De vrije markt versmoort het vrije woord

Vandaag is het World Press Freedom Day, een dag die in België nooit werd gevierd. Toen in 1993 de Verenigde Naties 3 mei uitriepen tot internationale dag van de persvrijheid hadden ze vooral landen in gedachten waar de staat het vrije woord brutaal verdrukte.

Maar dit jaar trekt PEN Vlaanderen aan de alarmbel: 3 mei moet helaas ook hier gevierd worden. Want wij, schrijvers van Vlaanderen, zijn ernstig bezorgd over de kwaliteit van de journalistiek. Rechtstreekse verstikking van de persvrijheid door de staat gebeurt hier eerder incidenteel. Het is hier China niet. Maar wat niet van buitenaf komt, knaagt van binnenuit. De media zijn in toenemende mate hun persvrijheid zélf aan het uithollen.

De reden is eenvoudig. Overal in het Westen kampen commerciële media met dalende inkomsten - consumenten keren zich naar gratis nieuws, adverteerders haken af - en die verliezen moeten gecompenseerd worden met steeds spannender verhalen, dramatischer conflicten en heftiger verslaggeving, opgesteld door steeds kleinere en goedkopere redacties die onder steeds grotere tijdsdruk moeten presteren.

Tekenend in dat opzicht is dat Offshore-leaks, de grootste journalistieke onthulling in jaren, niet in de commerciële media maar in de nonprofit-sector ontstond. Er was geen enkele Vlaamse journalist bij betrokken.

Bijna alle massamedia in Vlaanderen (kranten, radiostations, televisiezenders) zijn commerciële media: hun primaire logica is die van de kijkcijfers, de verkoopsaantallen, de luisterdichtheid of de unieke geregistreerde gebruikers. Door het eigen marktaandeel systematisch boven het algemeen belang te plaatsen, geraakt de persvrijheid allengs in de verdrukking. De vrije markt versmoort zo stilaan het vrije woord.

Voor wat het waard is: in de Press Freedom Index van Reporters Zonder Grenzen zakte België dit jaar naar de 21ste plaats. We staan er naast Polen. Tien jaar geleden stonden we nog op de 7de plaats.

Een opstoot aan mediakritiek enkele jaren geleden heeft het tij niet kunnen doen keren. De pertinente analyses van onderzoekers als Geert Buelens, Frank Thevissen, Jan Blommaert en Luc Huyse vonden weliswaar weerklank bij kleinschaliger kanalen als Apache, DeWereldMorgen, Rekto:Verso, Actua-TV, Doorbraak, Mo en Liberales maar zorgden bij de mainstream media enkel voor cosmetische aanpassingen. Tekenend is het dat de site mediakritiek.be, ons belangrijkste forum voor systematische analyse van de journalistiek, dit jaar ophoudt te bestaan.

Ziehier de paradox: de crisis van de afgelopen jaren maakt een vrije kwaliteitspers meer dan ooit noodzakelijk, maar meer dan ooit zien we hoezeer die pers deel is van de crisis. Zij bericht niet enkel over het roekeloze casinokapitalisme, maar neemt eraan deel. Net zoals de banken zich in de vernieling hebben gereden door blindelings een marktlogica te volgen, zo zijn de media zichzelf aan het verwoesten door cijfers te laten primeren op relevantie. Dit is erg omdat banken en kranten ook een maatschappelijke rol vervullen, en dus nooit alleen maar commerciële instellingen mogen zijn. Zoals een gezond bankwezen essentieel is voor de economie, zijn vrije media cruciaal voor de democratie.

Net daarom zijn we zo bezorgd. In de praktijk zijn de media niet langer de vierde macht, maar de eerste. Politici worden er gemaakt en gekraakt, misdaden worden er berecht en beslecht, de politieke agenda en de publieke opinie krijgen er grotendeels vorm. Maar wat betekent het als die macht hoofdzakelijk wordt bepaald door de markt?

Nochtans kan het ook anders. Inzetten op diepgravende journalistiek loont. TIME publiceerde in maart een dossier van maar liefst 36 pagina's over de Amerikaanse gezondheidszorg. Dat zorgde voor de beste verkoop in twee jaar en 16 keer meer digitale verkoop dan anders. Dichter bij huis is het fenomenale succes van De Correspondent - 17.000 mensen die 60 euro storten voor een ernstig medium - een inspirerend voorbeeld. Het bewijst dat veel mensen serieus willen worden genomen door de media, het verraadt een verlangen naar journalistiek die de waan van de dag overstijgt.

