In UNESCO info 87 lees je onder meer:

Cultureel erfgoed van Mali rehabiliteren: UNESCO is vastbesloten om het cultureel erfgoed van Mali dat het doelwit werd van moedwillige aanslagen en vernielingen, te restaureren en te vrijwaren om de nationale eenheid te herstellen.

Reddingsactie voor Nederlandstalige archieven in Guyana: Recent door UNESCO erkend documentair erfgoed verkeert in bijzonder slechte staat. Het Nationaal Archief van Nederland biedt expertise en samenwerking aan om het archief te redden.

VN wil journalisten meer bescherming bieden: Onder leiding van UNESCO zullen de Verenigde Naties een strategie uitvoeren om de veiligheid van journalisten te vergroten en straffeloosheid aan te pakken.

Een miljoen oceaanprofielen: Het Argoproject verzamelt gegevens over de oceaan die helpen om het weer te voorspellen en de gevolgen van klimaatverandering in te schatten.

Taal nieuw leven inblazen: Het Rapa Nui is een inheemse taal die steeds minder gesproken wordt op Paaseiland. Een taalacademie zet zich in om de taal van de ondergang te redden en verder te ontwikkelen.

Onderwijs is de sleutel tot meer respect voor mensenrechten: De eerste UNESCO/Bilbao Prijs voor de Promotie van een Cultuur van Mensenrechten ging in 2008 naar Stéphane Hessel die op 27 februari 2013 overleed. Aanleiding was de zestigste verjaardag van de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens waarvan hij medeopsteller was. In december 2012 spraken we met hem over Desmond Tutu, de laureaat van de UNESCO/Bilbao Prijs 2012. Hij uitte zijn bezorgdheid over de aanhoudende schendingen van de mensenrechten maar toonde zich tezelfdertijd enthousiast over de geboekte vooruitgang.

Het meisje van de foto: Een campagnebeeld van de Internationale Herdenkingsdag voor de Holocaust levert een opmerkelijk verhaal op.

Draslanden bezorgen ons water: Het Internationaal Jaar van Samenwerking op het gebied van Water is een uitgelezen gelegenheid om het belang van draslanden voor de algemene watervoorziening onder de aandacht te brengen.

Ontdek je passie en hou je doel voor ogen: Jonge Arabische UNESCO Goodwill Ambassadrice wil een voorbeeld zijn voor jonge vrouwen overal ter wereld om te kiezen voor de wetenschap.

UNESCO info verschijnt vier keer per jaar. Abonnementen lopen per kalenderjaar. Voor 10 euro valt het tijdschrift bij je in de bus. Bestellen kan via info@unesco-vlaanderen.be

Er leven zeven miljard mensen op onze planeet en tegen 2050 komen daar naar verwachting nog eens twee miljard mensen bij. Statistieken tonen dat elk van ons dagelijks twee tot vier liter water drinkt - al zit het meeste water dat we 'drinken' in voedsel: 1 kg rundvlees produceren verbruikt 15.000 liter water en 1 kg tarwe 'slorpt' 1.500 liter water op.

Een miljard mensen lijden chronisch honger en waterbronnen staan steeds meer onder druk, we kunnen dus niet blind blijven voor het probleem. Daarom staat Wereldwaterdag 2012 in het teken van de band tussen water en voedsel.

Een aantal tips die helpen om de bevolkingsgroei in goede banen te leiden en te verzekeren dat iedereen kan beschikken over voedzaam voedsel:

• Volg een gezonder, duurzaam, dieet
• Verbruik minder waterintensieve producten
• Verminder de verspilling: een derde van het wereldwijd geproduceerd voedsel wordt nooit opgegeten en het water nodig voor de productie is voor altijd verloren!
• Produceer meer voedsel, van betere kwaliteit, met minder water

Wereldwaterdag vraagt jaarlijks op 22 maart aandacht voor het belang van zoetwater en propageert een duurzaam gebruik van onze (drink)waterbronnen. Deze internationale dag werd voor het eerst gevierd op 22 maart 1993 en stelt telkens een ander aspect van zoetwater centraal.

Hoeveel water is er nodig voor je eten?

• Alles over Wereldwaterdag
• Alles over UNESCO & water

Het Mens- en Biosfeerprogramma van UNESCO (MAB) voert al veertig jaar lang onderzoek naar innovatieve methoden om natuurbehoud en de bescherming van biodiversiteit te verzoenen met sociale en economische ontwikkeling. Het werkte met andere woorden reeds aan duurzame ontwikkeling voor het begrip gedefinieerd was en algemeen ingang vond.

Het wereldwijd netwerk van biosfeerreservaten vormt het speerpunt van het MAB-programma. Biosfeerreservaten zijn bijzondere natuurgebieden die samen alle op aarde voorkomende ecosystemen vertegenwoordigen en waar duurzame ontwikkeling in de praktijk wordt gebracht door alle betrokkenen, gaande van wetenschappers tot de lokale bevolking.

Een fraaie poster, gepubliceerd door het UNESCO Platform Vlaanderen, biedt niet alleen een verfrissende en kleurrijke kijk op de natuurpracht van biosfeerreservaten maar vertelt ook meer over hoe ze werken en bijdragen tot de oplossing van globale problemen zoals klimaatverandering, het verlies aan biodiversiteit en de achteruitgang van ecosystemen.

De poster Biosfeerreservaten: toonbeelden van duurzame ontwikkeling (85 x 59 cm) is gratis te bestellen via info@unesco-vlaanderen.be

UNESCO steunde in 2004 de oprichting van het Globaal Netwerk van Nationale Geoparken. Het netwerk verenigt sites met geologisch erfgoed dat van een bijzondere wetenschappelijke of educatieve waarde is of die gekenmerkt worden door hun zeldzaamheid of uitzonderlijke schoonheid. Daarenboven moeten ze op een structurele manier beheerd worden, over duidelijk afgebakende grenzen beschikken en voldoende uitgestrekt zijn om duurzame economische ontwikkeling mogelijk te maken, voornamelijk via toerisme.

Het bureau dat het netwerk coördineert, kwam van 16 tot 18 september 2011 bijeen in het Geopark van Gea in Noorwegen. Daar werden negen nieuwe Geoparken uit zeven landen toegelaten tot het netwerk dat nu 87 Geoparken telt in 27 landen over de hele wereld.

De jongste leden van het Globaal Netwerk van Nationale Geoparken bevinden zich in China, Frankrijk, IJsland, Ierland, Italië, Japan en Spanje.

• Korte beschrijving van de nieuwe Geoparken in 2011
• Fotogalerij van de nieuwe Geoparken in 2011
• Informatie en achtergrond over Geoparken

In UNESCO info 80 lees je onder meer:

Falend onderwijs wakkert Arabisch vuur aan: De politieke crisis die het Midden-Oosten en Noord-Afrika in zijn greep houdt, is het gevolg van jaren van wanbeheer door zelfingenomen regimes die zich niet bekommerden om de behoeften van jongeren en het potentieel van het onderwijs.

