De stichting van het International Center for Women Artists (ICWA) doet een oproep aan grafische ontwerpers van over de hele wereld om een logo voor het centrum te ontwerpen. Een jury selecteert de winnaar die een som van 2.000 dollar ontvangt. De ontwerpers van de twee beste logo's die het net niet haalden, krijgen elk een bedrag van 500 dollar.

Het International Center for Women Artists zal werken onder auspiciën van UNESCO en opent de deuren in 2013 in Amman (Jordanië). Het zal bestaan uit een museum en een educatief project waarin de creaties en verwezenlijkingen van vrouwelijke kunstenaars centraal staan.

Bedoeling is dat het centrum een vredesboodschap uitdraagt die vertrekt vanuit de kunst. Het wil een forum zijn voor interculturele dialoog, educatie en uitwisseling om vrouwen te eren en te bevrijden en om artistieke en culturele tradities te bewaren.

Naast een permanente collectie in Jordanië, zal het centrum ook rondreizende tentoonstellingen verzorgen en online actief zijn. Langs het internet zal het een brede waaier van opleidingen aanbieden, een virtueel bezoek van het centrum inrichten, conferenties met kunstenaars organiseren en een database en verkoopruimte aanbieden voor het werk van vrouwelijke kunstenaars.

Meer over het International Center for Women Artists en de wedstrijd om het logo te ontwerpen

Cultuur krijgt steeds meer aandacht bij heropbouw en verzoening in gebieden die herstellen van een ramp of een conflict. Naast een economische factor is cultuur van groot belang voor de identiteit en de samenhang van samenlevingen. Daarom zag UNESCO er op toe dat er van bij het begin rekening werd gehouden met cultuur bij het plannen van de wederopbouw van Haïti na de zware aardbeving van januari 2010.

Zo zorgde de Organisatie voor het begin van herstellingswerken aan beschadigd cultureel erfgoed, organiseerde ze theatervoorstellingen in vluchtelingenkampen, hield ze workshops voor ambachtslui die maskers ontwerpen voor het carnaval van Jacmel enz…

Donorconferentie

UNESCO houdt op 19 april 2011 een donorconferentie voor Haïti. In overleg met de Haïtiaanse overheid stelt ze 15 projecten voor in vijf sectoren: werelderfgoed (zowel cultureel als natuurlijk), immaterieel cultureel erfgoed, roerend erfgoed (musea, archieven en bibliotheken), cultuurindustrie en cultuurbeleid.

De projecten omvatten onder meer het herstel van beschadigde gebouwen in het historisch stadscentrum van Jacmel, technische ondersteuning voor het opstellen van beheersplannen voor musea en culturele instellingen, het inventariseren van immaterieel cultureel erfgoed om vervolgens een programma op te stellen ter bescherming ervan, activiteiten om cultuurindustrieën te doen opleven en het creëren van een wettelijk kader voor het voeren van een cultuurbeleid.

• Achtergrond bij de UNESCO-donorconferentie voor het cultureel herstel van Haïti

Egypte is in de greep van een volksopstand. UNESCO is bezorgd over de veiligheid en de rechten van de bevolking. "Ik wil mijn medeleven betuigen aan de slachtoffers die vielen tijdens de burgerlijke opstand en aan hun families," zo reageert UNESCO directeur-generaal Irina Bokova. Tijdens betogingen in Egypte van de voorbije dagen, lieten 190 mensen het leven.

Tezelfdertijd roept Irina Bokova alle betrokken partijen op om het cultureel erfgoed van Egypte, dat symbool staat voor de identiteit van het land, en de persvrijheid en de vrijheid van meningsuiting, de hoekstenen van de democratie, te respecteren. Alhoewel de situatie in het land snel evolueert, blijkt uit verschillende berichten dat er op beide terreinen heel wat fout loopt.

Cultureel erfgoed

"Het Egyptisch cultureel erfgoed, zowel de monumenten als de artefacten, maken deel uit van het erfgoed van de mensheid dat van generatie op generatie is overgedragen," aldus Bokova. "De waarde van de 120.000 stukken in het Egyptisch Museum in Caïro is onschatbaar, niet enkel wetenschappelijk of financieel maar ook omdat de collectie een afspiegeling is van de culturele identiteit van de Egyptische bevolking. Het beste bewijs daarvan is het feit dat honderden burgers spontaan een beschermingsgordel rond het museum vormden na het uitbreken van de onrust in het land. Ik doe dan ook een plechtige oproep opdat alles gedaan wordt om de schatten van Egypte te beschermen in Caïro, Luxor en op andere culturele en historische sites in het land."

Persvrijheid

De directeur-generaal van UNESCO is ook bijzonder bezorgd over de vrije stroom van informatie en over de persvrijheid in Egypte. Internetdiensten worden er afgesloten en er zijn berichten over journalisten die worden gearresteerd of wiens materiaal wordt in beslag genomen. Journalisten die verslag uitbrengen van de protesten krijgen harde klappen en de vergunning van verschillende zenders is ingetrokken en hun uitzendapparatuur geblokkeerd.

"Het is cruciaal dat binnen- en buitenlandse journalisten hun taak kunnen vervullen om de bevolking objectief te informeren over wat er in het land gebeurt," benadrukt Bokova. "De media verhinderen om hun werk te doen zal de kalmte niet doen terugkeren, noch een klimaat scheppen voor een constructieve dialoog."

Egypte is een van de stichtende leden van UNESCO. Het land telt zeven werelderfgoedsites. Zowel het Centrum voor Nubische Studies aan het Nubisch Museum in Aswan en het Nationaal Museum van de Egyptische Beschaving in Caïro kwamen tot stand met steun van UNESCO. De Organisatie was ook nauw betrokken bij de heropbouw van de beroemde Bibliotheek van Alexandrië die uitgroeide tot een baken van cultuur, onderwijs en wetenschap in de Arabische regio. Inzake onderwijs is Egypte lid van de E9 (de dichtstbevolkte landen) en was het een van de eerste landen in de regio om een nationaal comité op te richten om te werken aan de Education for All doelstellingen.

Francine Tissot, vooraanstaand experte inzake Afghaanse cultuur, wil de herinnering aan de verspreide en teloorgegane collectie van het museum levendig houden. Daarom verzamelde ze de voorbije decennia systematisch informatie over de objecten die tot 1985 in het museum werden tentoongesteld of deel uitmaakten van de reservecollectie. Dit overzicht wordt geïllustreerd met meer dan 1.600 foto's en tekeningen. Het werk is van groot belang voor Afghanistan bij het rehabiliteren van zijn historisch geheugen en het opsporen van zijn verloren meesterwerken.