Omdat wij schrijvers dagelijks met teksten omgaan, hebben we enkele suggesties. PEN Vlaanderen pleit voor:

1. meer onderzoeksjournalistiek, minder steekvlamjournalistiek
2. meer duiding (kaarten, dossiers, infographics, achtergronden), minder opiniëring (columns, tweets, polls)
3. meer buitenland- en Europaberichtgeving, minder tunnelvisie op Wetstraat: de macht is verschoven
4. meer zelfregulering (factchecking, ombudsman), minder aversie voor externe kritiek
5. meer inzicht in reële conflicten, minder opkloppen van futiele conflicten 

Ondertekenaars:

Benno Barnard, Els Beerten, Daniel Billiet, Suzanne Binnemans, Gie Bogaert, Stefan Boonen, Hugo Bousset, Stefan Brijs, Frans August Brocatus, Diane Broeckhoven, Guy Commerman, Geertrui Daem, Johan De Boose, Ides Debruyne, Pieter De Buysser, Saskia De Coster, Jozef Deleu, Mieke de Loof, Sarah De Mul, Gita Deneckere, Frans Denissen, Josse De Pauw, Wouter Deprez, Janine De Rop, Patrick De Rynck, Lukas De Vos, Katelijne De Vuyst, Bruno De Wever, Annemarie Estor, Joris Gerits, Frank Hellemans, Kristien Hemmerechts, Stefan Hertmans, Peter Holvoet-Hanssen, Pol Hoste, Joris Iven, Dirk Jacobs, Hilde Keteleer, Willy Laes, Caroline Lamarche, Patrick Lateur, Delphine Lecompte, Simone Lenaerts, Elisabeth Marain, Koen Peeters, Michel Perquy, Yves Petry, Piet Piryns, Leo Pleysier, Guy Poppe, Guy Posson, Anne Provoost, Erik Raspoet, Marc Reugebrink, Jean-Pierre Rondas, Olivia Rutazibwa, Silvain Salamon, Annmarie Sauer, Willy Schuyesmans, Gerd Segers, Karel Segers, Rudy Soetewey, Walter Soethoudt, Ina Stabergh, Piet Teigeler, Marleen Teugels, Jeroen Theunissen, Rose Vandewalle, Stefaan van den Bremt, Denise Van den Broeck, Stefan van den Broeck, Ingrid Vander Veken, Ann Van Dessel, André Van Halewyck, Geert Van Istendael, Judith Vanistendael, Bob Van Laerhoven, Joke van Leeuwen, Bart Van Loo, Monika b. van Paemel, David Van Reybrouck, Peter Vermeersch, Annelies Verbeke, Erik Vlaminck, Bart Vonck, Walter Zinzen

PEN Vlaanderen is de Vlaamse afdeling van PEN International. Deze wereldwijde auteursvereniging ijvert voor vrije meningsuiting en zet zich in voor vervolgde schrijvers.

• PEN Vlaanderen
• Werelddag van de Persvrijheid

Pressing for Freedom: 20 Years World Press Freedom Day

Terwijl je dit bericht leest, oefen je je mensenrecht op vrijheid van meningsuiting uit - vrijheid om te denken, te leren, informatie te zoeken & te delen. Vrijheid van meningsuiting geldt voor alle media, zoals je Facebook, je blog, je YouTube, je Twitter enz. Maar veel mensen over de hele wereld zijn zich niet bewust dat ze het recht hebben om vrij te bloggen, foto's te delen, online video's te kijken en om sociale media te gebruiken. UNESCO roept iedereen op om mee te werken om het bewustzijn te vergroten en dit basisrecht te beschermen.

3 stappen om bewustzijn te vergroten

• Stuur een foto van jezelf naar UNESCO waarop je een boodschap toont. Vertel de wereld dat je "Free to blog", "Free to upload pics", "Free to watch online video", "Free to use social media"... bent. De boodschap kies je zelf.
• Knip de foto bij tot een vierkant formaat
• E-mail de foto naar social_en[at]unesco.org met als onderwerp "My photo submission for the Safe to Speak campaign"

Uit de inzendingen zal UNESCO een selectie maken en de beelden samenbrengen in een grote mozaïek die ze zal gebruiken ter promotie van het recht op vrijheid van meningsuiting, zowel online als offline.