Het verborgen slachtoffer van conflicten: Kinderen die gewapende conflicten meemaken blijven vaak verstoken van onderwijs, een gemis dat zich nog generaties lang kan laten voelen na het uitdoven van het geweld.

Het Internationaal Jaar van de Bossen: De Verenigde Naties vestigen de aandacht op het grote belang van de bossen en hopen zo te inspireren tot een betere bescherming van deze kostbare ecosystemen.

De interne keuken van een vernieuwde website: Het UNESCO Platform Vlaanderen gaf zijn website een grondige makeover. De site is meer dan ooit de bron bij uitstek voor nieuws en achtergrond over de werking van UNESCO.

Lokale radio voor duurzame ontwikkeling: Een met steun van UNESCO opgerichte lokale radiozender moet de bevolking van Cap Rouge in Haïti helpen om te werken aan de ontwikkeling van hun gemeenschap.

Bescherming van cultuurgoederen bij gewapend conflict: België ratificeert het tweede protocol van Den Haag en kan daardoor zowel nationaal als internationaal bijdragen tot een betere bescherming van cultureel erfgoed.

Herdenking van de Holocaust: UNESCO zet zich in om de herinnering aan de slachtoffers van de Holocaust levendig te houden en om racisme en xenofobie te bestrijden via het onderwijs.

Nieuwe zusterorganisatie voor UNESCO: De Verenigde Naties lanceren een nieuwe organisatie om vrouwenrechten beter te beschermen en gendergelijkheid te propageren: UN Women.

Waarschuwingssysteem voor aardbevingen in Nepal: Geologen verwachten dat Nepal in de nabije toekomst zal getroffen worden door een aardbeving die tien keer krachtiger is dan deze die recent Haïti trof. UNESCO zal er een systeem uitbouwen voor de voorspelling van aardbevingen.

Download UNESCO info 80

UNESCO info verschijnt vier keer per jaar. Abonnementen lopen per kalenderjaar. Voor 10 euro valt het tijdschrift bij je in de bus. Bestellen kan via info@unesco-vlaanderen.be

Water is essentieel om te voldoen aan onze fundamentele behoeften en stijgende levensstandaard en voor het behoud van onze fragiele ecosystemen. De druk op water als hulpbron neemt toe door een groeiende en mobiele bevolking, sociale en culturele verandering, economische ontwikkeling en technologische veranderingen. De problematiek is des te complexer doordat klimaatverandering niet alleen impact heeft op water als hulpbron maar eveneens op de factoren die druk uitoefenen op deze hulpbron.

De uitdagingen, hoewel aanzienlijk, niet onoverkomelijk. Het derde Wereldwaterrapport laat zien hoe sommige landen hebben gereageerd. Op het vlak van voorziening van drinkwater is de vooruitgang bemoedigend, in de meeste regio's zijn we op goede weg om de millenniumdoelstelling voor deze kwestie te behalen. Maar in andere domeinen zijn er minder resultaten geboekt en zullen de problemen alleen maar groter worden als er geen bijkomende inspanningen komen.

Leiders in de watersector kunnen besluitvorming buiten hun domein sturen via informatie en de watervoorraden beheren op een manier die afgesproken sociaal-economische doelstellingen helpt bereiken en de milieu-integriteit bewaart. Leiders in de regering, de privé-sector en de civiele maatschappij bepalen deze doelstellingen en wijzen de middelen toe om eraan te kunnen voldoen. Het rapport roept alle betrokkenen op om hun verantwoordelijkheid te nemen en om nu te handelen.

U kan het boek rechtstreeks bestellen via Unesco Publishing: bestel hier

Tot nu toe werd het probleem vooral aangepakt door de vangst te beperken, maar de auteur van dit boek stelt dat die benadering onvoldoende effect sorteert. Hij pleit ervoor om meer aandacht te besteden aan de habitat van visbestanden en om ervoor te zorgen dat de kwaliteit ervan verbeterd, of in ere hersteld, wordt. Een beter, ecologisch geïnspireerd, beheer met aandacht voor de kwaliteit van de habitat in verhouding tot de levenscyclus van mariene populaties en met overweging van de invloed van menselijke activiteit op de habitat, zijn van cruciaal belang om de visbestanden te doen aangroeien en behouden.

Iedereen die betrokken is bij het beheer van mariene populaties vindt in dit boek een uitdagende nieuwe visie die kan bijdragen tot een alsmaar meer prangend wordend probleem.

John F. Caddy is een onafhankelijk expert die zich toelegt op het onderzoek van mariene ecosystemen. Hij verdiende zijn sporen bij de Visserijraad van Canada en bij de Voedsel- en Landbouworganisatie van de Verenigde Naties waar hij rond onderzoek en beleidsontwikkeling inzake visserij actief was.

U kan het boek rechtstreeks bestellen via Unesco Publishing: bestel hier

In het licht van de VN Conventie ter Bestrijding van Woestijnvorming (UNCCD), is het Sustainable Management of Marginal Drylands project (SUMAMAD-II) project gericht op het verbeteren van het duurzaam beheer en het behoud van marginale drylands in noordelijk Afrika, Arabische staten, Azië en Latijns-Amerika. 'Drylands' zijn halfwoestijngebieden en zijn bijzonder kwetsbaar. Dit is te wijten aan het veranderend klimaat en aan menselijke druk. Op wereldschaal vormen ze de grootste landreserves zowel inzake de ruimte die ze bestrijken als inzake de natuurlijke rijkdommen die ze herbergen.

Kennis en ervaring uitwisselen

Tussen 2001 en 2005 werkten 1.360 experts van over de hele wereld op initiatief van de Verneigde Naties samen aan een veelomvattende studie van de gevolgen die veranderingen in ecosystemen hebben voor het menselijk welzijn. Het eindrapport benadrukte het belang van een duurzame ontwikkeling van halfwoestijngebieden en brak een lans voor de uitwisseling van goede praktijkvoorbeelden die zowel het behoud van het milieu eerbiedigen als een beter en alternatief levensonderhoud voor gemeenschappen in halfwoestijngebieden beogen.

Het SUMAMAD project bevordert onderzoek en versterkt capaciteitsopbouw in ontwikkelingslanden om woestijnvorming te bestrijden. Hiertoe brengt SUMAMAD Afrikaanse wetenschappers samen met wetenschappers uit Azië, Arabische Staten, Latijns-Amerika en Europa om de kennisoverdracht met betrekking tot beheer van droge gebieden te bevorderen.

