UNESCO Platform Vlaanderen, thema "onderwatererfgoed"http://www.unesco-vlaanderen.be2014-07-03T11:52:17Het UNESCO Platform Vlaanderen legt zich in de eerste plaats toe op het zo breed mogelijk verspreiden van informatie over de activiteiten en programma’s van UNESCO. Dat doet ze onder meer via het driemaandelijks tijdschrift UNESCO info, door het uitgeven van brochures rond specifieke UNESCO-prioriteiten en door het runnen van een informatie- en documentatiecentrum waar mensen kunnen aankloppen met vragen die verband houden met UNESCO.http://www.unesco-vlaanderen.be/media/html/unesco_platform_vlaanderen_logo.pngUNESCO Platform Vlaanderen, thema "onderwatererfgoed"http://www.unesco-vlaanderen.benlWat met het onderwatererfgoed van de Tweede Wereldoorlog?http://www.unesco-vlaanderen.be/2014/7/3/wat-met-het-onderwatererfgoed-van-de-tweede-wereldoorlogThu, 03 Jul 2014 00:00:00 GMThttp://www.unesco-vlaanderen.be/2014/7/3/wat-met-het-onderwatererfgoed-van-de-tweede-wereldoorlogDeelnemers Unesco-conferentie willen snellere en betere bescherming voor het gezonken erfgoed van Wereldoorlog II.

Wat met het onderwatererfgoed van de Tweede Wereldoorlog?Unesco organiseerde een internationale wetenschappelijk conferentie over het cultureel onderwatererfgoed van de Eerste Wereldoorlog op 26 en 27 juni 2014 in Brugge. Aan het slot van de bijeenkomst namen de deelnemers een motie aan om het onderwatererfgoed van de Tweede Wereldoorlog niet te vergeten.

Uit de besprekingen tijdens de conferentie bleek dat het onderwatererfgoed van de Eerste Wereldoorlog grotendeels vergeten is. In vergelijking met andere aspecten van dit mondiale conflict wordt er relatief weinig onderzoek naar gevoerd. Van veel gezonken schepen is daardoor de locatie zelfs niet bekend. Wat het moeilijk maakt om toe te zien op de bescherming ervan. En dat terwijl het gezonken erfgoed van de Eerste Wereldoorlog een unieke blik biedt op het verloop van het conflict en van het menselijk lijden dat eruit voortvloeide. Bovendien staat onderwatererfgoed bloot aan verschillende door de natuur en de mens veroorzaakte bedreigingen zoals corrosie, schade door sleepnetten, plunderingen en de recuperatie van metalen.

Om het cultureel onderwatererfgoed dezelfde bescherming te bieden als het erfgoed aan land, nam de Algemene Conferentie van Unesco in 2001 de Conventie voor de Bescherming van het Cultureel Onderwatererfgoed aan. Sporen van menselijk bestaan, hetzij gezonken schepen, vliegtuigen of door de zee opgeslokte steden, vallen onder de bescherming van deze Conventie als ze gedurende honderd jaar volledig of gedeeltelijk onder water liggen. Dit betekent dat het onderwatererfgoed van Wereldoorlog I vanaf dit jaar geleidelijk aan onder de bescherming van deze Conventie valt.

Gezien het belang van onderwatererfgoed en de bedreigingen waaronder het te lijden heeft, namen de deelnemers van de wetenschappelijke conferentie in Brugge een motie aan om niet te wachten tot de honderdste verjaardag van de Tweede Wereldoorlog om iets te doen aan de bescherming en de bekendmaking van het onderwatererfgoed dat voortkwam uit deze oorlog.

De deelnemers drukken hun bezorgdheid uit over de integriteit van het cultureel onderwatererfgoed van de Tweede Wereldoorlog. Ze wijzen erop dat dit erfgoed "niet minder kwetsbaar is dan het onderwatererfgoed van de Eerste Wereldoorlog" en roepen alle landen op om inspanningen te doen voor het inventariseren en ontsluiten van het onderwater van de Tweede Wereldoorlog.


]]>
Congres over onderwatererfgoed Wereldoorlog I richt steven naar de toekomsthttp://www.unesco-vlaanderen.be/2014/7/2/congres-over-onderwatererfgoed-wereldoorlog-i-richt-steven-naar-de-toekomstWed, 02 Jul 2014 00:00:00 GMThttp://www.unesco-vlaanderen.be/2014/7/2/congres-over-onderwatererfgoed-wereldoorlog-i-richt-steven-naar-de-toekomstOm het onderwatererfgoed van de Eerste Wereldoorlog het respect en de bescherming te geven die het verdient, moeten we inzetten op sensibilisering en samenwerking.

Congres over onderwatererfgoed Wereldoorlog I richt steven naar de toekomstUnesco hield een wetenschappelijk congres over het onderwatererfgoed van de Eerste Wereldoorlog in Brugge op 26 en 27 juni 2014 in het Provinciaal Hof. De eerste dag stond in het teken van de toestand van het gezonken erfgoed en van het belang van sites met scheepswrakken. Er is gesproken over aspecten zoals historisch en archeologisch onderzoek, wettelijke bescherming, nieuwe methodologieën voor de bescherming van grote metalen structuren onder water en de toepassing van nieuwe technologieën om erfgoed onder water te ontsluiten.

Op de tweede dag van de conferentie overlegden de deelnemers over wat er moet gebeuren om het cultureel onderwatererfgoed van de Eerste Wereldoorlog beter te beschermen. Dit resulteerde in een reeks aanbevelingen die de leidraad zullen vormen voor de toekomstige inspanningen van Unesco ter bevordering van het bewustzijn en de bescherming van cultureel onderwatererfgoed.

Een tipje van de sluier

De deelnemers aan het internationaal congres in Brugge formuleerden aanbevelingen rond de wettelijke en operationele bescherming van onderwatererfgoed, het in kaart brengen van het onderwatererfgoed, het toegankelijk en bekend maken van onderwatererfgoed en de financiering van projecten ter bescherming of bekendmaking van onderwatererfgoed. Daarbij valt op dat twee sleutelbegrippen terugkomen: sensibilisering en samenwerking.

Het onderwatererfgoed van de Eerste Wereldoorlog is te weinig bekend bij het grote publiek maar ook onder wetenschappers. Daarom zouden er meer activiteiten moeten komen die het onderwatererfgoed dichter bij de mensen brengen door bijvoorbeeld het delen van de menselijke verhalen achter de scheepswrakken en door het zichtbaar en toegankelijk maken van sites met scheepswrakken door middel van virtual reality en andere technologieën. Wetenschappers moeten op hun beurt meer inzetten op multidisciplinair onderzoek, gebruik maken van beschikbare budgetten voor erfgoedprojecten om onderwatererfgoed onder de aandacht te brengen en onderzoeken hoe andere cultuurconventies van Unesco kunnen bijdragen tot een betere bescherming van het gezonken erfgoed. Het zijn slechts enkele voorbeelden van de gedane voorstellen. Binnenkort kan je er meer over lezen in een nieuwe uitgave van het Unesco Platform Vlaanderen.


]]>
Wat kunnen we leren van het onderwatergoed van de Eerste Wereldoorlog?http://www.unesco-vlaanderen.be/2014/6/27/wat-kunnen-we-leren-van-het-onderwatergoed-van-de-eerste-wereldoorlogFri, 27 Jun 2014 00:00:00 GMThttp://www.unesco-vlaanderen.be/2014/6/27/wat-kunnen-we-leren-van-het-onderwatergoed-van-de-eerste-wereldoorlogInternationaal wetenschappelijk congres in Brugge beklemtoont de waarde van gezonken erfgoed van Wereldoorlog I en vraagt meer respect voor zeemansgraven.