Het initiatief past binnen de Werelddag van de Persvrijheid, jaarlijks gevierd op 3 mei.

• De Werelddag van de Persvrijheid

De gevangengezette Ethiopische journaliste Reeyot Alemu krijgt dit jaar de UNESCO-Guillermo Cano World Press Freedom Prize. De onafhankelijke internationale jury die over de uitreiking van de prijs beslist, looft haar omwille van "haar uitzonderlijke moed, haar verzet en haar engagement voor de vrijheid van meningsuiting".

Reeyot Alemu werkte mee aan talrijke onafhankelijke publicaties. Ze schreef kritisch over politieke en sociale onderwerpen en legde zich toe op de oorzaken van armoede en de ongelijke behandeling van vrouwen en mannen. In 2010 richtte ze een uitgeverij op en lanceerde ze het maandblad Change. Beiden werden stilgelegd. Een jaar later was ze aan de slag als columnist bij Feteh, een nationale wekelijkse krant. In juni 2011 werd ze gearresteerd. Momenteel zit ze een celstraf uit van vijf jaar.

In een reactie op het nieuws eert de International Women's Media Foundation de journaliste: "Wat Alemu uitzonderlijk maakt is haar bewuste keuze om te blijven werken voor onafhankelijke media ondanks het gevaar dat daaraan verbonden is, om zichzelf niet te censureren alhoewel dat een gangbare praktijk is in het Oost-Afrikaanse land en om zich niet te verontschuldigen voor het schrijven van de waarheid". Reeyot Alemu wordt beschuldigd van terrorisme en weigert belastende verklaringen af te leggen over collega's, ook al zou ze daarmee haar vrijheid kunnen terugwinnen.

De UNESCO/Guillermo Cano Wereldprijs voor Persvrijheid bestaat sinds 1997 en wordt jaarlijks uitgereikt naar aanleiding van de Werelddag voor de Persvrijheid op 3 mei. De Prijs eert het werk van een individu of een organisatie ter verdediging en bevordering van de vrijheid van meningsuiting, vooral als deze actie het leven van het individu in gevaar brengt.

• Werelddag van de Persvrijheid 2013
• Videogetuigenissen over persvrijheid
• Eerdere laureaten van de UNESCO-Guillermo Cano World Press Freedom Prize

In UNESCO info 87 lees je onder meer:

Cultureel erfgoed van Mali rehabiliteren: UNESCO is vastbesloten om het cultureel erfgoed van Mali dat het doelwit werd van moedwillige aanslagen en vernielingen, te restaureren en te vrijwaren om de nationale eenheid te herstellen.

Reddingsactie voor Nederlandstalige archieven in Guyana: Recent door UNESCO erkend documentair erfgoed verkeert in bijzonder slechte staat. Het Nationaal Archief van Nederland biedt expertise en samenwerking aan om het archief te redden.

VN wil journalisten meer bescherming bieden: Onder leiding van UNESCO zullen de Verenigde Naties een strategie uitvoeren om de veiligheid van journalisten te vergroten en straffeloosheid aan te pakken.

Een miljoen oceaanprofielen: Het Argoproject verzamelt gegevens over de oceaan die helpen om het weer te voorspellen en de gevolgen van klimaatverandering in te schatten.

Taal nieuw leven inblazen: Het Rapa Nui is een inheemse taal die steeds minder gesproken wordt op Paaseiland. Een taalacademie zet zich in om de taal van de ondergang te redden en verder te ontwikkelen.

Onderwijs is de sleutel tot meer respect voor mensenrechten: De eerste UNESCO/Bilbao Prijs voor de Promotie van een Cultuur van Mensenrechten ging in 2008 naar Stéphane Hessel die op 27 februari 2013 overleed. Aanleiding was de zestigste verjaardag van de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens waarvan hij medeopsteller was. In december 2012 spraken we met hem over Desmond Tutu, de laureaat van de UNESCO/Bilbao Prijs 2012. Hij uitte zijn bezorgdheid over de aanhoudende schendingen van de mensenrechten maar toonde zich tezelfdertijd enthousiast over de geboekte vooruitgang.