Besluitvorming sturen

Het project is toe aan zijn tweede fase (2009-2013). Daarin ligt de nadruk op capaciteitsopbouw van onderzoekers om hun wetenschappelijke bevindingen naar voor te brengen op een manier die beleidsmakers in staat stelt om geïnformeerde beslissingen te nemen over het beheer van droge gebieden. Bedoeling is om scenario's op te stellen met alternatieven voor duurzaam water- en landbeheer in droge gebieden. Deze moeten ook een economische evaluatie bevatten en rekening houden met de globale context en fenomenen zoals klimaatverandering. Bij dit alles zal men streven naar een participatieve benadering, dus met inbreng van de lokale gemeenschappen zoals landeigenaars, landbouwers en andere betrokkenen.

Andere doelstellingen van het project zijn het bevorderen van wetenschappelijk onderzoek en van een duurzaam levensonderhoud in droge gebieden. Zo wil men komen tot een verbetering van de landbouw (gewassen en veeteelt) in droge gebieden door het duurzaam beheer van natuurlijke rijkdommen met nadruk op duurzame waterbeheer- en oogstpraktijken en wil men werk maken van het herstel van gedegradeerde gebieden, gericht op het behoud van biodiversiteit. Om de toenemende druk van de traditionele landbouw op het milieu in droge gebieden te verminderen, wil men lokale gemeenschappen ook aanmoedigen via goed onderbouwde voorlichting om alternatieve inkomensgenererende activiteiten te ontwikkelen, zoals bijvoorbeeld ecotoerisme en ambachtelijke productie.

Casestudies van over de hele wereld tonen aan dat er wel degelijk iets te leren is van vissers en dat het tijd is om kaders te scheppen waarbinnen vissers hun kennis kunnen delen met wetenschappers en beleidsmakers. Een aantal van deze studies komen aan bod in dit werk.

Dit boek levert een belangrijke bijdrage tot het vergroten van het internationaal bewustzijn omtrent het belang van een ethische verzameling, bewaring, verspreiding en toepassing van de kennis van vissers.

U kan het boek rechtstreeks bestellen via Unesco Publishing: bestel hier

Dit boek bundelt de belangrijkste papers die tijdens het congres naar voren werden gebracht door vooraanstaande experts. De papers zijn in acht thematische hoofdstukken onderverdeeld. Er wordt begonnen met een hoofdstuk waarin een aantal voor de geschiedenis van de oceanografie belangrijke oceanografen voorgesteld worden. Daarna volgen hoofdstukken met papers over expedities en exploraties, regionale en bilaterale samenwerking, de band tussen de mens en de zee, en de natuurlijke rijkdommen van de zee. Dan volgt een hoofdstuk met nationale bijdragen, waaronder een overzicht van 13 decennia biologische oceanografie in België. Afgesloten wordt er met een hoofdstuk met papers over hedendaagse Chinese kwesties i.v.m. oceanografie en een hoofdstuk met boodschappen uit de internationale gemeenschap over het belang van oceanografie. Daarbij is het laatste woord voor Vlaanderen, met een voorstelling van de belangrijkste activiteiten van de administratie Wetenschap en Innovatie van het ministerie van de Vlaamse Gemeenschap.

U kan het boek rechtstreeks bestellen via Unesco Publishing: bestel hier

De Verenigde Naties lanceerden begin 2005 het Decennium voor Educatie voor Duurzame Ontwikkeling. Eén van de aspecten van duurzame ontwikkeling is de manier waarop we met onze natuurlijke rijkdommen omspringen. Vertaal dat naar het leven van alledag en je komt uit bij de manier waarop we consumeren: welke producten kopen we, hoe gaan we met energie om enz... Door ons gedrag een klein beetje aan te passen, kunnen we al gauw op een voor onze planeet gezondere manier gaan leven. Hoe dat kan, lees je in jonger&wijzer - de GIDS voor verantwoord verbruiken.

De informatiebrochure jonger&wijzer - de GIDS voor verantwoord verbruiken richt zich tot jongeren en iedereen die jong van geest is en open staat voor verandering. Het is een gids die de staat opmeet waarin de aarde zich bevindt en uitlegt welke gevolgen onze dagdagelijkse activiteiten hebben voor de toekomst van onze planeet. Daarbij worden telkens concrete tips aangereikt voor hoe het beter kan. Want laat er geen twijfel over bestaan: we zijn niet goed bezig. Als iedereen op dezelfde manier zou consumeren zoals wij dat in de rijke industrielanden doen, dan zouden we vier planeten zoals de aarde extra nodig hebben om aan de vraag te kunnen voldoen. Dit alles wordt geïllustreerd met internationale voorbeelden en cijfermateriaal maar er is ook aandacht voor Vlaamse initiatieven.

De gids legt uit wat het concept duurzaam verbruiken inhoudt, schetst de algemene situatie op dit vlak en behandelt specifieke gebieden waarin we zelf een verschil kunnen maken zoals eetgewoonten, mobiliteit, toerisme, afvalproductie, energieverbruik enz... Ook thema's die je misschien niet meteen verwacht in een gids over duurzaam verbruiken komen aan bod, zoals klimaatverandering, waterschaarste, kinderarbeid en dierenrechten, want zelfs aan de oplossing van dergelijke globale problemen kan je een steentje bijdragen door je consumptiegedrag bij te stellen.

jonger&wijzer - de GIDS voor verantwoord verbruiken is uitgegeven door het UNESCO Platform Vlaanderen en is gratis te bestellen via info@unesco-vlaanderen.be

Klik [hier] om jonger&wijzer - de GIDS voor verantwoord verbruiken te downloaden.

De lezingenavond past in een reeks van 6 thema-avonden onder de vlag "Wetenschap voor 6 miljard mensen" die mee wil helpen zoeken naar het antwoord op de vraag hoe de wetenschap en de technologie onze planeet leefbaar kunnen houden door met aangepaste technieken, schaalvergroting en innovatief en mondiaal denken te komen tot een beheer van onze natuurlijke hulpbronnen dat op lange termijn duurzaam is.

Het programma voor dinsdag 21 oktober ziet er als volgt uit:

18.45

Onthaal

19.15

Technologies for the production of fresh water

Prof. Ivo Vankelecom, Katholieke Universiteit Leuven

20.15

How can Waste Water Technologies address pollution challenges and water scarcity?