Wat kunnen we leren van het onderwatergoed van de Eerste Wereldoorlog?Unesco houdt op 26 en 27 juni 2014 een internationaal congres over het onderwatererfgoed van de Eerste Wereldoorlog in het Provinciaal Hof in Brugge. De eerste dag stond in het teken van de toestand en het belang van sites met scheepswrakken.

Mensen associëren de Eerste Wereldoorlog in de eerste plaats met loopgraven en de uitstekend onderhouden militaire begraafplaatsen en herdenkingsmonumenten in de Westhoek. Aan de slachtoffers die de oorlog op zee maakte, wordt veel minder aandacht besteed. En dat is een algemene vaststelling: ook het wetenschappelijk onderzoek naar het onderwatererfgoed is veel minder vergevorderd dan dat naar andere aspecten van Wereldoorlog I. Niet verwonderlijk dus dat Khalil Karam, voorzitter van de algemene vergadering van lidstaten van de Unesco-conventie voor de Bescherming van Cultureel Onderwatererfgoed, bij zijn inleiding van de conferentie van wal stak met deze vaststelling die meteen het belang van de conferentie onderstreepte.

Van afval tot erfgoed

Het beschouwen van scheepswrakken en gezonken vliegtuigen als onderwatererfgoed is een relatief recente evolutie. Voordien werden wrakken beschouwd als afval op de zeebodem. Voor de schepen die tot zinken werden gebracht tijdens de Eerste Wereldoorlog, is dit bijzonder te betreuren. We moeten er ons immers van bewust zijn dat veel van die scheepswrakken ook de laatste rustplaats zijn van de mensen die met het schip vergingen. En hopelijk zal niemand tegenspreken dat begraafplaatsen van de gesneuvelden uit de Eerste Wereldoorlog het verdienen om met respect behandeld te worden.

Het erfgoed van de Eerste Wereldoorlog dat onder water ligt, staat bloot aan verschillende bedreigingen. Zeewater is een uitstekende omgeving om corrosie vrij spel te geven, wat nefast is voor de metalen structuren van de gezonken schepen. Ook sleepnetten van de visserij brengen beschadigingen toe aan scheepswrakken. En dan is er nog de mens: duikers durven al eens een 'souvenir' van een wrak mee naar de oppervlakte brengen en commerciële bedrijven schrikken er niet voor terug om de vracht van gezonken schepen boven te halen of om kostbare metalen van de scheepswrakken te recupereren. Dit laatste wordt mee in de hand gewerkt doordat er relatief weinig bekend is over het onderwatererfgoed van de Eerste Wereldoorlog. Experts schatten dat er zo'n 10 000 schepen op de zeebodem liggen waarvan de locatie niet bekend is.

Bescherming van de Unesco-conventie

Om onder de bescherming van bovenvermelde Unesco-conventie te vallen, moeten scheepswrakken en ander onderwatererfgoed zoals vliegtuigen of ondergelopen steden, minstens 100 jaar volledig of gedeeltelijk onder water liggen. Het is dus pas vanaf dit jaar dat het onderwatererfgoed van de Eerste Wereldoorlog geleidelijk aan van de bescherming van de Conventie kan genieten. Onderwatererfgoed van de landen die zich aansloten bij de Conventie wordt bij voorkeur in situ bewaard, dat betekent dat er niets naar boven wordt gebracht tenzij daar dwingende redenen voor zijn. Bovendien is het verboden om dergelijke sites commercieel uit te baten, evenals om ze te verstoren door de lading of metalen te recupereren.

Niets in de Conventie belet echter om internationale afspraken te maken voor een versterkte of versnelde bescherming van het onderwatererfgoed van de Eerste (en Tweede) Wereldoorlog. In zijn bijdrage over de toestand van het cultureel onderwatererfgoed van de Eerste Wereldoorlog, riep Michel L'Hour van het Franse Département des recherches archéologiques subaquatiques et sous-marines dan ook op om internationale afspraken te maken rond een betere bescherming van het cultureel onderwatererfgoed van de Eerste én de Tweede Wereldoorlog. Omwille van het belang ervan, uit respect voor de gesneuvelden en om de impact van de vele bedreigingen ervoor te beperken.

G Wat kunnen we leren van het onderwatergoed van de Eerste Wereldoorlog?

Kleine verhalen uit de Groote Oorlog

Het grote verschil tussen de bekende militaire begraafplaatsen van de Westhoek en sites met onderwatererfgoed is dat deze laatste in principe onverstoord bleven en een rechtstreekse getuige zijn van de Eerste Wereldoorlog. Bovendien maken de verhalen van hoe de schepen vergingen, de gevolgen van oorlog tastbaar. Het zijn verhalen van het lijden van individuen, verhalen die niet aan bod komen in de algemene beschrijving van de geschiedenis van Wereldoorlog I. Door het verhaal te vertellen van hoe een schip en zijn bemanning ten onder ging aan de oorlog, wordt de confrontatie met de gruwelijke gevolgen van oorlog een stuk persoonlijker. In die zin draagt dit onderwatererfgoed een waarschuwing voor de gevolgen van gewelddadige conflicten en een vredesboodschap uit. Dit gegeven is volgens James Delgado van de Amerikaanse Nationale Oceanic and Athmospheric Administration (NOAA) de reden waarom die organisatie zich inzet voor de inventarisering en de bescherming van cultureel onderwatererfgoed.

De eerste dag van de conferentie maakte dus duidelijk wat er op het spel staat en waarom Unesco de honderdste verjaardag van de Eerste Wereldoorlog aangrijpt om meer bewustzijn te creëren, bij zowel wetenschappers, beleidsmakers en het grote publiek, voor het belang van cultureel onderwatererfgoed en de bescherming ervan. Het congres is een belangrijke stap naar de defragmentatie van het wetenschappelijk onderzoek naar cultureel onderwatererfgoed en naar meer internationale samenwerking en netwerking rond dit onderwerp.

Aanbevelingen

Op de tweede dag van de conferentie zullen de deelnemers van gedachten wisselen over wat er moet gebeuren om het cultureel onderwatererfgoed van de Eerste Wereldoorlog beter te beschermen. Dit zal uitmonden in een reeks aanbevelingen die de leidraad zullen vormen voor de toekomstige inspanningen van Unesco ter bevordering van het bewustzijn en de bescherming van cultureel onderwatererfgoed.

Het internationaal wetenschappelijk congres over het onderwatererfgoed van de Eerste Wereldoorlog kan plaatsvinden dankzij steun van de Vlaamse overheid. Ook de provincie West-Vlaanderen en de stad Brugge zetten de schouders onder dit evenement.


]]>
Unesco brengt lichtspektakel naar Bruggehttp://www.unesco-vlaanderen.be/2014/6/23/unesco-brengt-lichtspektakel-naar-bruggeMon, 23 Jun 2014 00:00:00 GMThttp://www.unesco-vlaanderen.be/2014/6/23/unesco-brengt-lichtspektakel-naar-bruggeEen lichtshow brengt het onderwatererfgoed van de Eerste Wereldoorlog naar boven op de Burg.

Unesco brengt lichtspektakel naar Brugge

De Burg, het bekende plein in Brugge, is vrijdagavond 27 juni 2014 het canvas waarop Clément Briend met licht zal schilderen. Op vraag van Unesco brengt de Franse kunstenaar het onderwatererfgoed van de Eerste Wereldoorlog aan de oppervlakte door middel van een lichtshow. Het spektakel start om 21u45.

Het evenement is een onderdeel van een Unesco-project dat aandacht vraagt voor de bescherming van onderwatererfgoed en voor herinneringseducatie over de Eerste Wereldoorlog. Dit project geniet steun van de Vlaamse Regering.

In het kader van bovenvermeld project organiseert Unesco van 26 tot 28 juni een internationaal wetenschappelijk congres in Brugge over de vraag hoe het gesteld is met het onderwatererfgoed van de Eerste Wereldoorlog en wat er moet gebeuren om het voor de toekomst te vrijwaren.

