 in de kantoren van het UNESCO-verbindingskantoor in Brussel. Er namen 25 waterexperten van over het hele land aan deel.

Professor Marnik Vanclooster is verkozen om BE-IHP voor te zitten. Hij krijgt steun van een vice-voorzitter: professor Willy Bauwens. Beide heren zijn vastbesloten om het comité nieuw leven in te blazen en om er een zo breed mogelijk draagvlak voor te creëren door zoveel mogelijk stakeholders te betrekken bij de werking ervan.

• Het Internationaal Hydrologisch Programma van UNESCO
• Het UNESCO Liaison Office in Brussel

UNESCO's Internationaal Hydrologisch Programma (IHP) en het ministerie van Milieu van Zuid-Korea stellen de korte voorlichtingsfilm Protecting Water Quality for People and the Environment voor die erop gericht is om een impuls te geven aan het uitbouwen van een duurzaam beleid voor waterbronnen en om het publiek bewustzijn rond water te vergroten.

Gezond en proper water is erg belangrijk voor de gezondheid van de mens, het behoud van de integriteit van de natuurlijke omgeving en het behoud van onze economie. Maar in vele delen van de wereld is water niet proper genoeg, noch voor de mens noch voor het behoud van gezonde ecosystemen. Hoe erg is die achteruitgang van de waterkwaliteit die we zien over de hele wereld? Wat moet er gedaan worden om onze schaarse waterbronnen te beschermen? Hoe kunnen we de alsmaar stijgende waterverontreiniging die een bedreiging vormt voor onze gezondheid en ecosystemen afweren? UNESCO's Internationaal Hydrologisch Programma werkt aan het antwoord op deze vragen en maakte samen met het Zuid-Koreaanse ministerie van Milieu een voorlichtingsfilm rond de problematiek.

De film gaat vooral over de kwaliteit van het water en de problemen daaromtrent, zoals het gebrek aan toegang tot gezond en proper water of toiletvoorzieningen, het inefficiënte beheer van afvalwater in veel gebieden, de waterverontreiniging die veroorzaakt is door veelvuldig watergebruik of door meststoffen en chemicaliën in de landbouw, de bedreiging van nieuwe vormen van waterverontreiniging en de economische kosten van de aantasting van de kwaliteit van het water. De hieronder te bekijken film toont aan dat het noodzakelijk is om duurzame en vernieuwende initiatieven te ondersteunen en de waterkwaliteit te beschermen om de armoede de doen dalen en om duurzame bestaansmiddelen te verzekeren. Voorbeelden van succesvolle nationale pogingen, ondernomen door partners van UNESCO om de problemen rond de kwaliteit van het water aan te pakken, worden ook getoond.

• Het Internationaal Hydrologisch Programma van UNESCO

Er leven zeven miljard mensen op onze planeet en tegen 2050 komen daar naar verwachting nog eens twee miljard mensen bij. Statistieken tonen dat elk van ons dagelijks twee tot vier liter water drinkt - al zit het meeste water dat we 'drinken' in voedsel: 1 kg rundvlees produceren verbruikt 15.000 liter water en 1 kg tarwe 'slorpt' 1.500 liter water op.

Een miljard mensen lijden chronisch honger en waterbronnen staan steeds meer onder druk, we kunnen dus niet blind blijven voor het probleem. Daarom staat Wereldwaterdag 2012 in het teken van de band tussen water en voedsel.

Een aantal tips die helpen om de bevolkingsgroei in goede banen te leiden en te verzekeren dat iedereen kan beschikken over voedzaam voedsel:

• Volg een gezonder, duurzaam, dieet
• Verbruik minder waterintensieve producten
• Verminder de verspilling: een derde van het wereldwijd geproduceerd voedsel wordt nooit opgegeten en het water nodig voor de productie is voor altijd verloren!
• Produceer meer voedsel, van betere kwaliteit, met minder water

Wereldwaterdag vraagt jaarlijks op 22 maart aandacht voor het belang van zoetwater en propageert een duurzaam gebruik van onze (drink)waterbronnen. Deze internationale dag werd voor het eerst gevierd op 22 maart 1993 en stelt telkens een ander aspect van zoetwater centraal.

Hoeveel water is er nodig voor je eten?

• Alles over Wereldwaterdag
• Alles over UNESCO & water

De humanitaire organisatie Rotary en het UNESCO-IHE Instituut voor Watereducatie in Delft (Nederland) gaan samenwerken om iets te doen aan het tekort aan water- en sanitaire voorzieningen in de wereld. De focus van de samenwerking ligt op het verhogen van het aantal goed opgeleide professionals die broodnodig zijn om plannen te ontwerpen en oplossingen te implementeren in ontwikkelingslanden waar de nood het hoogst is.

De Rotary Stichting zal beurzen verschaffen aan lokale Rotary Clubs en districten om elk jaar acht studenten te selecteren en te sponsoren om een van de drie masterprogramma's te volgen die het UNESCO-IHE Instituut voor Watereducatie aanbiedt. De programma's staan in het teken van gemeentelijke watervoorziening en -infrastructuur; waterbeheer; en waterwetenschap en techniek.

Volgens de Wereldgezondheidsorganisatie en UNICEF zijn er wereldwijd 2,5 miljard mensen die het moeten stellen zonder degelijke sanitaire voorzieningen. Ziekten die langs water worden verspreid, zoals diaree, cholera, tyfus en dysenterie, eisen jaarlijks zo'n twee miljoen mensenlevens. Het merendeel van de slachtoffers zijn kinderen jonger dan vijf jaar.

Het UNESCO-IHE Instituut voor Watereducatie in Delft is wereldwijd de grootste aanbieder van postgraduaatopleidingen in watereducatie. Het is de taak van het instituut om de watergerelateerde expertise van ontwikkelingslanden en landen in overgang te vergroten zodat ze hun noden beter kunnen lenigen.

• UNESCO-IHE Instituut voor Watereducatie

In UNESCO info 82 lees je onder meer:

De onzichtbare additieven in ons water: Chemische stoffen waarover niemand zich eerder zorgen maakte, komen steeds vaker voor in het milieu en het (drink)water. Deze vaststelling verdient meer aandacht omdat er mogelijks gevaar bestaat voor mens en natuur. UNESCO zet het probleem op de agenda.

Twee op drie kinderen in Afrika kunnen niet naar de middelbare school: Er zijn onvoldoende plaatsen op de schoolbanken in het secundair onderwijs. Meisjes zijn hiervan het grootste slachtoffer maar overal zijn er aanzienlijke investeringen nodig om jonge mensen de kans te geven om aan armoede te ontsnappen.

Waarom geen vrouw in de wetenschap? Er is geen enkele reden waarom vrouwen niet even goed als mannen kunnen presteren in de wetenschappelijke wereld. UNESCO en L'Oréal startten een internationaal programma om vrouwen te stimuleren om te kiezen voor wetenschappen. Het nationale luik van dit programma kende onlangs drie beurzen toe aan jonge onderzoeksters.