U kan het boek rechtstreeks bestellen via Unesco Publishing: bestel hier

De casestudies worden vooraf gegaan door een uitgebreide introductie waarin enerzijds ingegaan wordt op de band tussen diversiteit en musea en de verantwoordelijkheid die musea op dit vlak dragen, en anderzijds op de specifieke maatschappelijke en historische context van de musea die in de casestudies aan bod komen.

De bedoeling van deze nieuwe reeks is om te onderzoeken hoe musea het best kunnen bijdragen tot het op gang brengen van een interculturele dialoog en tot het propageren van de waarden die aan de grondslag liggen van de normatieve teksten die de UNESCO ontwikkelde inzake de bescherming van erfgoed en culturele diversiteit.

U kan het boek rechtstreeks bestellen via Unesco Publishing: bestel hier

De conventie wordt artikel per artikel afgewogen, net als de regels voor de uitvoering ervan en de er aan toegevoegde protocollen. Dat gebeurt onder meer aan de hand van de tijdens de voorbereiding van de conventie gebruikte documenten en met archiefmateriaal van de UNESCO over de wijze waarop de conventie de voorbije 40 jaar tijdens verschillende conflicten is toegepast.

Er is ook aandacht voor andere conventies die de UNESCO in verband met cultureel erfgoed ontwikkelde en er wordt een lans gebroken voor een meer algemene en praktische benadering van de bescherming van culturele eigendom tijdens conflicten. Het is een waardevol werk voor beleidsmakers nu de publieke opinie meer dan ooit overtuigd is van het belang en de noodzaak van de bescherming cultureel erfgoed.

U kan het boek rechtstreeks bestellen via Unesco Publishing: bestel hier

UNESCO info 64

Witte raven: Er zijn meer vrouwelijke researchers dan ooit maar toch hebben vrouwen in dit domein nog een grote achterstand op hun mannelijke collega's, niet in het minst op de hoogste sporten van de professionele ladder.

Conventie Culturele Diversiteit van kracht: Een plotse golf van nieuwe ratificaties zorgde ervoor dat de Conventie over de Bescherming en Promotie van de Diversiteit van Culturele Expressies op 18 maart 2007 van kracht werd.

Jongeren over interculturele dialoog: In de aanloop naar het internationaal Jeugdforum brengt de UNESCO jongerenvertegenwoordigers van verschillende regio's samen om acties ter bevordering van de interculturele dialoog te bespreken. De Vlaamse deelneemster aan zo'n bijeenkomst brengt verslag uit.

Een internationaal forum voor migranten: Via een radiomarathon en een website krijgen migranten van over de hele wereld een forum aangeboden om hun stem te laten horen over de kwesties die hen aanbelangen.

Antidopingconventie schiet uit de startblokken: Met Justine Henin als uithangbord voor de strijd tegen doping, is de UNESCO Antidopingconventie op 1 februari 2007 in werking getreden.

Afrikaanse hersenvlucht tegengaan: De Japanse overheid financiert een beursprogramma waarmee de UNESCO jonge wetenschappers de kans geeft om zich in het buitenland verder te bekwamen zonder dat ze daarvoor hun thuisland de rug moeten toekeren.

Persvrijheid op het internet: Het internet is het symbool bij uitstek voor de vrije uitwisseling van ideeën en informatie. Maar is het internet wel zo vrij als we denken en komt die vrijheid niet steeds meer in het gedrang?

Nieuwe media openen nieuwe wereld: De UNESCO organiseerde een reeks workshops om Palestijnse journalisten optimaal gebruik te leren maken van het internet.

Caraïben zitten op dezelfde golflengte: Van Haïti tot Jamaica zorgt een actief netwerk van lokale radiostations voor de uitwisseling van kennis en ideeën over hoe gemeenschappen hun specifieke problemen kunnen aanpakken.

Afghaans erfgoed terugbezorgd: Zo'n 1.400 kunstvoorwerpen zijn na acht jaar veilige bewaring in Zwitserland terugbezorgd aan Afghanistan. Een belangrijke stap in de rehabilitatie van het Afghaanse cultuurpatrimonium.

Download UNESCO info 64

UNESCO info 65

Onderwijs steeds vaker doelwit van geweld: Steeds meer kinderen wordt het recht op onderwijs ontzegd omdat politiek of militair geweld het onderwijs als doelwit kiest, dat blijkt uit een recent Unesco-rapport.

Klimaatverandering bedreiging voor werelderfgoed: Een nieuw rapport bundelt 26 casestudies die aantonen dat het cultureel en natuurlijk werelderfgoed ernstig bedreigt wordt door klimaatverandering.

Afghaanse vrouwen verrichten pionierswerk: Een door de UNESCO ondersteunde Afghaanse radiozender en internetcafé wil vrouwen vooral beter vertrouwd maken met media en informatietechnologie maar moet daarvoor opboksen tegen hardnekkige vooroordelen en een stugge mentaliteit.

Uitdaging voor Afrika
Afrika is zich bewust van het belang van bio-ethiek en een ethische benadering van de ontwikkeling van wetenschap en technologie en buigt zich over hoe het dit bewustzijn kan omzetten in beleid.

Werk van lange adem: Twee eminente voorvechtsters van de mensenrechten laten hun licht schijnen over het respect voor bio-ethiek en vrouwenrechten in de wereld in het algemeen, en in de Arabische en moslimlanden in het bijzonder.

S.O.S. met de nieuwe media: Een nieuw regionaal communicatiecentrum voor de Filipijnen moet ervoor zorgen dat lokale gemeenschappen beter voorbereid zijn op natuurrampen en de verantwoordelijken daadkrachtiger kunnen optreden om de gevolgen ervan zoveel mogelijk te beperken.

Consumptie is ons grootste probleem: Doemscenario's als zouden we in de toekomst met zoveel mensen zijn dat het niet meer leefbaar is op onze planeet, lijken definitief tot het verleden te behoren. Er is zelfs sprake van een bevolkingsdaling. Maar er dient zich een nieuwe probleem aan: de manier waarop we met zijn allen consumeren.