Op zaterdag 28 juni volgen wereldwijde initiatieven om het bewustzijn omtrent onderwatererfgoed te vergroten, zoals een duikdag en een herdenkingsmoment voor de scheepvaart.


]]>
Maritieme herdenking van Wereldoorlog Ihttp://www.unesco-vlaanderen.be/2014/6/20/maritieme-herdenking-van-wereldoorlog-iFri, 20 Jun 2014 00:00:00 GMThttp://www.unesco-vlaanderen.be/2014/6/20/maritieme-herdenking-van-wereldoorlog-iUnesco roept alle vaartuigen van de wereld op om op 28 juni eer te betuigen aan de slachtoffers van de Eerste Wereldoorlog.

Maritieme herdenking van Wereldoorlog ITer gelegenheid van de honderdste verjaardag van de Eerste Wereldoorlog en om het bedreigd onderwatererfgoed onder de aandacht te brengen, roept Unesco alle vaartuigen op om op zaterdag 28 juni 2014 hun nationale en scheepsvlaggen halfstok te hangen ter herdenking van de oorlog. Schepen die in de haven liggen, wordt gevraagd om een geluidssignaal te laten weerklinken om 19u. Deze symbolische acties vormen een oproep voor vrede, een herdenking van de gesneuvelden en een appel voor een betere bescherming van het erfgoed dat zich onder water bevindt.

De Internationale Maritieme Organisatie (IMO) steunt de oproep van Unesco en verspreidde een rondzendbrief die uitlegt hoe schepen veilig kunnen deelnemen aan deze herdenking. De IMO is een gespecialiseerd agentschap van de Verenigde Naties dat toeziet op de veiligheid van de scheepvaart.

De herdenking valt samen met een wetenschappelijk congres over het onderwatererfgoed van de Eerste Wereldoorlog dat Unesco met steun van de Vlaamse Regering organiseert in Brugge van 26 tot 28 juni en met een internationale duikdag die mensen aanspoort om op 28 juni op een verantwoorde manier te duiken naar het onderwatererfgoed dat een getuige is van Wereldoorlog I.


]]>
Duiken voor vredehttp://www.unesco-vlaanderen.be/2014/6/19/duiken-voor-vredeThu, 19 Jun 2014 00:00:00 GMThttp://www.unesco-vlaanderen.be/2014/6/19/duiken-voor-vredeUnesco lanceert een wereldwijde oproep om op 28 juni te duiken naar onderwatererfgoed van de Eerste Wereldoorlog.

Duiken voor vredeDe lidstaten van de Unesco Conventie voor de Bescherming van Cultureel Onderwatererfgoed roepen duikers, individueel of in clubverband, op om de honderdste verjaardag van de Eerste Wereldoorlog aan te grijpen om het onderwatererfgoed uit die periode in de kijker te plaatsen. Dat kunnen ze doen door ernaar te duiken op zaterdag 28 juni 2014.

Erfgoedsites en hun artefacten bieden ons een unieke blik op ons verleden. Het onderwatererfgoed van de Eerste Wereldoorlog herinnert ons aan de tragedies die dit internationale conflict veroorzaakte en aan de noodzaak om te blijven bouwen aan vrede. Veel van de sites worden bedreigd, onder meer door corrosie maar ook door duikers op zoek naar een souvenir of door bedrijven die metalen recupereren uit scheepswrakken. Het initiatief om te duiken naar dit erfgoed vraagt aandacht voor deze problematiek.

Uiteraad wordt verwacht dat duikers zich aan een aantal afspraken houden, in overeenstemming met de principes van de Unesco Conventie voor de Bescherming van Cultureel Onderwatererfgoed. De nadruk ligt op het respectvol benaderen van de sites omwille van hun aard als erfgoedsite maar eveneens als begraafplaats. In geen geval mogen duikers souvenirs mee naar boven brengen. Wel worden ze aangemoedigd om foto's en video's van hun duiken online te publiceren zodat de rest van de wereld het onderwatererfgoed met eigen ogen kan aanschouwen.

De Vlaamse Regering steunt het programma van Unesco dat aandacht vraagt voor het onderwatererfgoed van de Eerste Wereldoorlog. Zo maakt de overheid het onder meer mogelijk voor Unesco om een internationale wetenschappelijke conferentie te organiseren over hoe meer bewustzijn omtrent onderwatererfgoed kan gecreëerd worden en op welke manier we dit erfgoed het best kunnen beschermen. Een en ander vindt plaats in het Provinciaal Hof in Brugge van 26 tot 28 juni 2014.


]]>
Wetenschappelijk congres over onderwatererfgoed van Wereldoorlog Ihttp://www.unesco-vlaanderen.be/2014/6/18/wetenschappelijk-congres-over-onderwatererfgoed-van-wereldoorlog-iWed, 18 Jun 2014 00:00:00 GMThttp://www.unesco-vlaanderen.be/2014/6/18/wetenschappelijk-congres-over-onderwatererfgoed-van-wereldoorlog-iEen internationaal congres buigt zich in Brugge over de vraag hoe het onderwatererfgoed van de Eerste Wereldoorlog het best kan worden bewaard en onderzocht.

Wetenschappelijk congres over onderwatererfgoed van Wereldoorlog IUnesco organiseert een wetenschappelijk congres over het onderwatererfgoed van de Eerste Wereldoorlog van 26 tot 28 juni 2014 in het Provinciaal Hof in Brugge. Dit evenement kan plaatsvinden dankzij de steun van de Vlaamse regering. Er worden wetenschappers, academici en vertegenwoordigers van relevante ngo's verwacht van over de hele wereld. Ze zullen de maritieme geschiedenis van de Eerste Wereldoorlog, de huidige toestand van het onderwatererfgoed en de bedreigingen ervan bespreken.

Dat Unesco de honderste verjaardag van de Eerste Wereldoorlog aangrijpt om het onderwatererfgoed op de voorgrond te plaatsen, is niet toevallig. Scheepswrakken en archeologisch erfgoed dat gedurende honderd jaar onder water ligt, vallen immers onder de bescherming van de Conventie voor de Bescherming van het Cultureel Onderwatererfgoed die in 2001 door de Algemene Conferentie van Unesco is aangenomen. België trad in 2013 toe tot het verdrag.

Het wetenschappelijk congres zal verschillende aspecten van het onderwatererfgoed van de Eerste Wereldoorlog behandelen: historisch en archeologisch onderzoek, wettelijke bescherming en nieuwe methodologieën voor de bescherming van grote metalen structuren onder water. Op die manier willen de organisatoren bijdragen tot de defragmentatie van het wetenschappelijk onderzoek naar onderwatererfgoed en tot de versterking van de wetenschappelijke netwerking daaromtrent.

Het eerste luik van het congres spitst zich toe op de wetenschappelijke waarde van sites met scheepswrakken en wat ze ons kunnen leren over de geschiedenis van de Eerste Wereldoorlog. Tijdens het tweede deel van de bijeenkomst zullen de deelnemers van gedachten wisselen over nieuwe oplossingen en mogelijke maatregelen om te helpen bij de bewaring en de bescherming van het onderwatererfgoed van de Eerste Wereldoorlog dat te lijden heeft onder natuurlijke en door de mens veroorzaakte vernielingen tengevolge van sleepnetten, plunderingen en industriële recuperatie van oud metaal.


]]>
UNESCO info 90http://www.unesco-vlaanderen.be/2014/1/6/unesco-info-90Mon, 06 Jan 2014 00:00:00 GMThttp://www.unesco-vlaanderen.be/2014/1/6/unesco-info-90O.a. aandacht voor erkenning garnaalvissrerij te paard, Belgische beurzen voor jonge wetenschapsters, Vlaamse steun voor internationale erfgoedprojecten en nieuwe watervoorraaden in Kenia...