Kindsoldaten een nieuwe toekomst bieden: UNESCO Goodwill Ambassadeur Forest Whitaker spreekt over zijn inzet om kinderen en jongeren die buiten hun wil in een wereld van geweld terechtkwamen, te helpen om hun leven terug op een spoor te krijgen dat uitzicht biedt op een volwaardige toekomst.

Nieuwe kinderboekenreeks voor Afrika: Educatieve reeks kinderboeken snijdt gevoelige thema's aan en bevordert de sociale ontwikkeling van kinderen.

Een bijzondere plaats voor de verbeelding: Sinds het begin van de 21ste eeuw openden talrijke virtuele bibliotheken de deuren op het internet en zit het e-boek duidelijk in de lift. Zullen deze nieuwe media het papier inhalen en achterlaten? De Chileense schrijver Antonio Skármeta meent van niet en denkt dat het 'traditionele' boek de digitale storm zal doorstaan.

Geheugen van de wereld opgefrist: Het register waarmee UNESCO wil zorgen dat ons collectief geheugen niet afbrokkelt is uitgebreid met zeven bijzondere voorbeelden van documentair erfgoed.

Kan poëzie de wereld redden? UNESCO lanceert een programma in het teken van interculturele dialoog gebaseerd op het werk van Tagore, Neruda en Césaire.

Opleidingen journalistiek versterken in Afghanistan: Als onderdeel van haar inspanningen om het onderwijs in Afghanisten tot internationaal niveau op te krikken, helpt UNESCO bij het opstellen van een aangepast curriculum journalistiek -  wat meteen ook de democratie in het land ten goede komt.

Download UNESCO info 82

UNESCO info verschijnt vier keer per jaar. Abonnementen lopen per kalenderjaar. Voor 10 euro valt het tijdschrift bij je in de bus. Bestellen kan via info@unesco-vlaanderen.be

Voor het eerst in de geschiedenis wonen de meeste mensen in steden. Steden blijven groeien en sloppenwijken vertegenwoordigen 38 procent van deze uitbreiding. Er wonen meer dan een miljard mensen in sloppenwijken. Deze bevolkingstoename laat zich voelen op het vlak van waterbeheer. Water- en sanitaire voorzieningen zijn niet afgestemd op zoveel mensen en de kloof tussen zij die toegang hebben tot zuiver water en elementaire sanitaire voorzieningen en zij die ervan verstoken blijven, diept verder uit.

In de meeste ontwikkelingslanden, waar steden het snelst groeien, vloeit afvalwater onbehandeld in het grondwater waardoor deze schaarse hulpbron verder vervuild wordt. Stedelijke gebieden met een grote bevolkingsdichtheid zijn bijzonder kwetsbaar voor ziektes die zich verspreiden langs water van slechte kwaliteit. Ze lopen ook een groter risico op natuurrampen zoals overstromingen omdat er onvoldoende preventieve maatregelen werden genomen. En het gebrek aan water en sanitaire voorzieningen weegt ook op de sociale en economische ontwikkeling: arme stadsbewoners betalen soms tot 50 keer meer voor een liter water dan hun welgestelde stadsgenoten.

Om haar lidstaten bij te staan om beter om te gaan met de wateruitdagingen in stedelijke omgevingen, lanceerde UNESCO een wetenschappelijk waterprogramma in het kader van haar overkoepelend Intergouvernementeel Hydrologisch Programma. Het UNESCO-IHE Instituut voor Watereducatie in Delft ontwikkelde een reeks activiteiten om duurzaam waterbeheer in steden te bevorderen. UNESCO is een groot promotor van het concept 'geïntegreerd stedelijk waterbeheer' dat rekening houdt met alle aspecten van het watergebruik en -beheer in stedelijke leefomgevingen. Daarbij gaat aandacht naar huiselijk en industrieel watergebruik, hygiëne, risico op overstromingen enz… die als een geheel worden aangepakt.

Ter gelegenheid van Wereldwaterdag (jaarlijks gehouden op 22 maart) benadrukt UNESCO directeur-generaal Irina Bokova dat toegang tot zuiver water een voorwaarde is voor duurzame ontwikkeling en dat het de gedeelde verantwoordelijkheid van ons allemaal is om ervoor te zorgen dat iedereen van dit basisrecht kan genieten.

• Wereldwaterdag
• Het Intergouvernementeel Hydrologisch Programma van UNESCO
• Het UNESCO-IHE Instituut voor Watereducatie

Water is essentieel om te voldoen aan onze fundamentele behoeften en stijgende levensstandaard en voor het behoud van onze fragiele ecosystemen. De druk op water als hulpbron neemt toe door een groeiende en mobiele bevolking, sociale en culturele verandering, economische ontwikkeling en technologische veranderingen. De problematiek is des te complexer doordat klimaatverandering niet alleen impact heeft op water als hulpbron maar eveneens op de factoren die druk uitoefenen op deze hulpbron.

De uitdagingen, hoewel aanzienlijk, niet onoverkomelijk. Het derde Wereldwaterrapport laat zien hoe sommige landen hebben gereageerd. Op het vlak van voorziening van drinkwater is de vooruitgang bemoedigend, in de meeste regio's zijn we op goede weg om de millenniumdoelstelling voor deze kwestie te behalen. Maar in andere domeinen zijn er minder resultaten geboekt en zullen de problemen alleen maar groter worden als er geen bijkomende inspanningen komen.

Leiders in de watersector kunnen besluitvorming buiten hun domein sturen via informatie en de watervoorraden beheren op een manier die afgesproken sociaal-economische doelstellingen helpt bereiken en de milieu-integriteit bewaart. Leiders in de regering, de privé-sector en de civiele maatschappij bepalen deze doelstellingen en wijzen de middelen toe om eraan te kunnen voldoen. Het rapport roept alle betrokkenen op om hun verantwoordelijkheid te nemen en om nu te handelen.

U kan het boek rechtstreeks bestellen via Unesco Publishing: bestel hier

In UNESCO info 76 lees je onder meer:

Moet het onderwijs opdraaien voor de financiële crisis? De voorbije jaren is er wereldwijd te weinig geïnvesteerd in onderwijs om tegen 2015 universele basiseducatie voor iedereen te realiseren. Gevreesd wordt dat de financiële crisis die trend enkel zal versterken waardoor de toekomst van een generatie in het gedrang komt.

UNESCO's bijdrage tot de heropbouw van Haïti: Nadat Haïti in januari een verwoestende aardbeving te verduren kreeg die honderdduizenden mensenlevens kostte en talrijke gebouwen deed instorten, mobiliseerde de internationale gemeenschap zich massaal op het land ter hulp te snellen. UNESCO legt zich toe op het terug op gang brengen van het onderwijs en op de bescherming van het cultureel erfgoed.

Creativiteit is de grootste rijkdom van Haïti: De vermaarde veelzijdige Haïtiaanse artiest Frankétienne schreef een profetisch toneelstuk over de aardbeving in zijn land en gelooft dat cultuur en spiritualiteit de basis voor ontwikkeling vormen.

Zuiver water voor een gezonde wereld: Wereldwaterdag 2010 wijst op het belang van waterkwaliteit voor alle leven op onze planeet. UNESCO spant zich in om de wetenschappelijke kennis over duurzaam waterbeheer te vergroten en om iedereen toegang te verschaffen tot zuiver water.