Dhr. Tim Moody, Vice President Sales Industrial Markets, VEOLIA (Frankrijk)

Fresh water for the population of the whole world: the challenge facing Unesco

Dhr. Andras Szöllösi-Nagy, Director of the Division of Water Science, UNESCO (Frankrijk)

21.55

Slotwoord en receptie aangeboden door SOLVAY

De avond wordt georganiseerd in Aula Major van de Universiteit Antwerpen, Campus "Drie Eiken" (Wilrijk). Voor een wegbeschrijving, informatie over inschrijving en het volledige programma van de lezingencyclus "Wetenschap voor 6 miljard mensen" kan u terecht op www.kekule.be

Tijdens het voorbije Wereld Water Forum in Kyoto (16 t/m 23 maart) stelde UNESCO directeur-generaal Koïchiro Matsuura het plan voor ter oprichting van een nieuwe instantie die zich binnen de Organisatie zal toeleggen op het voorkomen en oplossen van zoetwatergeschillen tussen landen. "De instantie zal reageren, assisteren of tussenkomen bij conflicten wanneer de betrokken partijen dat vragen," zegt Matsuura. "Staten, particuliere partijen en intergouvernementele organisatie zullen kunnen aankloppen bij de instantie om te helpen bij het oplossen van conflicten of problemen met betrekking tot internationale waterhulpbronnen of lokale geschillen met internationale weerslag, zoals een geschil over een nieuwe dam in een grensoverschrijdende rivier of de vervuiling van een internationale waterbron."

Diensten

Afhankelijk van de aard van het conflict en het verzoek van de betrokken partijen, zal de instantie een aantal diensten aanbieden waaronder technisch en juridisch advies, opleiding in wateronderhandelingen, verzoening, fact-finding missies en het scheppen van een klimaat voor het voeren van onderhandelingen op hoog niveau.

"De UNESCO zal de 'watergemeenschap' voorzien van de nodige middelen, de juiste sfeer, de politieke steun, professionele hulp en juridische mechanismen om waterconflicten te voorspellen, voorkomen en op te lossen," aldus Matsuura. Het International Hydrological Programme van de UNESCO (IHP) zal zijn wereldwijd netwerk van experts ter beschikking stellen om de besprekingen vooruit te helpen en het onderzoek tussen landen te coördineren en tezelfdertijd regeringen helpen om hun institutionele en technische capaciteit om waterhulpbronnen te beheren, te verbeteren.

Samenwerking

De nieuwe instantie is een gezamenlijk initiatief van de UNESCO en de World Water Council, de meest gerenommeerde denktank inzake waterbeleid. Die partner zal helpen bij het mobiliseren van politieke steun voor de instantie en zal beleidsadviezen formuleren aan de partijen die in een dispuut verwikkeld zijn. Daarnaast zal het Permanent Arbitragehof, gevestigd in Den Haag (Nederland), juridisch advies verlenen en functioneren als een neutraal forum voor partijen die hun watergeschillen willen opgelost zien. "De instantie geeft een nieuwe dimensie aan de inspanningen van het Permanent Arbitragehof om disputen over natuurlijke rijkdommen op een vreedzame manier op te lossen," zegt Tjaco van den Hout, secretaris-generaal van het hof.

Het Universities Partnership for Transboundary Waters, waarbij 10 universiteiten op vijf continenten betrokken zijn, zal educatief materiaal en opleidingsprogramma's ontwikkelen voor wateronderhandelingen. "We hebben echt niet nog meer verklaringen nodig, actie is wat we nodig hebben," zegt Matsuura. Ongeveer eenderde van de 263 internationale rivierbekkens wordt gedeeld door twee of meer landen, en 19 door vijf of meer. Een groot deel van Afrika en het Midden Oosten is afhankelijk van 'buitenlandse' waterbronnen (die in een ander land ontspringen) voor meer dan de helft van hun waterbehoefte. Dit is ook het geval in het zuidelijke deel van Latijns-Amerika.

Conflicten

Algemeen wordt aangenomen dat de groeiende vraag naar water zal leiden tot een groeiend aantal conflicten, of zelfs oorlogen, over water. Daar staat tegenover dat verschillende studies van de UNESCO aantonen dat schaarste niet noodzakelijk in catastrofes of conflicten uitmondt. Het Wereldwaterrapport (zie eerder) presenteert onder andere een studie van elke watergerelateerde interactie tussen twee of meer landen van de voorbije 50 jaar. Van de in totaal 1.831 interacties ging de overgrote meerderheid, 1.228 om precies te zijn, over samenwerking. Van de 507 conflictsituaties, kwam bij 37 geweld kijken. 21 daarvan brachten militaire actie teweeg.

Alhoewel waterschaarste duidelijk de spanningen tussen staten opdrijft, ligt de echte oorzaak van conflicten of destabilisatie bij het gebrek aan verdragen of institutionele structuren om de gemeenschappelijke hulpbronnen gezamenlijk te beheren. Er zijn drie gevarensignalen te onderscheiden bij internationale rivierbekkens: de 'internationalisatie' van bekkens of het creëren van nieuwe onafhankelijke staten (zoals het geval was na het uiteenvallen van de Sovjet-Unie), unilaterale ontwikkelingsprojecten zoals het oprichten van een dam in een bekken waarvoor geen bilaterale juridische overeenkomsten of onderhandelingsstructuren bestaan, en algemene vijandigheid over andere kwesties dan water.

Volgens deze vaststellingen worden 15 internationale rivierbekkens aangeduid als potentiële haarden van conflict in de komende 5 tot 10 jaar. Momenteel bevinden 4 andere bekkens zich in een conflictsituatie of worden er onderhandelingen rond gevoerd: Aral, Jordaan, Nijl en Tigris-Eufraat. De plannen voor de nieuwe instantie ter verhindering en oplossing van waterconflicten komen dan ook niets te vroeg.

De Verenigde Naties riepen 2003 uit tot het Internationaal Jaar van het Zoetwater met de bedoeling de publieke opinie en de internationale gemeenschap te sensibiliseren voor de problematiek en erop te wijzen dat we in deze allemaal verantwoordelijkheid dragen.

De situatie is ernstig, maar niet hopeloos. Dit dossier laat een aantal aspecten van het zoetwaterprobleem aan bod komen maar toont evenzeer aan dat er her en der inspanningen geleverd worden om het op te lossen. Alleen zullen we deze inspanningen aanzienlijk moeten opdrijven willen we vermijden dat de wereld tegen de helft van deze eeuw aan een wereldwijde watercrisis ten prooi valt.

Het besef dat water een cruciale rol speelt in duurzame ontwikkeling groeit, maar om te kunnen voldoen aan de vraag zijn een gecoördineerde aanpak en flinke fondsen noodzakelijk. Om aan de behoeften te voldoen werken regeringen, internationale instellingen, lokale gemeenschappen, ngo's en privé-bedrijven over de hele wereld aan innoverende projecten die moeten bewijzen dat de huidige obstakels kunnen overwonnen worden. De belangrijkste uitdaging daarbij is meestal het genereren van de nodige fondsen en knowhow en het vinden van het juiste evenwicht tussen steun van buitenaf en participatie van de lokale gemeenschap. Naast het uitwerken van beleidsrichtlijnen, het geven van technisch advies en het aanbieden van een forum voor het uitwisselen van ervaringen, zijn de Verenigde Naties een sleutelpartner in veel van deze projecten. De volgende paragrafen hangen een beeld op van hoe het er in het veld aan toegaat.