UNESCO info 90Unesco erkent garnaalvisserij te paard: Garnaalvisserij te paard in Oostduinkerke opgenomen op de Representatieve lijst van het immaterieel cultureel erfgoed van de mensheid.

Participatie van erfgoed- gemeenschappen: De betrokken erfgoedgemeenschappen moeten integraal deel uitmaken van borgingsmaatregelen om immaterieel cultureel erfgoed te vrijwaren voor de toekomst. Hoe pakt de Erfgoedcel dit aan voor de Mechelse Ommegang?

Beurzen helpen jonge wetenschapsters lanceren: Drie jonge Belgische wetenschapsters starten belangrijk onderzoek met steun van Unesco en L'Oréal.

Vlaamse ondersteuning voor internationale projecten: Vlaanderen helpt Unesco bij de bescherming van immaterieel cultureel erfgoed in Zuidelijk Afrika en bij het behoud van mariene werelderfgoedsites.

Baken voor wereldburgerschap: De zestigste verjaardag van Unesco's internationale scholennetwerk gaat gepaard met een nieuwe strategie die de toekomst van het netwerk inluidt.

Vlaanderen ondersteunt intenties tot globale samenwerking rond water: Op een top rond waterveiligheid in Afrika zijn afspraken gemaakt rond verdere samenwerking en is een nieuw samenwerkingsmodel voorgesteld.

Nieuwe watervoorraden zijn zegen voor Kenia: Unesco zette nieuwe technologie in om de watervoorraden van Kenia in kaart te brengen. Er blijkt nog heel wat onontgonnen blauw goud in de grond te zitten.

Download UNESCO info 90


UNESCO info verschijnt vier keer per jaar. Abonnementen lopen per kalenderjaar. Voor 10 euro valt het tijdschrift bij je in de bus. Bestellen kan via info@unesco-vlaanderen.be

]]>
België ratificeert conventie voor bescherming erfgoed onder waterhttp://www.unesco-vlaanderen.be/2013/8/8/belgië-ratificeert-conventie-voor-bescherming-erfgoed-onder-waterThu, 08 Aug 2013 00:00:00 GMThttp://www.unesco-vlaanderen.be/2013/8/8/belgië-ratificeert-conventie-voor-bescherming-erfgoed-onder-waterOns land gaat bijzondere aandacht besteden aan de zeeslagen van de Eerste Wereldoorlog.

België ratificeert conventie voor bescherming erfgoed onder waterDe ambassadeur van België bij UNESCO, Francine Chainaye, heeft de akte van bekrachtiging van de UNESCO-Conventie inzake de bescherming van het cultureel erfgoed onder water (2001) overhandigd aan UNESCO directeur-generaal Irina Bokova. Deze ratificatie is een belangrijke stap in de ontwikkeling van het verdrag en illustreert de groeiende internationale steun voor dit instrument voor de bescherming van het erfgoed onder water.

Onderwaterarcheologie bij ons

Ons land wachtte niet op de Conventie om stappen te zetten ter bescherming van erfgoed onder water. In 1992 startte systematisch onderzoek naar Walraversijde: een middeleeuws vissersdorp langs de Vlaamse kust. Hat was gelegen in een duinengebied net te westen van het huidige Raversijde, een badplaats bij Oostende.

Walraversijde

Het Archeologisch Museum in Raversijde, opgericht in de nasleep van het archeologisch onderzoek van Walraversijde, is nog steeds het grootste centrum voor maritieme archeologie in ons land. Sindsdien heeft onderwater archeologisch onderzoek in België flinke vooruitgang geboekt. Zo is er een nationale maritieme databank van scheepswrakken en onderwater archeologische sites in de Noordzee en de Schelde opgezet. Belgische historici en onderwater archeologen waren ook betrokken bij tal van internationale projecten.

Herdenking Eerste Wereldoorlog

Om de voortdurende inzet voor de bescherming van cultureel erfgoed onder water en voor de Conventie van 2001 kracht bij te zetten, organiseert de Vlaamse overheid in samenwerking met UNESCO een wetenschappelijke conferentie en een herdenkingsplechtigheid waarbij de zeeslagen van de Eerste Wereldoorlog centraal staan. De evenementen zullen plaatsvinden in juni 2014 in Brugge. Aanleiding is de honderdste verjaardag van het uitbreken van Wereldoorlog I. Vooraanstaande experts uit de hele wereld zullen stilstaan bij de verliezen die de Eerste Wereldoorlog veroorzaakte en bij het erfgoed dat er het gevolg van is.

De Conventie van 2001 is het belangrijkste internationale verdrag over erfgoed onder water. Ze trad in werking in januari 2009. Met de ontwikkeling van dit rechtsinstrument reageerde de internationale gemeenschap op de beschadiging en vernietiging van verzonken archeologische vindplaatsen door commerciële schattenjagers en tengevolge bepaalde industriële activiteiten. Het verdrag is ontworpen om wettelijke bescherming, samenwerking, bewustmaking en capaciteitsopbouw te versterken. Het schrijft voor dat erfgoed onder water dezelfde bescherming moet genieten als erfgoed aan land en stelt een aantal richtlijnen voor over hoe het moet worden beschermd. België is het 45e land dat zich aansluit bij de Conventie inzake de bescherming van het cultureel erfgoed onder water.


]]>
Marien erfgoed als katalysator voor beter oceaanbeheerhttp://www.unesco-vlaanderen.be/2013/1/29/marien-erfgoed-als-katalysator-voor-beter-oceaanbeheerTue, 29 Jan 2013 00:00:00 GMThttp://www.unesco-vlaanderen.be/2013/1/29/marien-erfgoed-als-katalysator-voor-beter-oceaanbeheerVlaanderen werkt mee aan het verbeteren van marien erfgoedbeheer om duurzaam oceaanbeheer te promoten.

Marien erfgoed als katalysator voor beter oceaanbeheerDe Britse filmster Clive Owen en de Franse acteur en regisseur Jacques Perrin springen op de bres voor de bescherming van marien erfgoed tijdens een evenement op de hoofdzetel van UNESCO in Parijs op 7 februari 2013. Er zal een tienjarenstrategie worden voorgesteld om de 'Kroonjuwelen van de oceaan' te beschermen - een project dat steun geniet van de Vlaamse regering. Tevens is er aandacht voor de verwezenlijkingen van het 'Getijden van tijd' project, een samenwerking voor de bescherming van marien werelderfgoed tussen het UNESCO Werelderfgoedcentrum, de Zwitserse horlogemaker Jaeger-LeCoultre en de krant The International Herald Tribune.

Op de Werelderfgoedlijst prijken 46 mariene sites. Samen vertegenwoordigen ze meer dan een derde van alle beschermde mariene gebieden. Het Werelderfgoed Mariene Programma van UNESCO wil deze sites gebruiken als katalysators voor het verbeteren van het wereldwijde oceaanbeheer. Er is nog veel werk voor de boeg om de expertise van verantwoordelijken voor het beheer van de oceaan te vergroten en om ervoor te zorgen dat alle ecosystemen van de oceaan vertegenwoordigd zijn op de Werelderfgoedlijst.

De Vlaamse regering en het 'Getijden van tijd' project brachten samen meer dan 3 miljoen dollar bijeen om lidstaten en sitebeheerders te helpen om de toenemende vervuiling aan te pakken. De vervuiling is onder meer het gevolg van ontginning onder water, van boorwerkzaamheden en van maritiem transport. Het UNESCO Werelderfgoedcentrum coördineert de inspanningen.