Wereldwijd netwerk van toonaangevende scholen: Scholen die het gedachtegoed van UNESCO en de Verenigde Naties hoog in het vaandel dragen en het voortouw willen nemen in de verbetering van de kwaliteit van het onderwijs, kunnen toetreden tot het internationaal netwerk van met UNESCO geassocieerde scholen.

Journalisten steeds vaker doelwit van geweld: Steeds meer journalisten worden vermoord, zo blijkt uit een UNESCO-rapport. De meeste slachtoffers vallen niet in oorlogsgebieden maar worden een doelwit omdat ze gevoelige informatie aan het licht brengen.

Het verlies aan biodiversiteit is een tragedie: Een vooraanstaand onderzoeker breekt een lans voor een wereldwijd initiatief om onze planeet beter te leren kennen, anders kunnen we het leven niet garanderen, zo luidt het.

Tegengif voor de botsing tussen beschavingen: Een internationaal gerenommeerde onderzoekster en uitgeefster die de UNESCO-prijs voor Arabische cultuur kreeg, zet zich af tegen de idee dat culturen gedoemd zijn om met elkaar te botsen en hamert erop dat we culturele diversiteit als een gegeven moeten aanvaarden en via dialoog tot wederzijdse verstandhouding kunnen komen.

Oplossingen voor complexe waterproblemen in het Midden-Oosten: Een door UNESCO uitgegeven publicatie zoekt naar oorzaken en oplossingen voor de waterproblemen in het Midden-Oosten. Het resultaat is een diepgravende analyse waaruit blijkt dat een zaligmakende oplossing allesbehalve evident is. Niettemin is het een belangrijke stap in de richting van het einde van de waterconflicten in de regio.

Download UNESCO info 76

UNESCO info verschijnt vier keer per jaar. Abonnementen lopen per kalenderjaar. Voor 10 euro valt het tijdschrift bij je in de bus. Bestellen kan via info@unesco-vlaanderen.be

UNESCO info 68

Vijanden van vrije meningsuiting op het internet: Reporters Zonder Grenzen luidt de alarmbel over toenemende censuur op het internet en wil mensen mobiliseren voor het recht op vrije meningsuiting in cyberspace.

Onaanvaardbare straffeloosheid voor misdaden tegen journalisten: Algemeen beschouwd doen landen te weinig om misdaden tegen journalisten te vervolgen waardoor de indruk ontstaat dat zulke misdaden ongestraft kunnen begaan worden. De UNESCO wijst landen op hun verantwoordelijkheid en vraagt hen om verantwoording af te leggen.

Biodiversiteit is de beste garantie op overleven: Als we niet willen dat het ecosysteem op aarde als een kaartenhuisje in elkaar zakt, moeten we de biodiversiteit verzekeren. Allen zo kunnen we onze toekomst veiligstellen.

Vlaanderen heeft UNESCO Leerstoel voor Eremologie: De Universiteit Gent beschikt voortaan over een UNESCO Leerstoel in het domein van de woestijnstudies.

Vluchtelingen van de toekomst zullen klimaatvluchtelingen zijn: Dat de aarde opwarmt staat buiten kijf. Hoezeer dit ons leven en dat van toekomstige generaties zal veranderen, hangt af van de beslissingen die we nu nemen.

Tweetaligheid migrantenkinderen is een troef: In dit Internationaal Jaar van de Talen is het hoog tijd dat beleidsmakers inzien dat twee- en meertaligheid een troef is en zeker geen hinderpaal tot zelfontplooiing of integratie.

De noordpool smelt: Terwijl het zeeijs in de Noordelijke IJszee steeds meer wegsmelt, lopen verschillende landen zich warm voor een rush naar de natuurlijke rijkdommen die de noordpool herbergt. De UNESCO werkt aan een systeem om een en ander in goede banen te leiden en om de toekomst van het gebied te verzekeren.

Mongolische historische documenten vrijwaren: Met steun van de UNESCO worden belangrijke historische Mongolische documenten gedigitaliseerd en ontsloten.

Consensus bevordert internationale veiligheid: Het verdedigen van de mensenrechten en het streven naar internationale consensus is de beste manier om te antwoorden op de uitdagingen van de gemondialiseerde samenleving, zo meent de topman van de UNESCO.

Officiële aftrap Internationaal Jaar van de Planeet Aarde: Het Internationaal Jaar van de Planeet Aarde is officieel gelanceerd met een tweedaags evenement. Onder het publiek bevonden zich heel wat jonge creatievelingen die bekroond werden in het kader van een internationale wedstrijd - bij hen ook drie Belgische studenten.

Download UNESCO info 68

Dubbelnummer UNESCO info 69-70

Achtergestelde kinderen zijn dubbel benadeeld op school: Een UNESCO-studie toont aan dat sociale ongelijkheid serieuze gevolgen heeft voor het basisonderwijs waardoor het moeilijk is om alle kinderen gelijke onderwijskansen te bieden.

Lezen voor een betere toekomst: Een Britse jeugdauteur brengt een nieuwe versie uit van een van haar bekroonde boeken om aandacht en middelen te werven voor UNESCO-projecten ten behoeve van achtergestelde kinderen.

Studenten bouwen aan duurzame ontwikkeling: Ingenieurstudenten van Noord en Zuid bedachten projecten ter bestrijding van de armoede en ter bevordering van duurzame ontwikkeling in ontwikkelingslanden. Tien projecten kregen een financiële impuls om ze in de praktijk om te zetten.

Werelderfgoedlijst groeit verder aan: Het Werelderfgoedcomité van de UNESCO heeft 27 nieuwe sites toegevoegd aan de Werelderfgoedlijst en plaatst vier sites onder verscherpt toezicht.

Internationale zichtbaarheid werkt als een schild voor bedreigde journalisten: Journalisten die hun werk doen, dienen de samenleving en de democratie, zo meent Lydia Cacho Ribeiro. Ze maakte faam als onderzoeksjournaliste in uiterst moeilijke en gevaarlijke omstandigheden. Haar engagement leverde haar de UNESCO/Guillermo Cano Prijs voor de Persvrijheid op.

Sanitaire voorzieningen voor een gezondere stad: Een internationaal project wil de volksgezondheid en de leefbaarheid van steden verbeteren door de sanitaire voorzieningen en het waterbeheer op een duurzame manier te ontwikkelen.

Richting geven aan UNESCO: De Vlaamse UNESCO Commissie en de Nationale UNESCO Commissies van Nederland en Luxemburg brachten hun collega's uit Europa en Noord-Amerika bijeen om een gezamenlijk advies te formuleren over de programma's en de onderwerpen waarop de UNESCO zich in de toekomst zou moeten concentreren.

Voedselcrisis kondigt failliet van het landbouwsysteem aan: De prijzen voor voeding en grondstoffen swingen de pan uit en het milieu en de samenleving kreunen onder de gevolgen van de huidige landbouw- en handelspolitiek. Een gezamenlijk rapport van een aantal internationale organisaties, waaronder de UNESCO, analyseert de toestand en roept op tot verandering.