Corruptie in het onderwijs hypothekeert toekomst: Op verschillende niveaus van het onderwijs komen wereldwijd vormen van corruptie voor. Dit is bijzonder erg omdat het raakt aan een van de basisdoelen van onderwijs, het overbrengen van waarden. Een nieuw rapport van de UNESCO belicht het probleem en draagt oplossingen aan.

Kind niet met het badwater weggooien: Een schandaal rond de, inmiddels voormalige, topman voor Onderwijs bij de UNESCO dreigde de hervormingen van de sector op de helling te zetten maar uiteindelijk kon de crisis tijdens de Uitvoerende Raad bezworen worden. Andere hervormingen krijgen langzaam vorm.

Download UNESCO info 65

UNESCO info 66

Voor meer vrouwen in de wetenschap: Drie jonge Belgische wetenschapsters hebben van de UNESCO en cosmeticagigant L'Oréal een beurs voor wetenschappelijk onderzoek gekregen. Het doel van deze beurs is de vrouwelijke aanwezigheid in de wetenschap te stimuleren.

Veel vrouwen haken af: Vrouwen zijn vandaag nog altijd ondervertegenwoordigd en ondergewaardeerd in de wetenschap. Gewoon Hoogleraar en sp.a volksvertegenwoordiger Christine Van Broeckhoven streeft naar meer gelijkheid.

Beter onderwijs voor Roma-kinderen: Het opleidingsniveau van de Roma is onrustwekkend laag. Maar liefst de helft van de Roma-kinderen in Europa maakt het lager onderwijs niet af. UNESCO en de Raad van Europa willen daar iets aan doen.

Racisme belemmert ontwikkeling: De Afrikaanse Coalitie van Steden tegen Racisme bindt de strijd aan tegen discriminatie om de economische en sociale ontwikkeling te bevorderen.

UNESCO, de wil en de weg: Van 16 oktober tot 3 november 2007 houdt de UNESCO haar tweejaarlijkse Algemene Conferentie waarop de lidstaten beslissen over het programma (en het daar tegenoverstaande budget) dat de Organisatie de komende twee jaar moet uitvoeren. Er wordt eveneens een nieuwe middellange termijnstrategie goedgekeurd die de krachtlijnen voor de komende zes jaar uitstippelt. Voor ons de aanleiding voor een reeks artikels waarin de toplui van de UNESCO uitleg geven over wat volgens hen de belangrijkste uitdagingen voor de komende jaren zijn maar waarin ze eveneens stilstaan bij wat de Organisatie tot nu toe verwezenlijkte.

Download UNESCO info 66

UNESCO info 67

Een warmere wereld zal een ziekere wereld zijn: Dat klimaatverandering ecosystemen verstoort en natuurlijk en cultureel erfgoed bedreigt, begint stilaan tot iedereen door te dringen. Klimaatwijziging blijkt echter ook een gevaar voor de volksgezondheid te betekenen

Voorzichtige koerswijziging: De Algemene Conferentie legde de strategie van de UNESCO voor de komende zes jaar vast. Grote debatten en radicale koerswijzigingen bleven uit maar er werden voorzichtige, zij het belangrijke, stappen gezet in de richting van een meer slagkrachtige Organisatie.

Groeiende speler op het internationaal toneel: Tijdens haar Algemene Conferentie organiseerde de UNESCO een forum om het groeiende belang van de civil society voor de internationale gemeenschap te benadrukken.

Tussen Bahrein en Bhutan: De Vlaamse jongerenvertegenwoordiger kijkt met scherpe blik terug op het vijfde UNESCO Jeugdforum. Als de UNESCO jongeren echt zo serieus neemt als ze zelf toetert, dan moet de Organisatie haar woorden dringend in meer daden omzetten, zo luidt zijn analyse.

Belgische expertise ondersteunt Werelderfgoedcentrum: Belgische experts zullen samenwerken met het UNESCO Werelderfgoedcentrum om een aantal Latijns-Amerikaanse werelderfgoedsites in kaart te brengen en instrumenten te ontwikkelen die hun beheer ten goede moet komen.

Dresden niet langer werelderfgoed? : De bouw van een moderne brug over de Elbe in Dresden kan leiden tot het verliezen van de werelderfgoedstatus.

Onderwijsfinanciering op de weegschaal: De wereldwijde uitgaven aan onderwijs concentreren zich in enkele landen. Dat stelt een nieuw rapport van het UNESCO Instituut voor statistiek.

Watereducatie voor Chinese kinderen: Een project dat zich richt tot schoolkinderen wil meer bewustzijn scheppen in China omtrent de noodzaak om zorgzaam en spaarzaam met water om te springen

Bewakers van het publieke belang: Wetenschappelijke journalisten zijn van groot belang voor het bevorderen van duurzame ontwikkeling en goed bestuur.

Het blijft een mannenwereld: Een recent rapport van het UNESCO Instituut voor Statistiek bevestigt dat het nog steeds vooral mannen zijn die in de wetenschappelijke sector aan de slag zijn. Vrouwen winnen wel terrein, vooral in de biologische en medische wetenschap.

Download UNESCO info 67

UNESCO info verschijnt vier keer per jaar. Abonnementen lopen per kalenderjaar. Voor 10 euro valt het tijdschrift bij je in de bus. Bestellen kan via info@unesco-vlaanderen.be

De datum voor de inhuldiging van het museum is niet toevallig gekozen: 23 augustus is de Internationale dag voor de herinnering van de slavenhandel en zijn afschaffing. Dit jaar viert Groot-Brittannië tevens de tweehonderdste verjaardag van de afschaffing van de Britse slavenhandel. Het nieuwe museum is ondergebracht in het Merseyside Maritiem Museum aan het Albert Dok van Liverpool, een werelderfgoedsite.

Al van bij zijn opening in 1994, besteedt het Merseyside Maritiem Museum aandacht aan de transatlantische slavenhandel. Omdat de beperkte zaal die aandacht besteedt aan de geschiedenis en de gevolgen van de slavenhandel op zoveel belangstelling en waardering kon rekenen van de (internationale) bezoekers, besloot de museumdirectie om haar blik te verruimen en dieper in te gaan op "de onwetendheid en de misverstanden over slavernij door de diepe en permanente impact van de slavernij en de slavenhandel op Afrika, Zuid-Amerika, de Verenigde Staten, de Caraïben en West-Europa bloot te leggen."