Regenwater vergaren

Masai vrouwen in Kenia nemen deel aan een baanbrekend project waardoor ze veel minder tijd verliezen met het zoeken en verzamelen van voldoende bruikbaar water. Het project draait om het vergaren van regenwater met speciale, goedkope, vaten en het graven van minireservoirs of "aardepannen". Het laat vrouwen toe om vers en onvervuild water te verzamelen in hun achtertuin in plaats van er vele kilometers voor te moeten afleggen.

Het project is onderdeel van een internationaal initiatief dat de Zweeds regering financiert en uitgevoerd wordt door EarthCare Africa, die het project ontwikkelde in opdracht van het Milieuprogramma van de VN (UNEP). Er staan gelijkaardige projecten op stapel in Nepal, India, Bhutan en het eiland Tonga.

Tot nu toe werden reservoirs die meer dan 520.000 liter regenwater kunnen vergaren, geïnstalleerd op drie locaties in Kenia. In een volgende fase worden moestuintjes gepland, want de halfvochtige grond vlak naast de minireservoirs leent zich uitstekend voor het kweken van gewassen.

Het project speelt ook in op de veranderde leefgewoonten van de Masai. Deze traditionele nomaden die leefden van de veehouderij, gaan zich steeds vaker settelen. De streek waarin ze rondtrokken om hun vee te laten grazen, wordt nu opgedeeld in percelen die eigendom zijn van individuen of bewonersgroepen. Daardoor moeten ze een meer diverse levensstijl aannemen en stijgt de vraag naar betrouwbare plaatselijke watervoorraden.

Irrigatie

Bangladesh heeft een van de hoogste concentraties arme mensen ter wereld en de natuurlijke rijkdommen staan er onder zware druk. In de jaren 1980 begonnen duizenden boeren er pedaalpompen te gebruiken - eenvoudige maar ingenieuze voetpompen die water uit bronnen, niet al te diep gelegen waterhoudende grondlagen en oppervlaktewater oppompen - om kleine percelen moestuinen te irrigeren in plaats van met zware emmers water te zeulen.

De Voedsel en Landbouw Organisatie (FAO) was overtuigd dat deze technologie Afrikaanse boeren kon helpen als ze zou worden aangepast aan de lokale omstandigheden en ter plaatse zouden kunnen worden geproduceerd. In samenwerking met het Internationaal Fonds voor Landbouwontwikkeling werden in 1996 plaatselijke producenten in Zambia opgeleid om de pompen te vervaardigen en te verkopen. Al snel ontplooide zich een netwerk van verkooppunten over het ganse land dat meer dan 1.000 pompen verkocht voor een prijs die schommelde tussen 75 en 125 euro. Gelijkaardige initiatieven met lokale fabrikanten zijn sindsdien opgestart in Burkina Faso, Malawi, Senegal en Tanzania.

Watervoorziening

Het West Afrika Water Initiatief, goed voor bijna 41 miljoen euro, is een publiekprivaat partnerschap om drinkwater en sanitair te voorzien in landelijke dorpen in Ghana, Mali en Niger. De verschillende partners uit de publieke en private sector, waaronder Unicef, hopen tegen 2008 in de drie landen 825 nieuwe waterputten, 100 alternatieve waterbronnen en meer dan 9.000 toiletten te hebben geïnstalleerd. Daarnaast zullen duizenden volwassenen, kinderen en leerkrachten voorlichting krijgen inzake hygiëne en sanitair.

Overstromingen voorkomen

In 1998 zetten overstromingen van de Yangtze - Azië's grootste rivier met een lengte van 6.300 kilometer - een gebied met een oppervlakte van 25,78 km2 blank. 3.656 mensen verloren het leven. De overstromingen veegden 5,7 miljoen huizen weg en beschadigden 7 miljoen andere, waardoor 14 miljoen mensen gedwongen werden te verhuizen. Het economische verlies bedroeg 32 miljard euro. Het UNEP identificeerde drie belangrijke milieufactoren die de impact van de enorme regenval vergrootten: sterke afname van de capaciteit van bossen en graslanden om water vast te houden tengevolge van ontbossing en overbegrazing, verminderde opslagcapaciteit van de rivier in de lager gelegen gebieden omwille van een afname van meren en moerassen, en het verzilten van de rivieren en moerassen in het Yangtze bekken als het resultaat van toenemende erosie.

Op basis van deze vaststellingen zette men een project op om de duizenden verloren meren en natuurlijke drainagesystemen te herstellen zodat de rivier - waarvan de oevers en het bekken de thuisbasis van 400 miljoen mensen vormen - beter kan omgaan met periodes van lange en zware regenval. Het project voltooide zijn pilootfase en komt op volle kracht midden 2003. Er zullen ook natuurlijke bossen, graslanden en anderen belangrijke habitats in de hoger gelegen gebieden van de rivier worden hersteld om zo bodemerosie tegen te gaan. Experts menen dat deze aanpak niet alleen het volume water dat de rivier kan vasthouden zal doen stijgen, maar dat het ook kan helpen om de globale opwarming tegen te gaan aangezien de rivier meer koolstofdioxide zal kunnen opnemen.

Sinds de overstromingen in 1998 werden ook nog andere maatregelen getroffen. In de provincie Sichuan werd een verbod op houthakken ingesteld en konden voormalige houthakkers aan de slag om bomen te planten en bossen te beheren. De maatregel geldt in gebieden die zwaar getekend zijn door ontbossing en verkeerde landbouwtechnieken op steile hellingen die vatbaar zijn voor erosie. Het inkomensverlies van landbouwers werd gecompenseerd.

Water recycleren

Suikerproductie die vertrekt van riet kan grote hoeveelheden water opslorpen. De San Francisco Ameca fabriek in de Mexicaanse deelstaat Jalisco, gebruikte tot 111 kubieke meter water voor elke ton suiker die ze produceerde. Na een doorlichting van de VN Organisatie voor Industriële Ontwikkeling (UNIDO) trof men maatregelen om water te recycleren en afval te beperken. Het resultaat was dat slechts 5 kubieke meter water per ton suiker gebruikt werd, een vermindering met 93%. Voorts werd de vervuiling die in het water terecht komt met 20% verminderd. De invloed is aanzienlijk te noemen als je weet dat de fabriek tijdens het jaarlijkse oogstseizoen 4.800 ton suikerriet verwerkt en ongeveer 500 ton suiker per dag produceert. Tussen de oogstseizoenen werden een aantal technische aanpassingen gedaan, zoals het scheiden van het riool- en het productieafvalwater, het beperken van het wegspoelen van olie en vet in de afvoerleidingen en het installeren van reservoirs om water op te slaan voor recyclage.