Download dubbelnummer UNESCO info 69-70

UNESCO info 71

Ongelijkheid ondermijnt onderwijskansen van miljoenen kinderen: Miljoenen kinderen worden geboren met een sociale achterstand die ze al te vaak ook via het onderwijs niet kunnen inhalen waardoor niet alleen hun zelfontplooiing wordt belemmerd maar evenzeer de ontwikkeling van hun gemeenschap. Een UNESCO-rapport luidt de alarmklok.

Blauwdruk voor duurzame vrede: De in Leuven gevestigde UNESCO Chair on Building Sustainable Peace voert onderzoek naar de bouwstenen waarmee een duurzame vrede kan worden opgebouwd.

De mensenrechten mogen niet gerelativeerd worden: Naar aanleiding van de 60ste verjaardag van de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens blikt een van de auteurs terug op het totstandkomen van het baanbrekende document.

Tennislegende mentor voor gendergelijkheid: De samenwerking die de UNESCO en de spelersorganisatie van het vrouwentennis aangingen ter verbetering van de positie van de vrouw, krijgt een nieuw gezicht in de persoon van Billie Jean King.

Water is te belangrijk om er over te vechten: Een wetenschapper met ervaring in conflictbemiddeling roept op om de politiek te overstijgen en samen te werken aan de oplossing van de alsmaar groter wordende waterproblemen in het Midden-Oosten.

Meer investeren in alfabetiseren: Landen moeten meer middelen en zorg besteden aan het optrekken van de geletterdheid onder volwassenen, zo stelt een nieuw UNESCO-rapport dat de vooruitgang van het VN Decennium voor Geletterdheid evalueert.

De strijd tegen aids: Viroloog Luc Montagnier bindt al jarenlang de strijd aan tegen aids met de steun van de UNESCO. Hij ziet enkele positieve evoluties die kunnen leiden tot een oplossing voor de epidemie.

Vlaamse volkscultuur kandidaat voor UNESCO-erkenning: Het Carnaval van Aalst en de Heilig-Bloedprocessie van Brugge zijn kandidaat voor de nieuwe Representatieve lijst van immaterieel erfgoed van de UNESCO

Bouwtechnisch onderhoud en beheer van het Groot Begijnhof in Leuven: Er wordt zelden stilgestaan bij het specifieke beheer dat werelderfgoedsites vergen om te garanderen dat ook toekomstige generaties kunnen genieten van hun uitzonderlijke waarde. Daarom besteden we ruime aandacht aan de ideeën achter, en de dagdagelijkse uitvoering van, het beheer van het Groot Begijnhof in Leuven, een van de dertien Vlaamse begijnhoven die erkent zijn als werelderfgoed.

Download UNESCO info 71

UNESCO info verschijnt vier keer per jaar. Abonnementen lopen per kalenderjaar. Voor 10 euro valt het tijdschrift bij je in de bus. Bestellen kan via info@unesco-vlaanderen.be

Gebaseerd op de input van 24 VN-agentschappen en in samenwerking met talrijke regeringen, biedt Water, A Shared Responsibility het meest veelomvattende overzicht van de staat van 's wereld zoetwaterhulpbronnen. Er is eveneens uitgebreide aandacht voor watergerelateerde problemen en de wijze waarop samenlevingen ermee omgaan. Deze editie van het Wereldwaterrapport, dat voor het eerst in 2003 verscheen, steunt op een schat van gegevens, expertanalyses, case studies en grafieken om een meer geïntegreerde aanpak van waterbeheer voor te stellen. Uit het rapport blijkt dat er een groot tekort is aan capaciteit en kennis om tot een goed waterbeheer te komen. Het toont aan dat mondiale samenwerking een absolute voorwaarde is om een geïntegreerd, billijk en duurzaam beheer van deze levensbelangrijke natuurlijke hulpbon mogelijk te maken.

U kan het boek rechtstreeks bestellen via Unesco Publishing: bestel hier

Van bij haar oprichting kreeg UNESCO een ruim speelveld toegemeten: onderwijs, wetenschap (zowel natuur- en exacte wetenschappen als sociale en menswetenschappen) en cultuur. Later zou daar nog communicatie & informatie bijkomen. Ook de basisdoelstelling van de Organisatie was niet min: bouwen aan een betere wereld voor ons allemaal waarin iedereen vreedzaam met elkaar samenleeft en kan genieten van de voordelen die de vooruitgang te bieden heeft, zonder onderscheid van ras, geslacht, taal of godsdienst. Vandaag vult UNESCO haar taak in door te trachten om een goed klimaat te scheppen voor een dialoog tussen de verschillende beschavingen, culturen en volkeren, met respect voor gemeenschappelijke waarden zoals evenwaardigheid, eerbied voor de mensenrechten, vrijheid van meningsuiting, erkenning van diversiteit, bestrijding van armoede en uitschakeling van alle ongelijkheden in de wereld.

Deze informatiebrochure illustreert hoe UNESCO deze ambitieuze doelstellingen tracht te realiseren door binnen elk actiegebied van de Organisatie, de prioriteiten en de belangrijkste programma's voor te stellen. De korte introductie van elk programma wordt aangevuld met een internetlink zodat geïnteresseerden gemakkelijk meer achtergrondinformatie kunnen opzoeken of lezen welke concrete projecten er in het veld uitgevoerd worden.

Er is ook nog een beknopte terugblik op de geschiedenis van de UNESCO en een woordje uitleg bij hoe de Organisatie institutioneel in mekaar steekt en werkt.

De brochure UNESCO wat ze is en wat ze doet is uitgegeven door het UNESCO Platform Vlaanderen en is gratis te bestellen via info@unesco-vlaanderen.be

Klik [hier] om de brochure UNESCO wat ze is en wat ze doet te downloaden.

Tegen 2025 zullen naar schatting 2,8 miljard mensen leven in een gebied waar onvoldoende water beschikbaar is. Dan hebben we het over streken waar per jaar minder dan 1.700 kubieke meter water per inwoner beschikbaar is. Die hoeveelheid wordt immers beschouwd als het nationale minimum om de waterbehoeften te bevredigen van landbouw, industrie, huishoudens, energievoorziening en het milieu.

Zoals reeds bleek uit het UN World Water Development Report dat vorig jaar verscheen, is in veel landen de dringende kwestie niet zozeer een gebrek aan water maar eerder de toegang tot het beschikbare water. In veel gevallen is er sprake van onvoldoende financiering, gebrekkig beheer en bestuur, oneerlijke distributie, hoge waterprijzen en een tekort aan politieke wil om daadwerkelijk iets te veranderen aan de wijze waarop water gebruikt en gedeeld wordt.

Op deze en andere aspecten van waterschaarste wordt dieper ingegaan op de website van Wereldwaterdag 2007.

Klik hier voor meer informatie over Wereldwaterdag 2007 en het centrale thema waterschaarste.