Het meisje van de foto: Een campagnebeeld van de Internationale Herdenkingsdag voor de Holocaust levert een opmerkelijk verhaal op.

Draslanden bezorgen ons water: Het Internationaal Jaar van Samenwerking op het gebied van Water is een uitgelezen gelegenheid om het belang van draslanden voor de algemene watervoorziening onder de aandacht te brengen.

Ontdek je passie en hou je doel voor ogen: Jonge Arabische UNESCO Goodwill Ambassadrice wil een voorbeeld zijn voor jonge vrouwen overal ter wereld om te kiezen voor de wetenschap.

UNESCO info verschijnt vier keer per jaar. Abonnementen lopen per kalenderjaar. Voor 10 euro valt het tijdschrift bij je in de bus. Bestellen kan via info@unesco-vlaanderen.be

In UNESCO info 86 lees je onder meer:

Een nieuwe aanpak bij UNESCO: Nieuwe strategie moet de werking van UNESCO beter doen inspelen op hedendaagse uitdagingen.

Op weg naar democratie: UNESCO opende een kantoor in Tunessië. In het eerste werkjaar lag de nadruk op het stimuleren en ondersteunen van de persvrijheid en de vrije meningsuiting in het land.

61 miljoen kinderen zaten nog nooit op een schoolbank: De deur tot basisonderwijs blijft dicht voor 61 miljoen kinderen. Wereldwijd is de daling van dit aantal gestopt en in Afrika stijgt het zelfs. Dat zijn de onrustwekkende conclusies van een nieuwe UNESCO-studie, gebundeld in een online-atlas.

De kracht van geletterdheid: UNESCO bundelt getuigenissen van Iraakse burgers die een nieuwe wending aan hun leven konden geven dankzij alfabetisering.

Terugblikken om meer garanties te hebben op een vreedzame toekomst: UNESCO stelt twee projecten voor ter ondersteuning van de ontwikkeling van Holocausteducatie en onderwijs over de geschiedenis en gevolgen van volkerenmoord.

We moeten onze verantwoordelijkheid nemen: De klimaatverandering stelt ons voor de moeilijkste keuze die we ooit hebben moeten maken met betrekking tot onze impact op toekomstige generaties. Een ethische benadering van dit probleem moet tegengewicht bieden aan een louter economische aanpak.

Gezondheid oceaan niet op het spel zetten: Ingrijpen in het ecosysteem van de oceaan kan voordelen opleveren maar de gevolgen op lange termijn zijn een onbekende factor. De Intergouvernementele Oceanografische Commissie van UNESCO roept daarom op tot voorzichtigheid.

Erfgoed bewaren en burgerrechten beschermen: Digitale documenten en archieven zijn steeds meer de norm. Maar zijn we wel voldoende voorbereid om de bewaring ervan op lange termijn te garanderen en misbruiken te voorkomen? UNESCO trekt het debat internationaal op gang.

Natuurherstel in Centraal-Afrika: Vlaamse studente die stage liep bij het UNESCO Werelderfgoedcentrum, belicht enkele programma's voor de bescherming en duurzame ontwikkeling van natuurlijk erfgoed in Afrika.

UNESCO info verschijnt vier keer per jaar. Abonnementen lopen per kalenderjaar. Voor 10 euro valt het tijdschrift bij je in de bus. Bestellen kan via info@unesco-vlaanderen.be

In UNESCO info 85 lees je onder meer:

Van een groene economie naar een groene samenleving: UNESCO propageert een visie op duurzame ontwikkeling die onder meer rekening houdt met de hervormende kracht van onderwijs en cultuur. De uiteindelijke betrachting is om deze benadering omgezet te zien in concrete engagementen van de internationale gemeenschap.

De verdediging van de oceaan opnemen: In de aanloop naar de Rio+20 top over duurzame ontwikkeling grijpt UNESCO de Werelddag van de Oceanen aan om beleidsmakers en andere stakeholders te sensibiliseren om meer inspanningen te leveren voor de bescherming en het duurzaam beheer van zeeën en kustgebieden.