Het nieuwe Internationaal Slavernijmuseum plaatst een aantal hedendaagse onderwerpen tegen de historische achtergrond van de slavernij en de slavenhandel. Er staan drie thema's centraal: Mensenrechten, vrijheid en onderontwikkeling in Afrika en de Caraïben; Culturele identiteit, pluralisme en rassendiscriminatie; en Belangrijke bijdragen van mensen van Afrikaanse herkomst in Amerika en Europa.

Klik hier voor meer informatie over het nieuwe Internationaal Slavernijmuseum in Liverpool.

Klik hier voor meer informatie over het werk dat de UNESCO verricht omtrent slavernij.

"Afghanistan krijgt een deel van zijn geheugen terug. Het land moet zijn identiteit terug kunnen opbouwen," aldus Koïchiro Matsuura, directeur-generaal van de UNESCO.

De collectie werd in 1999 om veiligheidsoverwegingen overgevlogen naar Zwitserland waar ze al die tijd onder bescherming van de UNESCO werd bewaard. Het Duitse ministerie van Defensie verzorgde het transport, Zwitserland betaalde de rekening.

De collectie bestond voornamelijk uit giften van private donors. Specialisten legden een complete inventaris aan van de kunstvoorwerpen. Om illegale handel tegen te gaan, werd afgesproken dat geen enkel van de stukken mocht worden verkocht. Ze werden bewaard in het Afghaanse Museum-in-ballingschap in Zwisterland. Het project koste ongeveer 1 miljoen dollar, geld dat werd bijeengebracht door private donors en de Zwitserse overheid.

Op haar 13de bijeenkomst, vorige maand gehouden op de hoofdzetel van de UNESCO, heeft het comité zijn lidstaten opgeroepen om het model van het exportcertificaat voor culturele goederen, ontworpen door de Wereldorganisatie voor Douanes en de UNESCO, aan te nemen. Hiermee kan beter gewaakt worden over culturele goederen en het illegale verkeer ervan.

Ook meldt het comité dat het British Museum en de Griekse musea samen zitten om de netelige kwestie van de marmers van het Parthenon, de zogenaamde 'Elgin Marbles', op te lossen. Het comité nodigde de directeur-generaal van de UNESCO, Koïchiro Matsuura, uit om mee te helpen meer van dergelijke ontmoetingen tussen beide partijen te organiseren.

In de slotrede van de reünie onderstreepte de directeur-generaal dat de aandacht voor de terugkeer en het herstel van cultureel erfgoed groter is dan ooit. Hij voegde eraan toe dat de UNESCO dan ook doorgaat met het bevorderen van activiteiten rond het bewaren van cultureel erfgoed.

Matsuura zei ook zeer tevreden te zijn met het groeiende aantal lidstaten dat zich aansluit bij de Unesco-conventie van 1970 en de UNIDROIT-conventie van 1995. De conventie uit 1970, over de maatregelen die getroffen moeten worden om de import en de handel van illegale culturele goederen tegen te gaan, telt 106 lidstaten. Haar tegenhanger in het privaat recht, de UNIDROIT-conventie over gestolen en illegaal geëxporteerde culturele objecten, heeft er 23.

Op 17 april verzamelden zo'n 30 internationale experts op de hoofdzetel van de UNESCO in Parijs om aanbevelingen te formuleren voor internationale inspanningen om het Iraakse cultureel erfgoed veilig te stellen en het te beschermen tegen verdere vernielingen zoals het plunderen van musea, archieven en bibliotheken.

Tijdens zijn welkomstwoord benadrukte UNESCO directeur-generaal Koïchiro Matsuura de verantwoordelijkheid van de internationale gemeenschap. "Ondanks al jullie expertise en goede wil, ligt het lot van het Iraakse cultureel erfgoed niet in jullie handen maar in die van de gehele internationale gemeenschap. De enige manier waarop we deze schatten kunnen veiligstellen en terugschenken aan de mensheid, is met de samenwerking, coördinatie en vastberadenheid van alle betrokkenen op alle niveaus," luidde het. Vervolgens riep Matsuura "alle staten op om wettelijke en administratieve noodmaatregelen te treffen die de invoer op hun grondgebied moeten verhinderen van de culturele, archeologische en bibliografische goederen die recent in Irak zijn verdwenen" en hij vroeg "alle musea, kunsthandelaars en privé-verzamelaars" om dergelijke objecten uit te sluiten van hun commerciële activiteiten.

De directeur-generaal kondigde aan dat hij "de secretaris-generaal van de Verenigde Naties zal vragen om het probleem van de illegale handel voor de Veiligheidsraad te brengen zodat er een resolutie kan komen die een tijdelijk embargo instelt op het verwerven van alle Iraakse culturele objecten en oproept tot teruggave aan Irak van dergelijke goederen die reeds verkocht of uitgevoerd zijn. Deze resolutie kan worden toegepast in alle 191 lidstaten van de VN en dus niet enkel in de 97 landen die lid zijn van de Conventie betreffende de middelen om de illegale import, export en eigendomsoverdracht van cultuurgoederen te verbieden en te verhinderen van 1970."

Na hun overleg over de situatie van het cultureel erfgoed in Irak, verspreidden de experts die aan de gesprekken deelnamen de volgende gezamenlijke verklaring:

"De vergadering betreurt, en is diep is diep geschokt door, de uitgebreide schade aan, en het plunderen van, het cultureel erfgoed van Irak tengevolge van het recente conflict. Ze vraagt de coalitietroepen om toe te zien op de principes van de Conventie van de bescherming van culturele eigendom in geval van gewapende conflicten van 1954 en haar twee protocollen. De vergadering is het eens over de volgende aanbevelingen voor diegenen die verantwoordelijk zijn voor de openbare orde in Irak:

1. Alle musea, bibliotheken, archieven, monumenten en sites in Irak moeten onmiddellijk bewaakt en beschermd worden door de troepen die ter plaatse zijn

2. Er moet een onmiddellijk verbod komen op de export van alle antiek, antiquiteiten, kunstwerken, boeken en archieven van Irak

3. Er moet een onmiddellijke ban geplaatst worden op de internationale handel in objecten van het Iraakse cultureel erfgoed

4. Er moet een oproep gedaan worden voor een vrijwillige en onmiddellijke teruggave van alle cultuurgoederen die gestolen of illegaal uitgevoerd werden uit Irak

5. Er moet onmiddellijk een fact-finding missie onder coördinatie van de UNESCO naar Irak komen om de omvang van de schade en het verlies van de culturele eigendom in Irak op te meten

6. Er moeten inspanningen op internationaal niveau geleverd worden om het werk van culturele instellingen in Irak te steunen."