De overeenkomst, die goed is voor een jaarlijkse dotatie van 2,5 miljoen gedurende drie jaar, zal gevolgd worden door andere dergelijke afspraken, onder meer met de regionale regering van Umbrië die reeds toezegde om nieuwe kantoren ter beschikking te stellen van het WWAP. Binnen enkele maanden zal het nieuwe secretariaat volledig operationeel zijn en kan het zich toeleggen op de voorbereiding van het derde World Water Development Report dat zal worden voorgesteld tijdens het vijfde Wereld Water Forum dat in maart 2009 plaatsvindt in Istandbul (Turkije).

Het World Water Development Report wordt om de drie jaar gepubliceerd en biedt het meest veelomvattende overzicht van de staat van 's werelds beschikbare waterhulpbronnen. 24 VN-agentschappen die actief zijn rond water, werken er samen aan en betrekken er eveneens andere belangrijke actoren inzake waterbeheer bij. Het wordt uitgegeven onder de noemer van het World Water Assessment Programme waarvan de UNESCO het secretariaat voert. Het programma helpt de VN om de inspanningen voor een beter waterbeheer te bundelen en te stroomlijnen.

Klik hier voor meer informatie over het World Water Assessment Programme dat door de UNESCO in goede banen geleid wordt.

UNESCO info 60

Conventie Immaterieel Erfgoed binnenkort van kracht: De Conventie voor de Bescherming van Immaterieel Cultureel Erfgoed treedt in werking op 20 april 2006. Vraag is of België iets in de pap te brokken zal hebben bij het maken van de afspraken over de implementering van de conventie.

Kijken mag, aankomen ook: Een roedel jonge wolven bewerkte de conventie immaterieel erfgoed tot een speelse expositie voor iedereen die jong van geest is.

Op goede weg: De bescherming van de vallei rond Kathmandu zat lang in een sukkelstraatje. Met de hulp van het Unesco-kantoor in de Nepalese hoofdstad is een koerswijziging ingezet en lijkt men eindelijk op goede weg.

China rukt op: Een mondiaal Unesco-rapport geeft een stand van zaken van de wetenschappelijke sector en getuigt van het toenemende belang van China.

Functionele alfabetisering van vrouwen: Een alfabetiseringsprogramma van de UNESCO geeft vrouwen op het Chinese platteland het zelfvertrouwen en de vaardigheden die ze nodig hebben om uit te groeien tot gemeenschapsleiders.

Nieuwe waterfilter kan miljoenen levens redden: Het UNESCO-IHE Instituut voor Watereducatie ontwikkelde een nieuwe filter die water zuivert van arsenicum. De nieuwe technologie kan miljoenen mensenlevens redden maar om de filter in massa te kunnen produceren, zijn geldschieters nodig.

Armoede overwinnen: Aangepaste wetenschappelijke en technische opleidingen openen nieuwe deuren voor meisjes op het Kameroense platteland.

Nieuwe start voor kindsoldaten: De UNESCO financiert een proefproject om voormalige Liberiaanse kindsoldaten terug in de samenleving te integreren.

Mobiliteit voor iedereen: Grenzen zijn niet van toepassing op de mensenrechten en migratie is een van de grote uitdagingen van onze tijd. De Sector voor Sociale en Menswetenschappen van de UNESCO onderzoekt de ethische, economische en sociale gevolgen van het openen van de grenzen.

Bouwen aan een wereld van leren voor iedereen: De adjunct-directeurgeneraal van de UNESCO voor Onderwijs doet een opmerkelijke oproep voor meer inspanningen en samenwerking in het streven naar Onderwijs voor Allen tegen 2015.

Download UNESCO info 60

UNESCO info 61

Maritiem wereldcentrum draait op volle toeren: Het in Oostende gevestigde maritiem centrum van de UNESCO dat de wereld leert omgaan met oceanografische data, heeft een succesvol eerste werkjaar achter de rug en zet een ambitieuze koers naar de toekomst.

Vlaamse steun voor internationale waterprojecten: Via het Vlaams UNESCO Trustfonds voor Wetenschappen geeft Vlaanderen extra steun voor internationale projecten voor geïntegreerd waterbeheer.

Watercrisis is een kwestie van bestuur: Het tweede Wereldwaterrapport zegt dat een aantal belangrijke waterproblemen te wijten zijn aan een gebrek aan goed bestuur.

Verwoestijning is een groeiend probleem: Een specialist inzake verwoestijning die regelmatig samenwerkt met de UNESCO, geeft in dit woestijnjaar tekst en uitleg bij het verschijnsel woestijnvorming.

Vlaanderen opent de schoolpoorten: Een groep onderwijsspecialisten die een intensieve opleiding volgen aan het Internationaal Instituut voor Onderwijsplanning bracht een studiebezoek aan Vlaanderen om ons onderwijssysteem door te lichten.

Lerarentekort hypothekeert Onderwijs voor Allen
Onder leiding van de UNESCO mikt de internationale gemeenschap op basiseducatie voor iedereen tegen 2015, een objectief dat niet gehaald kan worden zonder fors te investeren in meer leerkrachten.

Hier preekt men niet: Een jong projecthuis voor actueel erfgoed trekt door Vlaanderen met een speelse expositie en boeiende workshops om kinderen en jongeren te sensibiliseren voor immaterieel cultureel erfgoed en culturele diversiteit.

Download UNESCO info 61

UNESCO info 62

Werelderfgoedlijst groeit verder aan: Het Werelderfgoedcomité erkende 18 nieuwe werelderfgoedsites en wil dat er werk gemaakt wordt van het verminderen van de schadelijke gevolgen van klimaatverandering waaronder werelderfgoedsites te lijden hebben.

Educatie voor een betere toekomst: De UNESCO neemt het voortouw in het VN Decennium voor Educatie voor Duurzame Ontwikkeling.

Dorst lessen dankzij de zon: Twee wetenschappers die actief zijn in een Unesco-project voor het duurzaam beheer van halfwoestijnen vertellen het relaas van hoe ze de bedoeïenen van het Omayed biosfeerreservaat in Egypte aan drinkwater hielpen.

Weg met de schoolboeken: In India leren mensen lezen en schrijven, en veel meer, met behulp van nieuwe informatietechnologie.

Achtergestelde jongeren leren zich uit de slag trekken: Een in de lokale gemeenschap verankerd project in Barbados biedt jongeren een opleiding en een kans om zich persoonlijk en economisch te ontwikkelen.

Steden tegen racisme: De UNESCO bouwt aan een internationaal netwerk van steden die door onderlinge uitwisseling en samenwerking de strijd tegen racisme en discriminatie opvoeren.

Internet op wielen: Een aangepaste uit de kluiten gewassen brommer op drie wielen brengt radio en internet naar afgelegen dorpen in het binnenland van Sri Lanka

De mens van morgen: Een vierdaags festival brengt wetenschappers, normgevers en kunstenaars samen om van gedachten te wisselen met elkaar en het publiek over de invloed die wetenschappelijke en technologische ontwikkeling zullen hebben op de mens en maatschappij van de toekomst.

Conventie immaterieel erfgoed van start: Erfgoedspecialist Marc Jacobs vertelt een boeiend verhaal van achter de schermen van de eerste Algemene Vergadering van lidstaten van de Unesco-conventie voor de bescherming van immaterieel cultureel erfgoed. Over erfgoed werd weinig gesproken, zo blijkt: eerst moesten de leden van het Intergouvernementeel comité voor de bescherming van het immaterieel cultureel erfgoed verkozen worden.