Investering

Als onderdeel van de inspanningen om de lokale besturen te versterken, werkte het VN Ontwikkelingsfonds (UNDP) samen met de regering van Malawi om pilootprojecten op te starten die uitgaan van participatieve planning en investeringen op districtsniveau. Het ontwikkelingscomité van het dorp Malizani besloot zo om een deel van de districtsfondsen te investeren in een nieuw zoetwatersysteem. De dorpelingen beschikken nu niet alleen over zuiver water, ze zagen ook hun levenskwaliteit vooruit gaan. Er zijn minder ziekten, schonere kleren en blijere gezichten.

Mensenrecht

Toen een nieuwe democratische regering de bestuursfakkel overnam in 1994 in Zuid-Afrika, hadden 14 van de 42 miljoen burgers geen toegang tot zuiver drinkwater. De grondwet van 1996 riep de toegang tot voldoende water uit als een mensenrecht en lokale overheden kregen subsidies om betaalbare watervoorzieningen te installeren. Tegen 2001 was het aantal mensen zonder toegang tot water teruggedrongen tot 7 miljoen. Het doel is om dat aantal tot nul te herleiden tegen 2008.

De acties ter bevordering van de hygiëne waren minder succesvol en een uitbraak van cholera in 2000 luidde de alarmbel. Ongeveer 49.000 toiletten voor 400.000 mensen werden sindsdien geïnstalleerd en men nam de ambitieuze doelstelling aan om tegen 2010 iedereen van sanitair te voorzien. Er kwam een multisectorale aanpak om de inspanningen te coördineren op het vlak van gezondheid, onderwijs, huisvesting, openbare werken, plaatselijk bestuur en milieuaangelegenheden, samen met een verhoging van de openbare uitgaven. Ook de vrouwenbeweging, ngo's en lokale bedrijven werden gemobiliseerd. Hygiënebewustzijn en verandering van publiek gedrag worden nu erkend als zijnde essentieel in de strijd tegen watergerelateerde ziekten.

Wereldwijde mobilisatie

Ondanks de vooruitgang die de hierboven aangehaalde initiatieven boekten, blijft er nog veel werk aan de winkel. Om de huidige negatieve mondiale watertrend om te buigen, is een wereldwijde gemeenschappelijke inspanning noodzakelijk die begint bij de publieke opinie en de politieke leiders. Water, Sanitation and Hygiene for All (WASH) is een sensibiliserings- en informatiecampagne om het politieke bewustzijn omtrent water te vergroten en acties te steunen die een einde moeten brengen aan het lijden van de 1,2 miljard mensen die geen toegang hebben tot veilig water en van de 2,4 miljard die verstoken blijven van elementaire sanitaire voorzieningen. WASH legt zich toe op het aanleren van basishygiëne aan schoolkinderen en gemeenschappen, als een noodzakelijke aanvulling bij de projecten die zich concentreren op het verbeteren van de infrastructuur voor watervoorziening en sanitair. Het wordt gecoördineerd via de afdeling Economische en Sociale Zaken van de VN.

Voor meer informatie over het Internationaal Jaar van het Zoetwater kan u surfen naar www.wateryear2003.org

Zorgwekkend

De toestand van de oceanen en de kuststreken is steeds vaker een bron van toenemende bezorgdheid. De mariene en kustecosystemen gaan er steeds verder op achteruit. Overbevissing en vervuiling van industrie, landbouw en huishoudens treffen heus niet alleen de vissen die in de zeeën leven, de aftakeling van het zeemilieu heeft ook een grote impact op de mens zelf.

Naar schatting zijn 140 miljoen mensen direct afhankelijk van de visvangst. Bovendien zijn de laag gelegen kustgebieden vaak vruchtbare en dichtbevolkte streken waar veel is geïnvesteerd in infrastructuur. Als het zeewater met een meter zou stijgen tengevolge van de globale opwarming - wat volgens diverse voorspellingen helemaal niet ondenkbaar is - dan zou dat enorme gevolgen hebben voor de wereldeconomie en een groot deel van de wereldbevolking. Twee derde van de wereldpopulatie woont immers op minder dan zestig kilometer van de kust.

Instrument

Door de oceanen nauwgezet op te volgen en alle beschikbare kennis te verzamelen en openbaar te maken, wil de Oceanenatlas een instrument zijn voor wetenschappers, beleidsvoerders en alle betrokkenen om samen oplossingen uit te denken die het huidige negatieve tij kunnen doen keren en een duurzaam beleid te introduceren. De atlas bundelt de meest uiteenlopende informatie over de huidige staat van het zeemilieu op een tiental wereldkaarten. Verder bevat de website doorverwijzingen naar honderden meer gedetailleerde kaarten over bijvoorbeeld visvoorraden, navigatieroutes, ziltheid, de toestand van de poolkappen en andere oceaankarakteristieken.

De noodzaak van een dergelijk globaal overzicht over alle milieuvraagstukken werd voor het eerst geformuleerd op de Wereldmilieutop van 1992 in Rio de Janeiro. Na meer dan een decennium van planning en tweeëneenhalf jaar ontwikkeling kunnen de Verenigde Naties hun Oceanenatlas aan het grote publiek voorstellen.

Iedereen kan de Oceanenatlas raadplegen op http://www.oceansatlas.org

"De voorbije 26 jaar namen de beschikbare waterhulpbronnen met zowat de helft af, van 13.000 m3 tot 7.500 m3 per persoon, terwijl het verbruik meer dan verdubbelde," steekt Andras Szöllösi-Nagy, directeur van de waterdivisie van de UNESCO, van wal. "De waterkwaliteit neemt dag na dag af en drinkwater wordt steeds schaarser: sommige landen beschikken over amper 200 m3 per persoon per jaar." Kortom, de watervoorraad op onze planeet -waarvan alle leven afhankelijk is- wordt ernstig bedreigd. Tenzij het verbruikspatroon en de beheersmethoden veranderen, is de kans groot dat de wereld binnen minder dan 25 jaar met een serieuze watercrisis af te rekenen krijgt. Om ons leefmilieu op lange termijn te beschermen moet er dringend werk worden gemaakt van de bestrijding van vervuiling, verspilling en afval. Die noodzaak werd voor het eerst geuit op de VN-conferentie inzake milieu en ontwikkeling van 1992 in Rio de Janeiro (Brazilië). Sindsdien erkenden politieke leiders dat de waterproblematiek een punt van hoge prioriteit is op de internationale agenda.