Op 17 april roept de directeur-generaal een bijeenkomst samen van internationale experts inzake Irakees cultureel erfgoed. Meer dan 20 experts, die allen ervaring hebben met werken in Irak, krijgen zo de kans om informatie uit te wisselen en een voorlopige inventaris op te stellen van het Irakese erfgoed, met de bedoeling een noodplan uit te werken.

De bijeenkomst, die ook wordt bijgewoond door vertegenwoordigers van het Internationaal Centrum voor de Studie van de Bewaring en de Restauratie van Cultureel Erfgoed (ICCROM), de Internationale Raad voor Monumenten en Landschappen (ICOMOS) en de Internationale Raad voor Musea (ICOM), is bedoeld om de noodacties in kaart te brengen die de UNESCO zal moeten uitvoeren om het Irakese erfgoed te rehabiliteren. Ze past ook in de voorbereiding van een intersectoriële fact-finding missie die Matsuura zo snel mogelijk naar Irak wil sturen. Die missie moet een inventaris opmaken van de behoeften van Irak in de deelgebieden die tot het werkterrein van de UNESCO behoren (onderwijs, cultuur, communicatie en wetenschappen) zodat de Organisatie, in nauwe samenwerking met andere VN-organisaties, de humanitaire actie kan uitvoeren die tot haar mandaat behoort.

Als hoofdagentschap voor onderwijs in het Olie voor Voedsel programma, is de UNESCO een actief lid van de Interagency Task Force in Amman (Jordanië). In afwachting van de oprichting van een Unesco-kantoor in Bagdad, wordt het kantoor in Amman binnenkort versterkt. Er wordt eveneens intens overleg gepleegd met andere VN-agentschappen die naar Irak terugkeren van zodra de situatie ginds het toelaat.

Cultureel erfgoed: Het verleden van de toekomst maakt duidelijk dat de term "cultureel erfgoed" een brede lading dekt en toont aan dat het cultureel erfgoed een belangrijke rol kan spelen in het bevorderen van de dialoog en de verstandhouding tussen culturen.

De brochure bestaat uit drie luiken. Het eerste deel is een schets van de evolutie van de definitie van het begrip cultureel erfgoed. Daar waar het begrip vroeger vooral betrekking had op de traditionele monumenten en relicten, kwam er door de jaren heen ook aandacht voor de omgeving waarin het erfgoed voortkomt en nog later voor de vaardigheden die aan de basis lagen van het erfgoed. Zo komt het dat er nu sprake is van materieel (monumenten, relicten, enz &) en immaterieel (ambachten, talen, muziek, enz &) cultureel erfgoed. Naarmate het begrip een breder veld omspande, groeide ook het besef over het belang van het cultureel erfgoed en de rol die het in onze samenlevingen speelt.

Naast de definiëring van het begrip, besteedt de brochure ruime aandacht aan de verschillende vormen van zowel het materieel als het immaterieel cultureel erfgoed. Maar liefst twintig vormen worden voorgesteld en geduid, gaande van historische steden en cultuurobjecten naar cultureel onderwatererfgoed, traditionele geneeskunde en mondelinge tradities.

Het laatste, en meest uitgebreide luik, vertelt hoe de UNESCO haar rol van voortrekker op het vlak van de promotie en de bescherming van het cultureel erfgoed vervult. Zo is er aandacht voor de verschillende internationale wettelijke beschermingsinstrumenten die mede dankzij de Organisatie tot stand kwamen en wordt uitgelegd op welke andere manieren ze toeziet op de bescherming van het cultureel erfgoed. Daarnaast komt aan bod hoe de UNESCO het cultureel erfgoed tot een motor voor de ontwikkeling maakt en welke programma's ze uitvoert om het potentieel van het cultureel erfgoed als stimulator van de interculturele dialoog ten volle tot uiting te laten komen en te benutten.

De brochure Cultureel erfgoed: Het verleden van de toekomst is uitgegeven door het UNESCO Platform Vlaanderen en is gratis te bestellen via info@unesco-vlaanderen.be

De UNESCO organiseert in samenwerking met het Centre for Design Visualization van de Universiteit van Californië in Berkeley een reeks van zeven interactieve conferenties die samen het Virtueel Congres "Werelderfgoed in het Digitale Tijdperk" vormen. De conferenties worden georganiseerd naar aanleiding van de 30ste verjaardag van de Werelderfgoedconventie, het belangrijkste internationale instrument om het natuurlijk en cultureel erfgoed van onze planeet te beschermen. De bedoeling van deze virtuele bijeenkomsten is om het beheer van het werelderfgoed te bevorderen. Ze vinden plaats in de maanden oktober en november in zeven verschillende steden.

Ondanks een goed beheer worden monumenten, landschappen en sites met een universele waarde nog steeds bedreigd. Natuurrampen, oorlogen, plunderingen en een slecht toeristisch beleid ondermijnen de activiteiten van de UNESCO en haar partners om het Werelderfgoed te bewaren. Volgens de directeur-generaal van de UNESCO Koïchiro Matsuura moeten er een aantal preventieve maatregelen opgesteld worden om de 33 sites van de Lijst van het Werelderfgoed in Gevaar en nog een honderdtal andere monumenten en landschappen die zich in een alarmerende toestand bevinden, te beschermen. " De identificatie, de bewaring en het behoud van sites die de natuurlijke en culturele diversiteit van onze planeet vertegenwoordigen, kan alleen verzekerd worden door een samenwerking tussen de regeringen, de plaatselijke politiek, de zakenwereld en de lokale bevolking," aldus Matsuura.

Samenwerking

De eerste bijeenkomst uit een reeks van zeven vindt plaats op 16 oktober in Parijs waar 250 ambtenaren uit verschillende landen en vertegenwoordigers van de lidstaten die de Conventie ratificeerden, aanwezig zullen zijn. Tijdens de conferentie wordt er gedebatteerd over het thema "Elected Representatives and World Heritage: Challenges of Decentralization".