Download UNESCO info 62

UNESCO info 63

Opwarming klimaat bedreigt uniek archeologisch erfgoed: Mede dankzij een speling van de natuur is de ondergrond van het Siberische Altajgebergte een ware archeologische schatkamer. Maar de opwarming van het klimaat zou de meer dan twintig eeuwen lang bewaarde schatten in een mum van tijd kunnen doen verdwijnen. De Universiteit Gent onderzoekt samen met de UNESCO hoe de schade kan beperkt worden.

Onvoldoende zorg voor zeer jonge kinderen: De internationale gemeenschap spant zich in om tegen 2015 alle kinderen op de schoolbanken te krijgen maar ziet daarbij kleuters over het hoofd.

Een balletje slaan voor gelijkheid: De UNESCO gaat samenwerken met de spelersorganisatie van het vrouwentennis om de gelijkheid tussen vrouwen en mannen te bevorderen.

Scoren voor straatkinderen: De UNESCO mobiliseert sportlui en werft fondsen om straatkinderen te helpen om te reïntegreren in de samenleving.

De strijd tegen extreme armoede: De strijd tegen armoede moet op vele fronten gevoerd worden. De UNESCO levert in haar verschillende actiedomeinen een bijdrage tot de verwezenlijking van de eerste Millenniumdoelstelling. Een overzicht.

Van schuitje tot speedboot: Het Intergouvernementeel Comité van de Unesco-conventie voor de bescherming van immaterieel cultureel erfgoed is gelanceerd.

Solidariteit voor duurzame ontwikkeling: Een feestelijk colloquium in Gent stond stil bij 60 jaar UNESCO en hing een multidisciplinair beeld op van de Organisatie die mensen en culturen nader tot elkaar wil brengen om samen aan een betere toekomst voor iedereen te werken.

Klimaat voor verandering: De voorbije Uitvoerende Raad van de UNESCO boog zich over de toekomst en de rol van de Organisatie. Voorzichtig optimisme is geoorloofd: er lijkt bereidheid tot verandering te zijn.

Download UNESCO info 63

UNESCO info verschijnt vier keer per jaar. Abonnementen lopen per kalenderjaar. Voor 10 euro valt het tijdschrift bij je in de bus. Bestellen kan via info@unesco-vlaanderen.be

We bouwen onze steden in de nabijheid van water, we wassen ons met water, we spelen in het water, we werken met water. Een groot deel van de goederen die onze economieën draaiende houden worden getransporteerd over water en er is water nodig om ze te kunnen produceren. Kortom, water is alomtegenwoordig in ons dagelijks leven. En toch (of misschien net daardoor) besteden we er onvoldoende aandacht aan.

Water en cultuur, het thema van Wereldwaterdag 2006, wijst erop dat er evenveel manieren zijn om water te beschouwen, te gebruiken en te vieren als er verschillende culturele tradities bestaan in de wereld. Water staat bijvoorbeeld centraal in veel religies en wordt gebruikt tijdens diverse rituelen en ceremonies. Water inspireerde kunstwerken in verschillende disciplines: muziek, schilderijen, literatuur, films, enz... En water is een essentiële factor in veel wetenschappelijke verwezenlijkingen. Overal ter wereld beschouwd men water op een andere manier maar nergens wordt de waarde ervan ontkend. Culturele tradities, inheemse gebruiken en maatschappelijke waarden bepalen hoe we water beschouwen en beheren.

Door aandacht te besteden aan de manier waarop we met water omgaan en hoe we er tegenaan kijken, sluit de UNESCO aan bij haar inspanningen om het belang van culturele diversiteit te propageren. De UNESCO wil de specificiteit van alle culturen behouden en respecteren en ze dichter tot elkaar brengen.

Klik hier voor meer informatie over Wereldwaterdag 2006.

Overzicht

Het driejaarlijkse rapport is het meest volledige overzicht van de staat van 's werelds zoetwaterhulpbronnen. Het is het resultaat van de vereende krachten van de 24 VN-agentschappen en -entiteiten die zich met water bezighouden. Het rapport past binnen het World Water Assessment Programme waarvan de UNESCO het secretariaat voert.

Bestuur

Bestuurssystemen, zo zegt het rapport, "bepalen wie welk water krijgt, wanneer en hoe, en beslissen over wie recht heeft op water en aanverwante diensten." Onder dergelijke systemen vallen niet enkel regeringen maar ook lokale autoriteiten, de privé-sector en organisaties uit het middenveld. Ze oefenen invloed uit op een reeks issues die met water verbonden zijn, van gezondheid en voedselveiligheid, tot economische ontwikkeling, landgebruik en de bescherming van de natuurlijke ecosystemen die onlosmakelijke verbonden zijn met onze waterhulpbronnen.

Net omdat zoetwater zo'n belangrijke rol speelt bij de menselijke veiligheid en ontwikkeling, vroeg het actieplan van de Wereldtop over Duurzame Ontwikkeling (Johannesburg 2002) dat alle landen tegen 2005 een plan voor geïntegreerd beheer van waterhulpbronnen zouden opstellen. Uit het rapport blijkt dat slecht 12% van de landen dit tot nu toe deed, alhoewel er veel reeds mee begonnen zijn.

Financiële middelen

De financiële middelen die aan water besteed worden, stagneren. Volgens het rapport ging de voorbije jaren ongeveer 3 miljard dollar aan officiële ontwikkelingshulp naar de watersector, aangevuld met anderhalf miljard leningen van vooral de Wereldbank. Maar slecht een klein deel (12%) van deze middelen komt ten goede van zij die er het meest behoefte aan hebben. En slechts 10% gaat naar steun voor de ontwikkeling van waterbeleid en -planning.

Bovendien loopt de investering van de privé-sector in waterdiensten terug. In de jaren 1990 spendeerde de privé-sector naar schatting 25 miljard dollar aan watervoorziening en sanitair in ontwikkelingslanden, vooral in Latijns-Amerika en Azië. Maar veel multinationale waterbedrijven trekken zicht terug, of verminderen hun activiteiten, omwille van de grote politieke en financiële risico's die ze lopen in ontwikkelingslanden.

Doorzetten

Alhoewel de sector vaak niet is tegemoetgekomen aan de verwachtingen van regeringen van ontwikkelingslanden of van donorlanden, zou het "een fout zijn om de privé-sector af te schrijven," zo zegt het rapport. Regeringen die over weinig middelen en reglementeringen beschikken, "zijn een zwak alternatief om de problemen van slecht beheer van waterhulpbronnen en van onvoldoende voorziening in waterdiensten, aan te pakken," zo luidt het.

Het watergebruik is tijdens de twintigste eeuw verzesvoudigd, twee keer sneller dan de bevolkingsgroei. Of we al dan niet kunnen blijven beantwoorden aan deze groeiende vraag, hang volgens het rapport af van goed bestuur en de manier waarop we de beschikbare waterhulpbronnen beheren.