Prioriteit

De UNESCO reageerde door water als een van haar prioriteiten te gaan beschouwen. "De waterproblematiek was altijd al aanwezig in de programma's van de UNESCO," zegt Walter Erdelen, een van de hoofdverantwoordelijken voor wetenschap bij de Organisatie, "maar nu staat water centraal." Na de coördinatie van World Water Vision dat naging hoe de verschillende internationale actoren de watersituatie voor de komende 25 jaar inschatten, kreeg de UNESCO de leiding van het World Water Assesment Programma (WWAP). Dat programma brengt alle agentschappen van de Verenigde Naties samen en maakt een staat op van 's werelds waterhulpbronnen om vervolgens te analyseren welke invloed de groeiende menselijke behoeften erop hebben. Tot de onderwerpen die aan bod komen in de studie behoren de gevolgen van klimaatsveranderingen die kunnen leiden tot overstromingen en droogte; de interactie tussen landgebruik en water; de effecten van bemesting op het grondwater; en de impact van ontbossing. De resultaten van het onderzoek zullen worden gebruikt om regeringen en bevolkingen te overtuigen van de nood om samen te werken en manieren te zoeken om de risico's die de kwetsbare watersystemen bedreigen te beperken.

Waarom leidt net de UNESCO het WWAP? "Omdat de problemen met betrekking tot water onmogelijk kunnen worden opgelost door louter technische benaderingen of het leggen van meer leidingen," zegt Szöllösi-Nagy. De waterproblematiek is verweven met wetenschap, technologie, onderwijs, communicatie, cultuur en sociale problemen -allemaal gebieden waarin de UNESCO betrokken is. Zo heeft de Organisatie bijvoorbeeld een belangrijke stem in de discussie of water nu al dan niet moet worden beschouwd als een elementair mensenrecht of gewoon als een economisch goed als een ander, en dus onderhevig aan de wet van vraag en aanbod. Daarom wil de Organisatie een aantal ethische richtlijnen opstellen die kunnen helpen om waarden zoals delen over te brengen op kinderen, via onderwijsprogramma's. "Het feit dat een groot deel van de wereldbevolking geen toegang heeft tot drinkwater is onaanvaardbaar," vindt Szöllösi-Nagy. "We moeten hen leren om deze natuurlijke rijkdom met anderen te delen."

Gemeenschappelijk

De UNESCO onderstreept het belang om bepaalde wettelijke mechanismen, zoals de Helsinki Regels van 1966 betreffende het billijk delen van waterhulpbronnen, te respecteren. Als een rivier door verschillende landen stroomt, moeten richtlijnen voor billijk delen opgesteld worden. Daarna moeten stappen ondernomen worden om te komen tot een gemeenschappelijk beheer van de hulpbron. Verschillende landen sloten al dergelijke overeenkomsten af met betrekking tot de Rijn, de Donau en de Nijl. "Deze moeten andere landen tot voorbeeld dienen," zegt Erdelen.

Om toekomstige generaties te sensibiliseren en meer gevoel voor verantwoordelijkheid bij te brengen, maakt de UNESCO van water een onderwijsprioriteit. De Organisatie richtte het Water Education Institute op in Delft (Nederland), in samenwerking met het prestigieuze International Institute for Infrastructural, Hydraulic and Environmental Engeneering (IHE). Bedoeling is om het initiatief op termijn te laten uitgroeien tot een wereld water onderwijscentrum dat een overkoepelende rol speelt voor de verschillende waterinstituten in de wereld.

In Teheran startte de UNESCO onlangs een regionaal centrum op dat zich zal concentreren op de waterproblemen van stedelijke gebieden. Het zal zich concentreren op de specifieke milieuproblemen en de daaruit voortvloeiende sociale problemen in de grote steden van Centraal Azië. Uiteindelijk moet het centrum de leiding krijgen over een internationaal netwerk van gelijkaardige instellingen die de technologie en de kennis kunnen overdragen naar de landen in ontwikkeling en "ons kunnen helpen om ons voor te bereiden op de veranderingen die een invloed kunnen hebben op de waterhulpbronnen rondom de wereld en om antwoorden te formuleren op specifieke regionale problemen," zegt Erdelen. "Door mensen toegang te geven tot intellectuele en materiële middelen, bieden we hen de mogelijkheid om in te staan voor het beheer van hun eigen natuurlijke rijkdommen."

Het wereldwijd netwerk van biosfeerreservaten bestaat uit gebieden aan de kust of in het binnenland waar de ecosystemen in het kader van het Mens en Biosfeer (MAB)-programma van de UNESCO worden beschermd door de behoeften van de bescherming van de biodiversiteit te verzoenen met bijvoorbeeld economische, sociale en culturele belangen en waar een rationeel gebruik van onze natuurlijke rijkdommen wordt gepromoot.

"Het secretariaat van het MAB-programma is bijzonder verheugd dat het wereldwijd netwerk van biosfeerreservaten werd genomineerd voor deze prijs door een lokale groep die actief is in één van de vele biosfeerreservaten. Dat illustreert hoe verbonden plaatselijke gemeenschappen zich voelen met hun biosfeerreservaten, maar toont ook aan hoe belangrijk de rol is die het netwerk speelt in het bewerkstelligen van een betere band tussen mens en natuur," zo reageerde Peter Bridgewater, hoofd van het MAB-programma bij de UNESCO, op het nieuws.

Het wereldwijd netwerk van biosfeerreservaten werd gekozen uit 37 inzendingen uit 22 landen. Aan de prijs is een bedrag van 25.000 dollar verbonden. De Prins van Asturias Prijs is een van de meest prestigieuze onderscheidingen in de Spaanssprekende wereld en wordt elk jaar uitgereikt in acht categorieën: communicatie, sociale wetenschappen, kunst, literatuur, technologie en wetenschappelijk onderzoek, internationale samenwerking, sport en verstandhouding.

Voor meer informatie over biosfeerreservaten kan u ons nieuwe dossier op deze website raadplegen. Meer achtergrond over het concept van de biosfeerreservaten vindt u ook in onze nieuwe publicatie die u gratis bij ons kan bestellen en waarover u meer leest in de rubriek "Eigen publicaties" onder "Extra".

Onhoudbare situatie

Als fotograaf-getuige wil Yann Arthus-Bertrand zoveel mogelijk mensen, in alle landen, aanspreken. De tentoonstelling toont aan dat het ritme en de manier waarop de natuurlijke voorzieningen worden ontgonnen, verwerkt en verbruikt, stilaan onhoudbaar wordt.

De tentoonstelling komt op een scharniermoment. Meer dan ooit wordt het duidelijk dat we anders moeten tewerk gaan, dat we een duurzame ontwikkeling moeten nastreven om zowel aan de huidige noden als aan de noden van de toekomstige generaties te kunnen voldoen. De boodschap van Yann Arthus-Bertrand is duidelijk: deze ommezwaai, dit daadwerkelijk engagement ten bate van een duurzame ontwikkeling, hangt niet alleen van beleidsmakers af. We hebben allemaal een rol te spelen ter vrijwaring van de planeet. Allemaal kunnen en moeten we iets doen, onder andere door ons aan te sluiten bij de steeds groter wordende groep van burgers die druk uitoefenen op hun regeringen.