De conferenties zullen voornamelijk worden bijgewoond door staatsambtenaren omdat de staten meestal verantwoordelijk zijn voor het opstellen van een duurzaam beleid voor het erfgoed. Dit sluit echter niet uit dat ook plaatselijke functionarissen een belangrijke rol spelen. Door de samenwerking tussen verschillende steden uit het Noorden en het Zuiden krijgen mensen die begaan zijn met het werelderfgoed de kans om hun cultuur open te stellen voor de buitenwereld en om een steentje bij te dragen aan de rehabilitatie van bedreigde culturele en natuurlijke sites. Zo ontstond er in 1995 een samenwerking tussen de stad Chinon (Frankrijk) en Luang Prabang (Laos). Deze samenwerking droeg bij tot de wederopbouw van het oude stadsgedeelte van Luang Praban. Een centrum voor werelderfgoed werd door de lokale autoriteiten opgericht en profiteerde van de uitwisseling van ervaringen en informatie van Chinon zoals de regulering van de stadsplanning. Vandaag de dag experimenteren vele steden met samenwerking om hun erfgoed op een duurzame manier te bewaren en te beschermen.

Afrika

Op dezelfde datum als de conferentie in Parijs worden er twee andere bijeenkomsten georganiseerd in Afrika en Azië. In Dakar (Senegal) wordt het onderwerp "Teaching World Heritage in Afrika" behandelt. Ongeveer 30 professoren zullen tijdens de conferentie een inventaris opstellen van universitaire programma's voor natuurwetenschappen en architectuur, voor onderzoek naar de digitale kloof, voor stedelijke planning en het veiligstellen van het erfgoed, en zullen nagaan hoe de Werelderfgoedconventie in Afrika wordt toegepast.

In Bejing (China) komen architecten en ambtenaren samen om hun ervaringen rond "Architecture and World Heritage" uit te wisselen met de bedoeling om na te gaan hoe nieuwe technologieën kunnen helpen bij het ontwerpen van toeristische infrastructuur die het Werelderfgoed niet onnodig belast.

Enkele dagen later vinden conferenties plaats in de Arabische regio en Europa. In Alexandrië (Egypte) komen Egyptische en Arabische staatsambtenaren, diplomaten en internationale specialisten samen om het "Heritage Management and Mapping: Geographical Information Systems (GIS) and Multimedia" te bespreken zodat er een betere planning opgesteld kan worden voor sites in de steden en op het platteland.

Crisismanagement

Het Europese congres wordt gehouden in Tours (Frankrijk) en zal het onderwerp "The Great World Heritage Rivers: From Crisis to Risk Management Culture" aansnijden. Recente overstromingen in Europa vernielden kostbare historische archieven, troffen belangrijke musea in Praag en overspoelden waardevolle culturele landschappen in Wachau (Oostenrijk). De bescherming tegen natuurrampen staat momenteel hoog op de agenda. Tijdens het congres zullen dan ook nieuwe technologieën besproken worden die moeten helpen bij de analyse, preventie en management van natuurrampen die het cultureel erfgoed vernietigen.

Satellieten

De twee laatste bijeenkomsten worden in november gehouden. In Straatsburg, Frankrijk komen internationale specialisten samen om nieuwe ruimtetechnologieën te bespreken die kunnen bijdragen tot het behoud van het Werelderfgoed. Tegenwoordig worden er al satellieten gebruikt om de laatste berggorilla's in het natuurlijk werelderfgoed in Afrika in het oog te houden en te beschermen tegen stropers. Ondertussen zijn er reeds nieuwe satellieten ontwikkeld die de schade aan gebouwen en plunderingen van sites kunnen controleren. De conferentie zal de toepassingen van die technologieën analyseren en een kostenraming opstellen.

In Mexico City is er een bijeenkomst van nationale en internationale experten op het gebied van stedelijke ontwikkeling en afgevaardigden van de plaatselijke autoriteiten. Tijdens de conferentie voor "Heritage Management and Historical Cities: Planning for Mixed Use and Social Equity" zullen de problemen rond toerisme en landspeculaties besproken worden. Inwoners van een bepaald gebied worden door deze ontwikkelingen vaak gedwongen om ergens anders te gaan wonen. De stadsplanning moet daarom in de toekomst de sociale mix en levendigheid van de historische centra bevorderen. Om dit te bereiken moeten er geografische informatiesystemen ontwikkeld worden die de bevolkingsdichtheid en de algemene leeftijd, de prijs van land per vierkante meter en de ontwikkeling van de infrastructuur kunnen bepalen.

Rond het Virtueel Congres worden tal van andere evenementen georganiseerd zoals de vijfde jaarlijkse architectuurwedstrijd, georganiseerd door de Universiteit van Californië in Berkeley. Dit jaar moeten de deelnemers een ontwerp maken rond de sites van het werelderfgoed. In Parijs worden er foto's opgehangen in metro's en bussen om het publiek bewust te maken van de diversiteit van het werelderfgoed en om de mensen aan te sporen om deel te nemen aan het Virtueel Congres.

Voor meer informatie: www.virtualworldheritage.org

UNESCO directeur-generaal Matsuura juicht de beslissing toe en vraagt alle landen die dit nog niet gedaan hebben, om dit protocol, opgesteld op 26 maart 1999, te ondertekenen. "Joegoslavië is het 15e land dat zich aansluit bij dit wettelijk instrument en zorgt er zo voor dat er een vertrouwensklimaat ontstaat in de regio. Hopelijk spoort dit andere landen aan om hetzelfde te doen".

In 1954 nam de internationale gemeenschap de Conventie van Den Haag aan om het verlies van cultureel erfgoed, zoals archeologische sites, monumenten, kunstwerken, zeldzame boeken e.d., tijdens oorlogen tot een minimum te beperken. Later werd de conventie uitgebreid met een Eerste Protocol dat een verbod op export van culturele goederen uit bezette gebieden instelde.

Omdat in de praktijk bleek dat het verbod moeilijk af te dwingen was, kwam er in de jaren 1990 een Tweede Protocol. Tijdens internationale conflicten en burgeroorlogen vormt cultureel erfgoed vaak het doelwit van strijdende partijen, zoals we recent zagen in Afghanistan, Cambodja en Joegoslavië. Het Tweede Protocol moet ervoor zorgen dat diegene die de aanslagen pleegt, verantwoordelijk kan worden gesteld voor zijn daden. Deze kan dan gearresteerd en berecht worden, indien nodig voor een internationaal gerechtshof.

Het nieuwe protocol slaat ook op burgeroorlogen en maakt de oprichting van een Intergouvernementeel Comité mogelijk. Dat kan extra bescherming bieden aan cultureel erfgoed en toezien op de naleving van het protocol. Het krijgt toegang tot een vrijwillig fonds om hulp te verlenen waar nodig. De UNESCO zal instaan voor het secretariaat van het Comité.