Goed bestuur

"Goed bestuur is essentieel voor het beheer van de almaar onder grotere druk staande waterhulpbronnen en cruciaal voor het aanpakken van armoede," zegt Koïchiro Matsuura, directeur-generaal van de UNESCO. "Er bestaat geen blauwdruk voor goed bestuur. Het is een complexe en dynamische materie. Maar we weten wel dat het adequate instellingen vergt - nationaal, regionaal en lokaal - en sterke, efficiënte wettelijke kaders en voldoende personeel en financiële middelen." Het vergt eveneens "essentiële vrijheden zoals vrijheid van meningsuiting en het recht op organisatie," zegt het rapport. "Als burgers geen toegang hebben tot basisinformatie over waterkwaliteit en kwantiteit, legt dat een zware hypotheek op hun kansen om milieuonvriendelijke waterprojecten tegen te houden of om toe te zien op de praktijken van overheidsinstellingen."

Het tweede wereldwaterrapport wordt officieel voorgesteld op het vierde Wereldwaterforum in Mexico City op 22 maart 2006, wereldwaterdag.

Klik hier voor meer informatie over het UN World Water Development Report - Water, A Shared Responsibility.

Ernstig probleem

Arsenicum kan zowel op natuurlijke wijze in water terechtkomen als ten gevolge van menselijke activiteit zoals mijnbouw, mineraalontginning en steenkoolcentrales. Er bestaat geen behandeling voor besmetting door met arsenicum vervuilt water. Preventie is de enige oplossing. Het is een ernstig probleem in veel landen over de ganse wereld, waaronder Bangladesh en de Verenigde Staten, maar ook Argentinië, Chili, China, Ghana, Hongarije, India en Mexico.

"In verschillende landen, waaronder Griekenland en Servië en Montenegro, troffen we reeds arsenicumconcentraties in het water aan die 10 tot 20 keer hoger waren dan het maximum aanvaardbare," zegt Branislav Petrusevski, directeur van het UNESCO-IHE-project. Het maximum dat de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) vooropstelt is 0,01 mg per liter maar "in het grondwater van Bangladesh bijvoorbeeld, meten we concentraties tot 1,8 mg per liter." Volgens de WHO treft het probleem ginds 30 miljoen mensen.

Gevaarlijk goedje

"Recent medisch onderzoek toont bovendien aan dat langdurige blootstelling aan zelfs zeer lage concentraties arsenicum kanker en allerlei andere medische problemen kan veroorzaken," benadrukt Petrusevski de ernst van het probleem.

Petrusevski leidt een internationaal team dat zich al vijf jaar over het probleem buigt. "De technologie is gebaseerd op de arsenicumabsorberende eigenschappen van met ijzeroxide omhuld zand. Als je dat op commerciële wijze moet gaan produceren, is het enorm duur. En als de absorptiecapaciteit is opgebruikt, moet je het vervangen en zit je nog met een afvalprobleem."

Goedkope oplossing

Het team kwam echter op het idee om gerecycleerd met ijzeroxide omhuld zand te gebruiken dat een bijproduct is van centrales die grondwater zuiveren. "Overal ter wereld gebruiken centrales zand om ijzer uit water te filteren en dat moet om de zoveel tijd vervangen worden. Dat zand is omhuld met ijzeroxide en laat dat nu net uiterst geschikt zijn om arsenicum uit water te fileren. Het is gratis en de technologie die steunt op het gebruik ervan is goedkoop," vertelt Petrusevski. Het filtersysteem is bovendien gemakkelijk te gebruiken, verbruikt geen elektriciteit en kan lokaal geproduceerd worden. Eén filter kan 100 liter arsenicumvrij water per dag produceren, goed voor de behoeften van 20 mensen en dus ideaal voor huishoudgebruik.

Sinds februari 2004 worden 14 'familiefilters' getest in landelijke gebieden in Bangladesh waar het grondwater zwaar vervuild is met arsenicumconcentraties die gemakkelijk 0,5 mg per liter bedragen. Na meer dan anderhalf jaar dagelijks gebruik produceren 12 filters nog steeds arsenicumvrij water zonder dat de absorptiestof diende vervangen te worden. Binnenkort worden nog eens 1.000 filters verdeeld in Bangladesh tijdens de tweede fase van het project.

Volgende stap

"Parallel ontwikkelden we ook een eenvoudige en goedkope regeneratieprocedure voor verzadigde absorptiestof. Een dergelijke procedure is vooral van belang voor gecentraliseerde arsenicumfiltertoepassingen," zegt Petrusevski. Dergelijke technologie, bestemd voor watermaatschappijen, wordt momenteel getest in Griekenland en Hongarije. De kosten zijn vergelijkbaar met de traditionele grondwaterzuivering maar de impact op het milieu is kleiner.

Het is duidelijk dat de innovatieve technologie die het UNESCO-IHE Instituut voor Watereducatie ontwikkelde heel wat voordelen biedt en talrijke mensen ten goede kan komen. Om ervoor te zorgen dat zoveel mogelijk mensen van de voordelen van de technologie kunnen genieten, moet die in massa geproduceerd worden. Maar koken kost geld en dus roept de UNESCO de donorgemeenschap op om dit project te steunen.

De lezingenavond past in een reeks van 6 thema-avonden onder de vlag "Wetenschap voor 6 miljard mensen" die mee wil helpen zoeken naar het antwoord op de vraag hoe de wetenschap en de technologie onze planeet leefbaar kunnen houden door met aangepaste technieken, schaalvergroting en innovatief en mondiaal denken te komen tot een beheer van onze natuurlijke hulpbronnen dat op lange termijn duurzaam is.

Het programma voor dinsdag 21 oktober ziet er als volgt uit:

18.45

Onthaal

19.15

Technologies for the production of fresh water

Prof. Ivo Vankelecom, Katholieke Universiteit Leuven

20.15

How can Waste Water Technologies address pollution challenges and water scarcity?

Dhr. Tim Moody, Vice President Sales Industrial Markets, VEOLIA (Frankrijk)

Fresh water for the population of the whole world: the challenge facing Unesco

Dhr. Andras Szöllösi-Nagy, Director of the Division of Water Science, UNESCO (Frankrijk)

21.55

Slotwoord en receptie aangeboden door SOLVAY

De avond wordt georganiseerd in Aula Major van de Universiteit Antwerpen, Campus "Drie Eiken" (Wilrijk). Voor een wegbeschrijving, informatie over inschrijving en het volledige programma van de lezingencyclus "Wetenschap voor 6 miljard mensen" kan u terecht op www.kekule.be

Het eerste Wereldwaterrapport (zie eerder) van het World Water Assessment Programme (WWAP), het samenwerkingsverband van 23 VN-partners die rond water werken, biedt de meest uitgebreide evaluatie en rapportage van de hydrologische hulpbronnen op onze planeet. Het bevat onder andere de eerste globale kaart van de grondwatervoorraden die de UNESCO onlangs produceerde in samenwerking met de International Association of Hydrogeologists en de Commission for the Geological Map of the World.