 


]]>
Titanic krijgt bescherming van UNESCOhttp://www.unesco-vlaanderen.be/2012/4/11/titanic-krijgt-bescherming-van-unescoWed, 11 Apr 2012 00:00:00 GMThttp://www.unesco-vlaanderen.be/2012/4/11/titanic-krijgt-bescherming-van-unescoHet wrak van de Titanic valt vanaf 15 april 2012 onder de UNESCO-conventie betreffende de bescherming van cultureel erfgoed onder water.

Titanic krijgt bescherming van UNESCODe UNESCO-conventie betreffende de bescherming van cultureel erfgoed onder water is van toepassing op alle sporen van menselijk bestaan met een culturele, historische of archeologische waarde die minstens 100 jaar onder water liggen. Vandaar dat het wrak van de Titanic vanaf 15 april 2012 bescherming geniet van de Conventie.

Bescherming en samenwerking

De Algemene Conferentie nam de UNESCO-conventie betreffende de bescherming van cultureel erfgoed onder water aan op 2 november 2001. Het verdrag bevat de basisprincipes voor de bescherming van cultureel erfgoed onder water, voor samenwerking tussen landen en algemeen aanvaarde praktische regels met betrekking tot archeologische activiteiten op sites onder water. De Conventie slaat op bescherming en samenwerking maar niet op regels omtrent de eigendom van scheepswrakken, noch op de omschrijving van maritieme zones.

De Conventie is het antwoord van de internationale gemeenschap op de vernieling van archeologische sites onder water door commerciële schattenjagers. Het verdrag is ook een illustratie van het groeiend bewustzijn dat scheepswrakken dezelfde bescherming verdienen als erfgoed aan land.

Verplichtingen van lidstaten

Voor het wrak van de Titanic betekent de bescherming dat alle lidstaten van de Conventie het plunderen, verkopen en verdelen van het wrak en zijn artefacten moeten verbieden. Ze moeten de maatregelen treffen die tot hun mogelijkheden behoren om de site te beschermen en om te verzekeren dat de nog achtergebleven stoffelijke overschotten met respect behandeld worden.

Aangezien het wrak van de Titanic in internationale wateren ligt, beschikt geen enkel land over exclusieve jurisdictie over het gebied waar het wrak te vinden is. Landen hebben enkel jurisdictie over de vaartuigen die onder hun vlag varen. De Conventie van 2001 voorziet een samenwerkingssysteem tussen landen dat van toepassing is in internationale wateren en behelst dat landen elkaar verwittigen als er gevaar dreigt voor een archeologische site onder water en dat staten samenwerken om niet-wetenschappelijke en onethische interventies te voorkomen. Lidstaten van de Conventie moeten sancties opleggen aan verantwoordelijken voor schendingen, beschermingsmaatregelen treffen en onwettig verworven artefacten aanslaan. Ze moeten ook hun havens sluiten voor elk vaartuig dat betrokken is bij activiteiten die in strijd zijn met de Conventie.

Wereldwijd probleem

Naar aanleiding van de verjaardag van het vergaan van de Titanic uitte Irina Bokova, directeur-generaal van UNESCO, haar bezorgdheid over de aanhoudende vernieling en plundering van duizenden scheepswrakken verspreid over de hele wereld. Ze benadrukt dat de bezorgdheid over de commerciële exploitatie van de Titanic geen alleenstaand geval is - ook als is het wellicht het meest zichtbare voorbeeld.

Er zijn al flink wat inspanningen geleverd om een oplossing te vinden voor de artefacten van de Titanic die zijn bovengehaald maar de Conventie van 2001 beklemtoont dat alle scheepswrakken dezelfde aandacht verdienen en moeten beschouwd worden als maritieme herdenkingsplaatsen aan de mensen die overleden bij het zinken. De wrakken moeten worden onderzocht maar niet gebruikt met winstbejag als doel.


]]>
Cultureel erfgoed onder water beter beschermenhttp://www.unesco-vlaanderen.be/2011/12/2/cultureel-erfgoed-onder-water-beter-beschermenFri, 02 Dec 2011 00:00:00 GMThttp://www.unesco-vlaanderen.be/2011/12/2/cultureel-erfgoed-onder-water-beter-beschermenUNESCO brengt zo'n 200 topexperten bijeen in Brussel om te bespreken hoe we de bescherming van cultureel erfgoed onder water kunnen versterken.

Cultureel erfgoed onder water beter beschermenDe meest vooraanstaande academici, experten en onderwaterarcheologen zullen samen bespreken hoe de bescherming van het cultureel erfgoed onder water kan verbeterd worden tijdens een bijeenkomst in de Koninklijke Bibliotheek van België van 13 tot 14 december 2011. Het evenement komt er naar aanleiding van de tiende verjaardag van de UNESCO-conventie betreffende de bescherming van cultureel erfgoed onder water.

Er liggen naar schatting drie miljoen scheepswrakken op de zeebodem. Voor de kust van de Middellandse Zee alleen al, liggen er meer dan 150 gezonken steden - sommige zo groot als Pompeii en tot 5.000 jaar oud. Maar deze archeologische sites - en de verhalen die ze vertellen over de menselijke geschiedenis - staan bloot aan allerlei gevaren. Plunderingen, bergingen, olieboringen en bouwprojecten bij de kusten zijn slechts enkele van de bedreigingen voor dit opmerkelijk erfgoed.

De bijeenkomst in Brussel brengt meer dan 200 deelnemers samen om na te gaan hoe deze sites worden beheerd en hoe ze beter kunnen worden beschermd. De rol die de conventie daarbij kan spelen, staat centraal.

Aan de vooravond van de bijeenkomst is er een publiek luik. Onder de noemer Amazing History under Water vertellen drie gerenommeerde archeologen over hun ervaring. Het evenement gaat door aan de Vrije Universiteit Brussel om 19u op 12 december 2011. James Delgado (National Oceanic and Atmospheric Administration, VS) zal spreken over het wrak van de Titanic. Kenzo Hayashida (Asian Research Institute for Underwater Archaeology, Japan) zal vertellen over de vergane vloot van Kublai Khan. En Nicolas Flemming (National Oceanographic Centre of South Hampton, VK) laat het publiek een aantal gezonken steden ontdekken.

De Conventie betreffende de bescherming van cultureel erfgoed onder water is in 2001 aangenomen door de Algemene Conferentie van UNESCO. Het verdrag stelt duidelijk dat erfgoed onder water dezelfde bescherming moet genieten als erfgoed aan land en stelt een aantal richtlijnen voorop over hoe het moet worden beschermd. Tot nu toe is het geratificeerd door veertig landen.


Download het programma van Amazing History under Water op 12 december 2011

Download het programma van het UNESCO Scientific Colloquium on Factors Impacting Underwater Cultural Heritage op 13 en 14 december 2011 in Brussel

]]>
Duiken naar geschiedenishttp://www.unesco-vlaanderen.be/2011/11/21/duiken-naar-geschiedenisMon, 21 Nov 2011 00:00:00 GMThttp://www.unesco-vlaanderen.be/2011/11/21/duiken-naar-geschiedenisPublieksevenement en wetenschappelijk colloquium in Brussel vieren tiende verjaardag van de UNESCO-conventie voor de bescherming van cultureel erfgoed onder water.

Duiken naar geschiedenisTer gelegenheid van de tiende verjaardag van de UNESCO-conventie voor de bescherming van cultureel erfgoed onder water vindt er op 13 en 14 december 2011 in de Koninklijke Bibliotheek in Brussel een regionale bijeenkomst en wetenschappelijk colloquium plaats over de bescherming van onderwatererfgoed. Deze conferentie wordt georganiseerd door UNESCO, in samenwerking met de Katholieke Universiteit Leuven en het VIOE, het Vlaams Instituut voor het Onroerend Erfgoed, en vindt plaats onder de auspiciën van de Vlaamse UNESCO Commissie.