Archief van landschappen

Yann Arthus-Bertrand geniet wereldwijd bekendheid als specialist inzake luchtfotografie. Zijn werk verschijnt in grote internationale magazines zoals Paris-Match, Figaro Magazine, Stern, Geo, Aironne, Life en National Geographic. In 1991 richt hij het agentschap Altitude op: een unieke beeldbank van luchtfoto's gemaakt door fotografen uit alle hoeken van de wereld. In 1995 begint hij met steun van de UNESCO aan het project waarvan hij reeds lang droomt: "De aarde vanuit de hemel". Bedoeling is een beeldarchief aan te leggen van de opmerkelijkste landschappen van de wereld: een soort inventaris van de ecosystemen gezien vanuit de lucht, een ware stand van zaken van de planeet bij het begin van de 21e eeuw.

Met zijn bekommernis voor het lot van de komende generaties speelt Yann Arthus-Betrand bij elke foto in op de gevoelens en de verbeelding van de bezoeker. Deze tentoonstelling is geen doel op zich. Het is slechts een etappe van een groot project. Tientallen landen moeten de foto's nog te zien krijgen, zodat ook daar de publieke opinie kan worden wakker geschud. Dankzij de geografische coördinaten van elke opname zullen andere fotografen bovendien dezelfde sites kunnen terugvinden en zo het grootse werk kunnen verder zetten, zodat we de evolutie van onze natuurlijke rijkdommen en ecosystemen op de voet kunnen blijven volgen.

Praktische informatie

De tentoonstelling "De aarde vanuit de hemel" wordt georganiseerd door, en ten bate van de sociale werken van, de vijf Gentse Rotary-clubs. De tentoonstelling in Gent is te bezoeken in de Kunsthal van de Sint-Pietersabdij van 10 november tot 31 december 2001, alle dagen van 10 tot 18 u. (maandag gesloten). De toegangsprijs is 100 BEF voor scholieren en 200 BEF voor volwassenen.

Voor informatie en reserveringen kan u terecht bij Stefan Czerwatiuk, ACT !, Oudenaardsesteenweg 69, 9000 Gent, tel 09 / 221 90 97, fax 09 / 222 16 59, e-mail s.czerwatiuk@act-events.com

Over het project "De aarde vanuit de hemel" verscheen ook een prachtig boek bij Uitgeverij Lannoo.

Wat hebben Samoaanse dorpelingen, duikliefhebbers en de Amerikaanse acteur Leonardo DiCaprio gemeen? Ze zijn allemaal betrokken bij 's werelds grootste koraalriffenonderzoek. Het Global Coral Reef Monitoring Network van de Intergouvernementele Oceanografische Commissie (IOC) van de UNESCO steunt op duizenden menselijke waarnemers, en niet op een of ander alziend oog in de ruimte.

Rapport

"Satellietbeelden zijn voor koraalriffen nutteloos, want ze bevinden zich onder water," verklaart Dr. Clive Wilkinson van het Australische Instituut voor Mariene Wetenschappen. Wilkinsons instituut verzamelde gegevens over de gezondheid van de koraalriffen uit 60 landen, voor een rapport van het Netwerk dat op 23 oktober 2000 aan het Negende Internationale Koraalrifsymposium in Bali (Indonesië) is voorgelegd.

Miljoenen mensen hangen voor hun levensonderhoud af van koraalriffen. Vissen hebben er hun broedplaatsen en koraalriffen houden kusterosie tegen. Toen het Netwerk in 1995 door de IOC en zijn partners (o.a. het VN Milieuprogramma, de Wereldbank en de Wereldconserveringsunie) werd opgericht, was naar schatting al 10% van de koraalriffen verloren gegaan en zag het er naar uit dat nog eens 60% zou verloren gaan in de volgende 40 jaar.

Krachten bundelen

Om die aantasting te stoppen en meer te weten te komen over de koraalriffen, wilde het Netwerk duizenden gemeenschappen mobiliseren. Er zou gewerkt worden met waarnemers op nationaal en lokaal niveau. "Ik ging er van uit dat, hoe meer ogen je hebt, des te groter de kans is dat je dingen opmerkt die anders over het hoofd zouden zijn gezien," licht Wilkinson toe.

Samoa in de Stille Oceaan, een van de laatste aan het Netwerk toegevoegde staten, leidde zo'n 500 observatoren -waaronder vissers en vrouwen uit zo'n 20 dorpen- op om de riffen in de gaten te houden. In Sri Lanka zorgt de lokale Netwerk coördinator Emma Whittingham voor de opleiding van veldwerkers uit Sri Lanka, India en de Malediven. Ze leren rifstudies opstellen en socio-economische rapporten over kustgemeenschappen schrijven. "Het leidt tot een aanzienlijke verbetering van de controlecapaciteit, maar de cruciale band tussen observatie en beheer blijft voorlopig nog zwak," zegt Whittingham.

Duikliefhebbers

In 1997 stelde de Amerikaanse mariene bioloog Dr. Gregor Hodgson op zijn website 'Reef Check' een eenvoudige manier voor waarop recreatieduikers de gezondheid van koraalrif kunnen vaststellen. Ze werden gevraagd om secties van 50 meter koraalrif te bekijken, er de vissen te tellen, een schatting te maken tussen de verhouding tussen levend en dood koraal, gruis, zand en rots. Hodgson is vanaf dat moment in het Netwerk gaan meedraaien en draagt rapporten aan van duizenden duikers uit wel vijftig landen. Onder hen, Leonardo DiCaprio die daartoe een opleiding genoot tijdens de opnamen van de film The Beach op locatie in Thailand. Hodgsons rapporten tonen aan dat voortdurende menselijke druk de riffen beschadigt en de visgronden uitput: "Vispraktijken met cyanide hebben nu al de meeste riffen in de Filippijnen en Indonesië van eersteklas vis beroofd." Volgens schattingen van deskundigen, verbleekten El Niño's relatief warme wateren in 1997/98 zo'n veertig tot vijftig procent van 's werelds koraalrif. Toch zijn de atollen van de Stille Oceaan nog in ongerepte staat. Hij hoopt dat uiteindelijk ook andere plaatselijke bevolkingsgroepen het voorbeeld van de Samoaanse dorpelingen zullen volgen en de zorg voor hun eigen stukje van het Great Barrier Reef op zich gaan nemen.

"Wie het rif controleert, komt in de dagen na de inspectie in direct contact met een tiental mensen, wat al gauw neerkomt op een indirect contact met zo'n 100 personen. Zo krijg je overal oplettende ogen en kan je komen tot een algemene waakzaamheid over heel Australië."