Grondwater

"Grondwater zal alsmaar belangrijker worden in de toekomst," meent Andras Szollosi-Nagy die aan het hoofd staat van het International Hydrological Programme (IHP) van de UNESCO. "Meer dan 1 miljard mensen ontberen de toegang tot veilig drinkwater en 2,4 miljard moeten het stellen zonder deftige sanitaire voorzieningen. Tijdens de Wereldtop voor Duurzame Ontwikkeling in Johannesburg beloofden regeringen in september vorig jaar om dat aantal tegen 2015 te halveren. Om dit doel te bereiken moeten we de grondwatervoorraden beter opvolgen en beheren. Ze bieden immers een enorm potentieel maar zijn tezelfdertijd uiterst kwetsbaar voor vervuiling en uitputting."

"Er is ook een ethisch aspect aan de kwestie verbonden," zegt Szollosi-Nagy. "Op de top benadrukten we dat de toegang tot water als een mensenrecht zou moeten erkend worden. De UNESCO beschouwt water niet louter als een product maar als een openbaar goed. Het is echter noodzakelijk om de kosten voor het bezorgen van water aan mensen te recupereren om te kunnen voldoen aan de vraag. Maar aan de basis van elke discussie over privatisering, zou er een nadrukkelijke wettelijke erkenning moeten liggen dat de hulpbron een gemeenschappelijk openbaar goed is."

Rapportering

Het IHP streeft ernaar wetenschappelijke studies, beleidsadviezen en opleidingen aan te bieden die een beter beheer van nationale en internationale watervoorraden in de hand moeten werken. Daarbij komt een brede waaier aan onderwerpen aan bod, gaande van het ethische gebruik van fossiel water (dat duizenden of zelfs miljoenen jaar oud kan zijn) tot overstromingsbeheer.

"Tien jaar geleden was het politieke klimaat beter voor het opvolgen van de hydrologische toestand," zegt Szollosi-Nagy. "Veel regeringen schroefden de budgetten voor rapportering en onderzoek terug. Maar die korte termijn visie keert zich uiteindelijk tegen hen, zoals onlangs is gebleken tijdens de catastrofale overstromingen in Europa van vorig jaar. Er zijn sterke vermoedens dat die het gevolg waren van klimaatsveranderingen, maar het is nog te vroeg om dit te bevestigen. Men kan echter niet negeren dat antropogene factoren de situatie hebben verergerd. Met betere rapportering en toezicht kan je betere voorspellingen doen. Bovendien is er een gebrek aan infrastructuur om periodieke overstromingen op te vangen."

Druk

De situatie is nog slechter in Afrika. "In 20 jaar tijd zal het continent de helft van zijn wateropslagcapaciteit verliezen aan sedimentatie. Zilt stapelt zich aan een alarmerend tempo op in de rivieren en dit wordt verder verergerd door erosie die het resultaat is van ontbossing en gebrekkig landbeheer. Als de huidige trend zich doorzet, zullen veel van de grote reservoirs zo verzilt zijn dat ze niet langer behoorlijk kunnen functioneren, waardoor de voorziening van elektriciteit, irrigatie en drinkwater zullen onderbroken worden," waarschuwt Szollosi-Nagy op basis van een IHP database die de sedimentatie van rivieren over de hele wereld opvolgt.

Meer dan 95% van het bruikbare zoetwater op aarde bestaat uit grondwater. De menselijke afhankelijkheid van waterhoudende grondlagen blijft toenemen. Die toenemende druk leidde ertoe dat wetenschappers methodes ontwikkelden om de grondwaterbronnen op kunstmatige wijze aan te vullen. In juli 2002 startte een driejarige studie naar deze aanpak. De studie neemt India en Nepal als uitvalsbasis en wordt geleid door de British Geological Survey in samenwerking met regeringsagentschappen, ngo's, universiteiten en het IHP. Het Britse ministerie van Ontwikkelingssamenwerking financiert het geheel.

Gedeelde verantwoordelijkheid

Van nu tot 2007 zal het IHP een aantal richtlijnen uitwerken voor het beheren van grensoverschrijdende waterhoudende grondlagen en gedeelde rivierbekkens binnen haar Internationally Shared Aquifer Resources Management (ISARM) programma. Het basisprincipe is dat oppervlaktewater en grondwater beschouwd moeten worden als onderling afhankelijke systemen en dus niet los van elkaar mogen beheerd worden.

Een voorbeeld van een gedeelde grensoverschrijdende waterhoudende grondlaag is de Kalahari/Karoo die uit verschillende niveaus bestaat en zich uitstrekt over Botswana, Namibië en Zuid-Afrika. Deze wordt gekoesterd aangezien hij zoetwater levert in een zeer droog gebied. Lokale gemeenschappen in Botswana en Zuid-Afrika doen er vooral beroep op voor drinkwater en huishoudelijk gebruik. Namibië put er vooral uit voor irrigatie. Voor alle drie de landen is het cruciaal dat ze een beter begrip krijgen van deze voor hun belangrijke waterhoudende grondlaag - waar ligt bijvoorbeeld het belangrijkste hervullingsgebied en over welke capaciteit beschikt ze om grote irrigatiesystemen te onderhouden? - zodat ze kan worden opgevolgd en gezamenlijk beheerd om te vermijden dat er een conflict ontstaat tussen irrigatie en duurzaamheid. Uiteindelijk zal men wellicht komen tot een grondwaterverdrag dat een en ander regelt.

Participatie

Het Wereldwaterrapport benadrukt dat een goed beheer van de waterhulpbronnen enkel mogelijk is als het steunt op een voldoende brede kennisbasis. Het toont aan dat alhoewel onderwijs, inheemse kennis en wetenschappelijke technologie elk op zichzelf oplossingen kunnen aandragen, er een toenemende trend is om geïntegreerde oplossingen voor waterproblemen te zoeken die alle aspecten van de beschikbare kennis in acht nemen. Verder stelt het dat waterbeheer het meest effectief is als het alle leden van de gemeenschap erbij betrekt. Vrouwen werden bijvoorbeeld lange tijd uitgesloten bij waterbeheer, hoewel hun inbreng uiterst nuttig kan zijn. Een mooi voorbeeld daarvan is dat van Limaï in Kameroen waar de vrouwen de noodzakelijke fondsen bijeenbrachten om de plaatselijke watervoorziening te verbeteren door een gemeenschappelijk veld te cultiveren. Eens het project opgestart was, werden de mannen uitgenodigd om eraan mee te werken.

In feit is de boodschap van het Internationaal Jaar van het Zoetwater duidelijk: we hebben allemaal een rol te spelen in het voorkomen van de dreigende internationale watercrisis.

De Verenigde Naties riepen 2003 uit tot het Internationaal Jaar van het Zoetwater met de bedoeling de publieke opinie en de internationale gemeenschap te sensibiliseren voor de problematiek en erop te wijzen dat we in deze allemaal verantwoordelijkheid dragen.

De situatie is ernstig, maar niet hopeloos. Dit dossier laat een aantal aspecten van het zoetwaterprobleem aan bod komen maar toont evenzeer aan dat er her en der inspanningen geleverd worden om het op te lossen. Alleen zullen we deze inspanningen aanzienlijk moeten opdrijven willen we vermijden dat de wereld tegen de helft van deze eeuw aan een wereldwijde watercrisis ten prooi valt.