Boeiende avond over archeologie onder water

Maar niet alleen onderzoekers, archeologen en andere experts krijgen de kans om te duiken naar de geschiedenis. Aan de Vrije Universiteit Brussel wordt op 12 december 2011 om 19u een publiek luik bij deze bijeenkomst georganiseerd: Amazing History under Water. Dit evenement staat open voor alle geïnteresseerden en richt zich op het brede publiek. De voertaal van de avond is Engels.

De avondconferentie voor het brede publiek brengt drie vermaarde archeologen samen die gespecialiseerd zijn in erfgoed onder water: James Delgado (National Oceanographic and Atmosphere Administration, VS), Nicolas Flemming (National Oceanography Center, VK) en Kenzo Hayashida (Asian Research Institute of Underwater Archaeology, Japan). Ze zullen het hebben over de gezonken vloot van Kublai Khan, over gezonken steden en prehistorische landschappen onder water in Europa en over het wrak van de Titanic die in 1912 zonk na een botsing tegen een ijsberg.

Inschrijving voor Amazing History under Water is gratis en kan rechtstreeks bij m.bardon@unesco.org


Download het programma van Amazing History under Water op 12 december 2011

Download het programma van het UNESCO Scientific Colloquium on Factors Impacting Underwater Cultural Heritage op 13 en 14 december 2011 in Brussel

]]>
UNESCO wil dat scheepswrak HMS Victory bewaard blijfthttp://www.unesco-vlaanderen.be/2009/2/5/unesco-wil-dat-scheepswrak-hms-victory-bewaard-blijftThu, 05 Feb 2009 00:00:00 GMThttp://www.unesco-vlaanderen.be/2009/2/5/unesco-wil-dat-scheepswrak-hms-victory-bewaard-blijftHet recent ontdekte scheepswrak van het Britse oorlogsschip HMS Victory is van grote historische waarde. Het moet adequaat beschermd worden en mag niet ten prooi vallen aan winstbejag, meent UNESCO. UNESCO+wil+dat+scheepswrak+HMS+Victory+bewaard+blijftUNESCO wil dat er maatregelen genomen worden om het Britse scheepswrak van de HMS Victory, een oorlogsschip dat in 1744 verging, te beschermen. De Organisatie doet die oproep nu een Amerikaans commercieel bedrijf dat aan diepzeeonderzoek doet, het wrak heeft gelokaliseerd. Ze wijst daarbij op het historisch belang van de vondst en op de Conventie ter bescherming van het cultureel erfgoed onder water die sinds januari 2009 van kracht is.

"Ik ben verheugd dat zulk een uitzonderlijk voorbeeld van onderwatererfgoed is teruggevonden. De culturele en historische waarde ervan is aanzienlijk," zo liet Koïchiro Matsuura, directeur-generaal van UNESCO, optekenen. "In de geest van de conventie die UNESCO in 2001 aannam, vertrouw ik erop dat alle betrokken partijen het nodige zullen doen opdat dit belangrijke overblijfsel van de Britse maritieme geschiedenis gevrijwaard wordt, de gepaste aandacht krijgt en niet gebruikt wordt voor commercieel gewin."

Het Amerikaanse bedrijf Odyssey Marine Exploration maakte op 2 februari 2009 bekend dat het het wrak van de HMS Victory heeft gevonden nabij de Kanaaleilanden waar het schip in 1744 zonk tijdens een storm. Er waren geen overlevenden onder de naar schatting duizend opvarenden. Naast menselijke resten bevat het wrak een aantal bronzen kanonnen, historische artefacten en een aanzienlijke lading goud.

In 2007 vond hetzelfde bedrijf een scheepswrak van Spaanse origine dat een grote zilverschat aan boord had. Er lopen nog steeds gerechtelijke procedures over de kwestie. De Spaanse overheid werd niet geraadpleegd naar aanleiding van de berging. Spanje claimt het wrak en roept de onschendbaarheid van zijn archeologische sites in.

UNESCO's Conventie ter bescherming van het cultureel erfgoed onder water die sinds 2 januari 2009 officieel van kracht is, is door 22 landen geratificeerd. Het Verenigd Koninkrijk behoort er niet toe maar liet eerder wel al weten bereid te zijn om te handelen in overeenstemming met het annex van de conventie dat ethische en wetenschappelijke regels opsomt voor de activiteiten op en om archeologische sites onder water. Deze regels hebben een breed draagvlak onder archeologen.

De conventie streeft naar een betere bescherming van onder water liggende scheepswrakken en ruïnes. Met dit internationaal verdrag wil de internationale gemeenschap reageren op toenemende plunderingen en vernielingen van onder water gelegen cultureel erfgoed dat steeds meer schattenjagers lokt.

De conventie is gebaseerd op vier principes: de verplichting om cultureel erfgoed onder water te beschermen; een sterke voorkeur voor in situ (dus onder water) bescherming; een verbod op commerciële uitbating van dergelijk erfgoed; samenwerking tussen landen ter bescherming van dit erfgoed, ter bevordering van opleidingen inzake onderwaterarcheologie, en ter sensibilisering voor het belang van gezonken erfgoed. De conventie speelt geen rechter bij betwistingen over de eigendom van erfgoed onder water en komt ook niet in het vaarwater van de jurisdictie of soevereiniteit van landen.

]]>
5 staten ratificeren Onderwatererfgoedconventiehttp://www.unesco-vlaanderen.be/2005/7/25/5-staten-ratificeren-onderwatererfgoedconventieMon, 25 Jul 2005 00:00:00 GMThttp://www.unesco-vlaanderen.be/2005/7/25/5-staten-ratificeren-onderwatererfgoedconventie5 staten hebben totnogtoe de conventie voor de Bescherming van Onderwatererfgoed geratificeerd. Deze conventie werd aangenomen in oktober 2001. De directeur-generaal van de UNESCO, Koïchiro Matsuura, verheugt zich over de ratificatie door Panama, Bulgarije, Kroatië, Spanje en Libisch-Arabisch Jamahiriya van de Onderwatererfgoedconventie en wil andere staten aanmoedigen tot ratificatie over te gaan.

Volgens Matsuura zijn de ratificaties goed nieuws voor allen bezorgd om ons onderwatererfgoed, dat slechts met mondjesmaat beschermd wordt. Exploratietechnieken hebben de zeebodem toegankelijker gemaakt en het aantal plunderingen op deze sites neemt constant toe.

Deze conventie, die een aanvulling vormt op de normatieve instrumenten van de UNESCO ter bescherming van roerend cultureel erfgoed, wil bijdragen aan de bescherming van alle sporen van menselijke bestaan met een cultureel, historisch of archeologisch karakter die zich deels of volledig onder water bevinden voor minstens 100 jaar. Prioriteit wordt gegeven aan in situ bescherming en commerciële exploitatie wordt verboden.

De Conventie zal in werking treden wanneer 20 staten tot ratificatie zijn overgegaan.

]]>
Underwater Archeology and Coastal Management: Focus on Alexandriahttp://www.unesco-vlaanderen.be/2005/6/7/underwater-archeology-and-coastal-management-focus-on-alexandriaTue, 07 Jun 2005 00:00:00 GMThttp://www.unesco-vlaanderen.be/2005/6/7/underwater-archeology-and-coastal-management-focus-on-alexandriaUnderwater+Archeology+and+Coastal+Management%3a+Focus+on+AlexandriaAlexandrië onderscheidt zich niet zozeer van andere kuststeden door de conflicten over het huidige gebruik van de kust, maar wel door de conflicten tussen de huidige stad Alexandrië en de steden die er vroeger waren. Overal wordt Alexandrië geconfronteerd met archeologische overblijfselen uit zijn opmerkelijk verleden. De huidige ontwikkeling van de stad verzoenen met het behoud van deze rijkdommen is een soms zeer moeilijke evenwichtsoefening. Experts uit een groot aantal vakgebieden geven in dit boek aan hoe een en ander toch vlot kan verlopen.