Jazz brengt mensen dichter bij elkaar: UNESCO Goodwill Ambassadeur Herbie Hancock legt uit waarom jazz kan bijdragen tot het opbouwen van vrede.

Wetenschappelijke vooruitgang zorgt blijvend voor uitdagingen: Het ethisch onderwijs kan de ontwikkelingen van de wetenschap met moeite volgen. Meer uitwisseling en samenwerking kunnen de educatie versterken.

60 jaar lobbyen voor geletterdheid: Het UNESCO Instituut voor Levenslang Leren viert dit jaar zijn zestigste verjaardag. Een mooie aanleiding om terug te blikken op het pionierswerk van de instelling.

Duurzaam omgaan met grondwater: We zitten op een schat aan grondwater maar er is te weinig over bekend en daar waar het grondwater wel wordt aangeboord, gebeurt dat op een niet-duurzame manier. UNESCO wil het tij doen keren en het beheer van grondwaterbronnen verbeteren om het hoofd te bieden aan huidige en toekomstige uitdagingen.

Pleidooi voor liefde en vergiffenis: 40 jaar na het gruwelijke beeld van het vluchtende verbrande Vietnamese meisje, roept UNESCO Goodwill Ambassadrice voor Vrede Kim Phuc op tot liefde en vergiffenis.

Investeren in onderwijs is meer dan ooit van cruciaal belang: UNESCO levert al tien jaar lang het bewijs dat investeren in onderwijs loont. Ondanks de economische moeilijkheden moeten we blijven investeren in onderwijs omdat het de beste garantie is op een betere toekomst voor zowel rijke als arme landen.

VN nemen strategie aan ter bescherming van journalisten: UNESCO ligt aan de basis van een gezamenlijke VN-strategie om de veiligheid van journalisten te vergroten en de straffeloosheid omtrent misdaden tegen medewerkers van media te bestrijden.

Download UNESCO info 85

UNESCO info verschijnt vier keer per jaar. Abonnementen lopen per kalenderjaar. Voor 10 euro valt het tijdschrift bij je in de bus. Bestellen kan via info@unesco-vlaanderen.be

In UNESCO info 82 lees je onder meer:

De onzichtbare additieven in ons water: Chemische stoffen waarover niemand zich eerder zorgen maakte, komen steeds vaker voor in het milieu en het (drink)water. Deze vaststelling verdient meer aandacht omdat er mogelijks gevaar bestaat voor mens en natuur. UNESCO zet het probleem op de agenda.

Twee op drie kinderen in Afrika kunnen niet naar de middelbare school: Er zijn onvoldoende plaatsen op de schoolbanken in het secundair onderwijs. Meisjes zijn hiervan het grootste slachtoffer maar overal zijn er aanzienlijke investeringen nodig om jonge mensen de kans te geven om aan armoede te ontsnappen.

Waarom geen vrouw in de wetenschap? Er is geen enkele reden waarom vrouwen niet even goed als mannen kunnen presteren in de wetenschappelijke wereld. UNESCO en L'Oréal startten een internationaal programma om vrouwen te stimuleren om te kiezen voor wetenschappen. Het nationale luik van dit programma kende onlangs drie beurzen toe aan jonge onderzoeksters.

Kindsoldaten een nieuwe toekomst bieden: UNESCO Goodwill Ambassadeur Forest Whitaker spreekt over zijn inzet om kinderen en jongeren die buiten hun wil in een wereld van geweld terechtkwamen, te helpen om hun leven terug op een spoor te krijgen dat uitzicht biedt op een volwaardige toekomst.

Nieuwe kinderboekenreeks voor Afrika: Educatieve reeks kinderboeken snijdt gevoelige thema's aan en bevordert de sociale ontwikkeling van kinderen.

Een bijzondere plaats voor de verbeelding: Sinds het begin van de 21ste eeuw openden talrijke virtuele bibliotheken de deuren op het internet en zit het e-boek duidelijk in de lift. Zullen deze nieuwe media het papier inhalen en achterlaten? De Chileense schrijver Antonio Skármeta meent van niet en denkt dat het 'traditionele' boek de digitale storm zal doorstaan.

Geheugen van de wereld opgefrist: Het register waarmee UNESCO wil zorgen dat ons collectief geheugen niet afbrokkelt is uitgebreid met zeven bijzondere voorbeelden van documentair erfgoed.