Nog vijf landen moeten het Tweede Protocol ondertekenen vooraleer het in werking kan treden. De Conventie van Den Haag is door 103 landen ondertekend.

Als je een brug wil bouwen, neem je een ingenieur onder de arm. Waarom zou er dan geen professionele expertise nodig zijn wanneer het om archeologische sites gaat? Het is een vraag die Honor Frost, een van de pioniers van de mariene archeologie, zich luidop stelt. "Mariene archeologie begon pas echt met de uitvinding van de aqualong (duikerspak met een zuurstoffles) die pakweg 50 jaar geleden door Jacques Cousteau gepopulariseerd werd. Niemand wist iets van opgravingen af en dus modderde men maar wat aan en bracht de mooiste spulletjes mee naar de oppervlakte."

Vanaf de jaren 1950 deed Honor Frost enkele van de belangrijkste onderwater ontdekkingen, zoals bij Isola Linga ten westen van Sicilië, de enige voorbeelden van oorlogsschepen uit de klassieke oudheid die bekend staan als de Punische schepen van Marsala en dateren uit de derde eeuw voor onze jaarrekening. Samen met andere pioniers zoals George Bass en Peter Throckmorton, ontwierp ze verschillende methoden voor onderwater onderzoek die nog steeds in gebruik zijn.

In 1968 onderzocht ze de uitgestrekte haven van Alexandrië in opdracht van de UNESCO. Opgravingen op de site leveren nu waardevolle vondsten op die verband houden met het zevende wereldwonder, de vuurtoren van Pharos uit de derde eeuw voor onze jaarrekening.

Maar zijn er wel nog nieuwe mariene sites te ontdekken? Volgens Frost wel. "De recente ontdekkingen in Pisa en Sardinië zijn goede voorbeelden." Nabij de beroemde toren van Pisa ontdekte men een "maritiem Pompei": een grote collectie boten en maritieme voorwerpen die dateren uit de derde tot de vijfde eeuw voor onze jaarrekening. Ze werden waarschijnlijk vernield door een grote ramp, een storm of een aardbeving, die de haven overspoelde. Meer recent werd een gelijkaardige vondst gedaan in Sardinië.

Vraag is of wrakken al dan niet moeten worden geborgen, en door wie. "Ik denk dat elk geval afzonderlijk moet worden bekeken. Veel bekende wrakken die werden bovengehaald zijn nationale symbolen, zoals bijvoorbeeld de Vasa in Zweden en de Mary Rosy in Engeland," zegt ze. "Het grootste probleem is de middelen die nodig zijn om een schip degelijk op te graven. De opgraving van de Ulu Burun, een 14de eeuws Turks schip, die revolutionair was voor ons begrip van het bronzen tijdperk in het Middellandse Zeegebied, nam 16 jaar in beslag. Het bewaren van het hout van een dergelijk schip is een enorme taak."

"En wat als er enorme hoeveelheden amfora of porselein worden bovengehaald? De budgetten van musea zijn niet oneindig. Een plaatselijk museum zal ze niet kunnen aankopen, laat staan ze bewaren. Ik ben van mening dat, tenzij er een dringende reden is die opgraving rechtvaardigt, het best is om het erfgoed te laten waar het is," besluit Frost.

Professionele en sportduikers vrezen dat de nieuwe Unesco-conventie betreffende cultureel onderwater erfgoed haar doel zal voorbij schieten door de publieke toegang tot onderwater erfgoed terug te schroeven en het erfgoed over te leveren aan de vernietigende kracht van de natuurelementen. Een foute inschatting, volgens Robert Grenier, een Canadees mariene archeoloog die met zijn "Parks Canada" team de voorbije 38 jaar ruim 50.000 uur onderwater doorbracht in gans Canada, van de Stille Oceaan tot de Atlantische Oceaan, en van het zuiden van de Grote Meren tot 500 km van de Noordelijke Ijszee.

Scheepswrakken kunnen duizenden jaren onder water liggen als volwaardige en waardevolle archeologische sites. Natuurlijke beschadiging komt doorgaans voor tijdens de eerste eeuw van de onderdompeling. Hoewel het gemakkelijk is om te veralgemenen, kunnen we stellen dat metalen wrakken, zoals bijvoorbeeld de Titanic, beter intact blijven nadat ze gezonken zijn. Houten vaartuigen die bloot staan aan zout water, verzwakken sneller en vallen uiteen op de bodem of in de modder of het zand; ze openen zich als een boek. Dit relatief snelle ineenstorten en begraven van een groot deel van de romp en zijn inhoud kan hen echter helpen om de schadelijke gevolgen van de natuurelementen op lange termijn te weerstaan. Op die manier blijven belangrijke delen van het wrak en de inhoud bewaard. Zoals bijvoorbeeld de goed bewaarde romp van een 2.400 jaar oud Grieks koopvaardijschip waaraan ik werkte in Kyrenia (Cyprus) in 1968.

Het behoud van de archeologische waarde op lange termijn van scheepswrakken is ook bewezen door andere wrakken die we bestudeerden in de Noord-Atlantische Oceaan, zoals: de HMS Sapphire, 1696; de Prudent en de Célèbre, 1758; de Machault, 1760; de Breadalbane, 1853; en de gedeeltelijke overblijfselen van de Elizabeth and Mary, 1690, het oudste in Amerika geproduceerde vaartuig ooit gevonden. Het toont aan dat de in situ bewaring, zoals die onder meer in de Verenigde Staten, Australië, Canada en Denemarken wordt toegepast, efficiënt is.

Misvattingen

De overtuiging dat de nieuwe conventie voortaan alle opgravingen verbiedt, is ongegrond: geen enkele archeoloog of wetenschapper zou ooit een dergelijk verdrag steunen. De conventie wil juist verzekeren dat 's werelds onderwater cultureel erfgoed bewaard wordt ten voordele van de mensheid, en niet ten voordele van enkelingen zoals de situatie nu is in veel delen van de wereld. De bewaring "ten voordele van de mensheid" betekent bewaring en toegankelijkheid in situ, of gerechtvaardige gedeeltelijke of complete opgraving die leidt tot publieke toegankelijkheid via musea, presentaties, publicaties en andere media zoals film, video, cd-roms en websites.