U kan het boek rechtstreeks bestellen via Unesco Publishing: bestel hier

]]>
Vergeten slavenhttp://www.unesco-vlaanderen.be/2004/4/30/vergeten-slavenFri, 30 Apr 2004 00:00:00 GMThttp://www.unesco-vlaanderen.be/2004/4/30/vergeten-slavenIn het kader van het internationaal herdenkingsjaar van de strijd tegen slavernij lanceert de UNESCO een nieuw onderzoeksproject geïnspireerd door een even opmerkelijk als tragisch verhaal. Vergeten slaven is de naam van een nieuw onderzoeks- en informatieprogramma dat de Franse Groep voor mariene archeologie GRAN met steun van de UNESCO zal uitwerken. Het programma werd geïnspireerd door het verhaal van het slavenschip L'Utile dat voor de kust van het eiland Tromelin in de Indische Oceaan verging op 31 juli 1761 terwijl het slaven van Madagaskar naar Mauritius vervoerde. De bemanning van het schip knutselde een geïmproviseerd vlot ineen en liet 60 slaven op het eiland achter met de belofte hen later te komen oppikken. Ze kwamen hun belofte nooit na en 15 jaar later, op 29 november 1776, ontdekte de korvet La Dauphine acht overlevenden op het eiland: zeven vrouwen en een acht maanden oude baby.

Het nieuwe programma past binnen het kader van het Internationaal jaar ter herdenking van de strijd tegen de slavernij en haar afschaffing en is onderdeel van het Slavenroutes programma van de UNESCO. Vergeten slaven zal historisch en archeologisch onderzoek doen naar alle aspecten van deze gebeurtenis die symbool staat voor de manier waarop slaven in het algemeen en in het gebied van de Indische Oceaan in het bijzonder, behandeld werden. Het zal ook deel uitmaken van een bredere informatiecampagne om in scholen en bij het brede publiek meer bewustzijn te scheppen voor de geschiedenis en de gevolgen van de slavenhandel en voor de moderne vormen van slavernij.

Dit jaar zullen researchers in Frankrijk en Madagaskar beginnen met een onderzoek om de reis en het leven van de slaven die aan boord van L'Utile waren, te reconstrueren om zo te achterhalen hoe een handvol van deze mensen erin slaagde om gedurende 15 jaar te overleven op een afgelegen woestijnachtig eiland. Er komt ook een genealogisch onderzoek naar de afstammelingen van de protagonisten van dit verhaal, zowel van de slaven als van de zeelui. In een latere fase zullen scholen de vooruitgang van het onderzoek via het internet kunnen volgen en informatie over slavernij en hun opvattingen daaromtrent met elkaar kunnen delen.

]]>
Cultureel erfgoed: het verleden van de toekomsthttp://www.unesco-vlaanderen.be/2003/1/20/cultureel-erfgoed-het-verleden-van-de-toekomstMon, 20 Jan 2003 00:00:00 GMThttp://www.unesco-vlaanderen.be/2003/1/20/cultureel-erfgoed-het-verleden-van-de-toekomstVoorstelling van wat de term 'cultureel erfgoed' allemaal inhoudt en van hoe UNESCO zich inzet voor de bescherming ervan.

Cultureel erfgoed

Cultureel erfgoed: Het verleden van de toekomst maakt duidelijk dat de term "cultureel erfgoed" een brede lading dekt en toont aan dat het cultureel erfgoed een belangrijke rol kan spelen in het bevorderen van de dialoog en de verstandhouding tussen culturen.

De brochure bestaat uit drie luiken. Het eerste deel is een schets van de evolutie van de definitie van het begrip cultureel erfgoed. Daar waar het begrip vroeger vooral betrekking had op de traditionele monumenten en relicten, kwam er door de jaren heen ook aandacht voor de omgeving waarin het erfgoed voortkomt en nog later voor de vaardigheden die aan de basis lagen van het erfgoed. Zo komt het dat er nu sprake is van materieel (monumenten, relicten, enz &) en immaterieel (ambachten, talen, muziek, enz &) cultureel erfgoed. Naarmate het begrip een breder veld omspande, groeide ook het besef over het belang van het cultureel erfgoed en de rol die het in onze samenlevingen speelt.

Naast de definiëring van het begrip, besteedt de brochure ruime aandacht aan de verschillende vormen van zowel het materieel als het immaterieel cultureel erfgoed. Maar liefst twintig vormen worden voorgesteld en geduid, gaande van historische steden en cultuurobjecten naar cultureel onderwatererfgoed, traditionele geneeskunde en mondelinge tradities.

Het laatste, en meest uitgebreide luik, vertelt hoe de UNESCO haar rol van voortrekker op het vlak van de promotie en de bescherming van het cultureel erfgoed vervult. Zo is er aandacht voor de verschillende internationale wettelijke beschermingsinstrumenten die mede dankzij de Organisatie tot stand kwamen en wordt uitgelegd op welke andere manieren ze toeziet op de bescherming van het cultureel erfgoed. Daarnaast komt aan bod hoe de UNESCO het cultureel erfgoed tot een motor voor de ontwikkeling maakt en welke programma's ze uitvoert om het potentieel van het cultureel erfgoed als stimulator van de interculturele dialoog ten volle tot uiting te laten komen en te benutten.

De brochure Cultureel erfgoed: Het verleden van de toekomst is uitgegeven door het UNESCO Platform Vlaanderen en is gratis te bestellen via info@unesco-vlaanderen.be

]]>
Port Royal: onderwater Pompeihttp://www.unesco-vlaanderen.be/2002/5/1/port-royal-onderwater-pompeiWed, 01 May 2002 04:00:00 GMThttp://www.unesco-vlaanderen.be/2002/5/1/port-royal-onderwater-pompeiDr. Donny L. Hamilton bespreekt de archelogische studie van het Jamaicaanse Port Royal.

Port+Royal%3a+onderwater+PompeiPort Royal op de eilanden van Jamaica was een van de grootste steden in de Engelse kolonies in de tweede helft van de 17de eeuw en stond bekend als "de meest verderfelijke stad ter wereld". Omwille van zijn uitstekende ligging temidden de Caribische Zee was het de thuishaven van kapers en piraten zoals de beruchte Sir Henry Morgan. Van daaruit lagen de zeerovers op de loer om de zwaarbeladen vloten van Spanje te plunderen.

Na 1670 werden Port Royal en Jamaica belangrijker voor Engeland omwille van de handel in slaven, suiker en grondstoffen. Het werd al snel het belangrijkste handelscentrum van de Caraïben waarlangs een uitgestrekt handelsnetwerk bevoorraad werd. Maar de glorietijd van Port Royal was van korte duur. Op 7 juni 1692 schudde een zware aardbeving Jamaica wakker. De schokken schudden het zanderige schiereiland waarop de stad was gebouwd stevig door mekaar en ganse gebouwen verdwenen in zee. Die morgen kostte de ramp het leven aan zo'n 2.000 inwoners. Veel slachtoffers zouden nadien bezwijken aan de opgelopen verwondingen en ziektes.

De berging en plundering begon onmiddellijk en ging sporadisch verder. Na de aardbeving werd Port Royal heropgebouwd, om ten prooi te vallen aan een brand in 1703. Na een zware storm, een orkaan en twee aardbevingen in 1722 en 1744 werd de stad gereduceerd tot een Britse scheepsbasis met haventerrein en een hospitaal die op haar beurt in 1905 gesloten werd.

Port Royal is de enige gezonken stad in de Nieuwe Wereld en hoort zo thuis in het rijtje van 'catastrofale' archeologische sites die het directe gevolg zijn van een ramp en culturele karakteristieken en materialen in hun originele context bewaren. Opgravingen van Port Royal leverden uitzonderlijk veel kennis op. Een groot deel van de teruggevonden stenen gebouwen getuigen van de welvaart van de stad. In en rond de gebouwen vond men duizenden artefacten, vaak nog intact: zilveren bestek en tinnen schotels hielpen bijvoorbeeld om het leven in kaart te brengen van de belangrijkste tinhandelaar Simon Benning in de stad, alsook de evolutie van zijn handel en de gebruikte werktuigen. Samen met de uitgebreide archieven, maakten de opgravingen een gedetailleerde reconstructie mogelijk van het dagdagelijkse Engelse koloniale leven aan het einde van de 17de eeuw.

De meest grondige studie van de site begon in 1981. Het Institute of Nautical Archeology, het Nautical Archelogy Program van de Texas A&M University en het Jamaica Heritage Trust sloegen de handen in elkaar en begonnen opgravingen onder mijn leiding. Terwijl het gebied langs de haven door elkaar rolde en verschoof toen het zonk, en zo veel van de oorspronkelijke context vernielde, zonk het gebied dat wij onderzochten schier verticaal met minimale horizontale verschuivingen. Gedurende tien jaar spitsten onze opgravingen zich toe op het commercieel centrum van de stad. We onderzochten acht gebouwen en leverden zo een belangrijke bijdrage aan de studie van de 17de eeuwse stadsplanning, architectuur, eetgewoonten, technologie en andere aspecten van het dagelijks leven.

Als je nu door de nauwe straatjes van Port Royal wandelt, is het moeilijk te geloven dat dit ooit de grootste en economisch belangrijkste Engelse kolonie in Amerika was. De tand des tijds, orkanen en aardbevingen tastten veel gebouwen aan. Onder het wateroppervlak van de haven van Kingston en het land dat de stad omringt, moet nog veel worden ontdekt en kan nog veel worden geleerd. We hebben maar een deel van het werk gedaan aan deze uitzonderlijk gezonken stad die ongetwijfeld een plaatsje op de werelderfgoedlijst verdient.

]]>
Kiezen tussen geschiedenis of winsthttp://www.unesco-vlaanderen.be/2002/5/1/kiezen-tussen-geschiedenis-of-winstWed, 01 May 2002 03:00:00 GMThttp://www.unesco-vlaanderen.be/2002/5/1/kiezen-tussen-geschiedenis-of-winstTwee voorbeelden illustreren de moeilijke relatie tussen geschiedenis en economie op het vlak van onderwater erfgoed.

Kiezen+tussen+geschiedenis+of+winstDuikers die in 1977 een documentaire maakten over het Great Barrier Reef, 's werelds bekendste koraalril gelegen aan de noordoostkust van Australië, stootten op een 18de eeuws fregat begraven in het zand op zo'n 100 km van Cape York. Pas later realiseerden ze zich wat voor een belangrijke archeologische ontdekking ze hadden gedaan door de Pandora te vinden, een schip betrokken bij het legendarische verhaal van de Bounty.

Pandora's doos

De bemanning van de Pandora had, als bijgelovige zeelui, beter moeten weten dan te varen op een schip genoemd naar de godin die door Zeus naar aarde werd gezonden om het kwaad te verspreiden. Het schip werd door de Britse admiraliteit in 1790 uitgezonden om de muiters op de Bounty in te rekenen. Vier maanden later kwam de Pandora in Tahiti aan en binnen de vijf weken had de zwaarbewapende bemanning 14 muiters gevangen genomen die werden opgesloten in een houten gevangenis die de bijnaam "Pandora's doos" meekreeg.

Vijf maanden lang schuimde het schip verschillende eilanden af, op zoek naar de leider van de muiterij, Fletcher Christian, en zijn mannen. Uiteindelijk voer het huiswaarts, maar bij het passeren door de Straat van Torres op 29 augustus 1791 liep het op een rif. Het schip brak niet maar kwam vast te zitten in een zandbank die het na verloop van tijd helemaal opzwolg. Daardoor bleef het vaartuig zo goed als volledig intact -een verschijnsel dat archeologen het Pompei-effect doopten- waardoor de vondst des te belangrijker werd. Onderzoek toonde aan hoe het leven aan boord was en gaf aan hoe het maatschappelijk leven er indertijd uitzag.

Bescherming

Het wrak genoot wettelijke bescherming van de, een jaar eerder in 1976 aangenomen, Commonwealth Historic Shipwrecks Act zodat de site werd afgesloten en onder leiding kwam te staan van het museum van Queensland. Omwille van de grote historische en culturele waarde, gingen wetenschappers uiterst voorzichtig tewerk om de site niet te verstoren. De eerste inleidende studie gebeurde pas in 1979.

Toen besloot men om verschillende stukken van het wrak boven te brengen. De opgraving begon echter niet tot 1995 nadat het museum erin geslaagd was om de nodige 2 miljoen euro in te zamelen. "We moesten zeker zijn dat we over de nodige faciliteiten beschikten om de collectie te bewaren," zegt Peter Gesner, conservator maritieme archeologie van het museum.

Lange termijn

Het zal jaren duren om de houten, lederen, ijzeren en glazen items schoon te maken, te ontzouten en te restaureren. Ondertussen gingen acht expedities door die zich concentreerden op het leven aan boord. Een kanon en de overblijfselen van drie bemanningsleden werden gevonden. Hun DNA werd geanalyseerd. In juni 2000 opende een museum over het schip in Townville en er is een website waar bezoekers zich kunnen verdiepen in de geschiedenis van de Pandora.

Maar het museum is niet van plan om de romp van het schip naar boven te brengen, want het deelt de bekommernis van de Unesco-conventie en het risico op beschadiging is te groot. Het zou overigens ook teveel kosten, naar schatting tussen 7 en 29 miljoen euro. "Het zou waarschijnlijk gemakkelijker zijn om een replica te bouwen," aldus het museum.

Chinese Titanic

Een andere belangrijke onderwater ontdekking werd gedaan in 1999 door de Australische schattenjager Michael Hatcher die in 1986 al het wrak van de Nanking in Indonesische wateren vond en waarvan de lading porselein voor 20 miljoen euro werd geveild. Een Brits historicus, Nigel Pickford, zette Hatcher op het goede spoor naar zijn nieuwe wrak, een Chinese jonk die zo groot was dat hij de bijnaam "de Chinese Titanic" kreeg. Meer dan 1.500 mensen verdronken erin toen het verging in een storm. Pickford had een vage referentie naar de ramp teruggevonden in Britse zeevaartarchieven.

Gedurende een maand kamde Hatcher een gebied van 155 km2 uit met een sonar en magnetometer. Zijn expeditie, door de Britse zender Channel Four vastgelegd in een documentaire, is een schoolvoorbeeld van de hoge kosten die zulks vergt: ze verslond meer dan 23.000 euro per dag. Op de laatste dag, en bijna door zijn centen heen, vond hij een aantal ijzeren hoepels in het zand die hem leidden tot een grote lading Chinees porselein. Een aak die meer weg had van een drijvende fabriek bracht meer dan 300.000 stukken boven.

Uitverkoop

Hatcher drong er bij de historicus op aan om de naam van het vaartuig te achterhalen, want zonder naam, zou het voor de Europese markt bestemde porselein, niet veel waard zijn. Pickford vond een gedetailleerd verslag van de ramp in de Calcutta Journal van 30 mei 1822. De jonk was de Tek Sing, Hatcher in de wolken. Een gebeurtenis in de maritieme geschiedenis was opgeklaard. Maar het was geen kwestie van archeologische observatie. De buit is verdeeld en de site waardeloos voor elk verder wetenschappelijk onderzoek. Op de bodem van de zee, moet je kiezen tussen wetenschap en geld.

]]>