Een andere vaakvoorkomende misvatting, is dat het duikers zal verboden worden om te duiken naar wrakken die meer dan 100 jaar onder water liggen: naast in situ bescherming voorziet de conventie immers publieke toegang tot de sites. Niemand wordt verhinderd om naar deze wrakken te duiken, op voorwaarde dat men ze niet verstoort, er niet in graaft of er objecten van verwijdert. Om die reden moeten competente personen de juiste toelating aanvragen bij de bevoegde autoriteiten.

Bondgenoten

In Canada begint het te dagen bij touroperators van duikexcursies: ze beseffen dat archeologen hun broodwinning vrijwaren door de scheepswrakken te beschermen. Ze gaan met ons samenwerken. Zo worden we bondgenoten. Er is geen mooier voorbeeld om dit te illustreren dan de site van het Fortress of Louisbourg in Nova Scotia. In de haven is Parks Canada al van het begin van de jaren 1960 actief met in situ beheer en bescherming van scheepswrakken die sinds hun ontdekking letterlijk in dezelfde staat zijn gebleven. Daar kan ik persoonlijk borg voor staan. In 1963 dook ik voor het eerst naar het meest bekende wrak, dat van de Célèbre, een met 64 kanonnen uitgeruste Franse oorlogsbodem die in 1758 verging. Vandaag ziet het wrak er precies zo uit als toen ik het bijna veertig jaar geleden zag. Iedere duiker kan het net als de andere wrakken bezoeken via een van de erkende commerciële bedrijfjes die zich houden aan de regels voor niet-inbrekend duiken.

Mochten de wrakken in de haven onbeschermd zijn gebleven, dan was er nu vrijwel niets meer van over, zoals het het geval is met andere wrakken uit dezelfde periode buiten het havengebied. Wrakken, soms op slechts 100 meter van de haven, stonden bloot aan artefactenjacht en "onderzoek" door verschillende groepen en individuen en werden helemaal vernield; ze zijn voor altijd verloren.

Samenwerking

Duikers kunnen een belangrijke rol spelen bij de bescherming en het behoud van scheepswrakken. Ze helpen het hoofd te bieden aan het aanslepende probleem van een gebrek aan middelen voor het dure onderzoek, door te helpen bij het documenteren, opvolgen en bekend maken aan het publiek van de duizenden wrakken voor onze kusten. Met de juiste opleidingen en sensibilisatie kunnen we mooie resultaten bereiken. Daarom zijn we bijvoorbeeld al bijna tien jaar betrokken bij een opleiding voor duikers waarbij we het bewustzijn, de kennis en de opnamevaardigheden van duikers aanscherpen om hen archeologie beter te doen begrijpen en van hen competente assistenten te maken die een waardevolle bijdrage kunnen leveren aan ons werk onder water. Deze twee tot drie dagen durende initiatiecursus is een succes overal waar we hem proberen, van Noord-Amerika tot Europa en Zuid-Afrika, en meest recent in Argentinië, Uruguay en Brazilië.

Het is een feit dat iedereen bij deze conventie wint. Het is de enige manier om tot efficiënte bescherming te komen. Ze is niet op maat gemaakt van een aantal geprivilegieerde duikers en commerciële bergers, noch op die van archeologen en ambtenaren: haar enige bekommernis is de bescherming van 's werelds onderwater erfgoed dat toebehoort aan iedereen.

De overeenkomst stipuleert het opmeten van de staat van het museumgebouw en de collectie, het implementeren van een noodplan voor het terugvinden en beschermen van de collectie, het opstellen van een gedetailleerd plan voor de restauratie van het gebouw en het mogelijk overbrengen van een deel van de collectie naar andere bestaande locaties, het opleiden van museumpersoneel en het herstellen van de wetenschappelijke en beheersexpertise van het museum, alsook het voorzien van logistieke steun en de nodige nationale en internationale knowhow om een en ander in goede banen te leiden.

Het Museum van Kaboel, gesticht in 1930, werd zwaar beschadigd en geplunderd tijdens de jaren van gewapend conflict die de Afghaanse hoofdstad teisterden. Naar schatting 70% van de 100.000 artefacten waaruit de collectie van het museum bestond, is verdwenen. Het museum kreeg de genadeslag in maart 2001 toen de Taliban met hamers en bijlen beelden en andere waardevolle kunstwerken vernielden.

Het memorandum voorziet dat de Afghaanse interim-regering en de UNESCO de krachten zullen bundelen om de nodige middelen te mobiliseren bij de internationale gemeenschap om de eerder vermelde doelstellingen te realiseren. Beide partners zullen regelmatig samenkomen om overleg te plegen over de activiteiten die in het kader van de overeenkomst moeten worden uitgevoerd en om de fondsenwerving en technische hulp te coördineren.

Directeur-Generaal Matsuura benadrukt dat het memorandum slechts een eerste stap is voor de UNESCO in haar streven naar de vrijwaring van het Afghaanse cultureel erfgoed: "Op langere termijn, en van zodra we over de nodige middelen beschikken, willen we niet enkel de monumenten en sites van het land herstellen en beschermen, maar willen we ook de ambachten en kunsten nieuw leven inblazen, waarbij we speciale aandacht zullen schenken aan de participatie van vrouwen."

"De werkzaamheden van Officina Plantiniana in de 16e en 17e eeuw vallen samen met een periode waarin geleerden uit de Lage Landen een zeer belangrijke rol speelden in de ontwikkeling van het westers denken," zo verantwoordt de UNESCO de nominatie. "Het gaat om meer dan de boekhouding van een grootschalige kapitalistische onderneming: het weerspiegelt een aanzienlijk deel van de culturele stromingen in het Westen. Aangezien de archieven vrijwel intact zijn overgeleverd, bieden ze 300 jaar geschiedenis van het gedrukte boek in een weelde van gedetailleerde en precieze gegevens."

Als het archief op de lijst wordt opgenomen, is het meteen de eerste Belgische inschrijving op de lijst. Andere genomineerden zijn: de negende symfonie van Beethoven, de Gutenberg-bijbel en de drukpers waarop die werd vervaardigd, Fritz Langs filmklassieker "Metropolis", de nalatenschap van Goethe, het dagboek dat kapitein James Cook bijhield tijdens zijn ontdekkingsreizen met de Endeavour, het manuscript van "Nora of het Poppenhuis" van Hendrik Isben en de archieven van de politierepressie onder de Stroessner-dictatuur in Paraguay.