Kan poëzie de wereld redden? UNESCO lanceert een programma in het teken van interculturele dialoog gebaseerd op het werk van Tagore, Neruda en Césaire.

Opleidingen journalistiek versterken in Afghanistan: Als onderdeel van haar inspanningen om het onderwijs in Afghanisten tot internationaal niveau op te krikken, helpt UNESCO bij het opstellen van een aangepast curriculum journalistiek -  wat meteen ook de democratie in het land ten goede komt.

Download UNESCO info 82

UNESCO info verschijnt vier keer per jaar. Abonnementen lopen per kalenderjaar. Voor 10 euro valt het tijdschrift bij je in de bus. Bestellen kan via info@unesco-vlaanderen.be

In tien jaar tijd stierven meer dan 500 journalisten bij het uitoefenen van hun beroep. Het aantal slachtoffers dat "slechts" gewond werd, ligt nog een stuk hoger. Opmerkelijk is dat het merendeel van deze slachtoffers geen oorlogscorrespondenten zijn maar gewone journalisten die berichten over nationaal of lokaal nieuws. Ze zijn echter al te vaak het slachtoffer van intimidatie, gijzeling, ontvoering, pesterijen en onwettige arrestaties. Bovendien wordt seksuele intimidatie steeds vaker gebruikt om vrouwelijke journalisten het zwijgen op te leggen. De daders gaan in vele gevallen vrijuit.

Om deze zorgwekkende evolutie het hoofd te bieden, organiseert UNESCO in het kader van haar Internationaal Programma voor de Ontwikkeling van Communicatie (International Programme for the Development of Communication, IPDC) op 13 september 2011 samen met verschillende VN-agentschappen een internationale conferentie. Op deze conferentie wil men nagaan hoe de veiligheid van journalisten kan verbeterd worden en op welke manier de straffeloosheid kan worden aangepakt. Het uiteindelijke doel is het opstellen van een actieplan met daarin garanties voor journalisten om in alle vrijheid en zonder censuur hun beroep te kunnen uitoefenen.

Een breed debat

Het belooft een conferentie van hoog niveau te worden. Verschillende topfunctionarissen  van de VN zullen, onder leiding van conferentievoorzitter Raghu Menon, het woord nemen. Het openingsdebat zal ingeleid worden door UNESCO directeur-generaal Irina Bokova en Kiyo Akasaka, VN ondersecretaris-generaal voor Communicatie en Informatie. Ook de hoge commissaris voor de Mensenrechten, Navi Pillay, zal via een videoboodschap de conferentie toespreken.

Het is de bedoeling om diverse onderwerpen in verschillende sessies - elk gemodereerd door vooraanstaande vertegenwoordigers van diverse organisaties - aan bod te laten komen. Volgende thema's staan op het programma: de veiligheid van de journalist wereldwijd, sterktes en zwaktes van internationale rechtsinstrumenten en tot slot de rol van de VN in de bescherming van journalisten.

Tijdens de verschillende sessies zullen, naast de VN-vertegenwoordigers, ook sprekers van regionale organisatie een bijdrage leveren aan het debat. Zo laat de Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa (OVSE)  zich vertegenwoordigen door Dunja Mijatovic die belast is met  de cel Vrijheid van de Media van de OVSE. Ook de Organisatie van Amerikaanse Staten (OAS) en de Afrikaanse Unie (AU) sturen hun vertegenwoordigers naar de conferentie.

De resultaten van de verschillende sessies worden vervolgens op 14 september tijdens een  vergadering van vertegenwoordigers van verschillende VN-agentschappen verwerkt tot een een actieplan.

De debatten zijn live te volgen op: mms://stream.unesco.org/live/room_10_floor.wmv

Ter gelegenheid van de Werelddag van de Persvrijheid, 3 mei, roept UNESCO directeur-generaal Irina Bokova alle regeringen op om hun verantwoordelijkheid te nemen om het recht op vrije meningsuiting en de persvrijheid te beschermen en te bevorderen. Beiden zijn immers fundamenten van een democratische samenleving. Vooral de regeringen in de landen van het Midden Oosten en Noord-Afrika dragen een grote verantwoordelijkheid om tegemoet te komen aan het verlangen van hun bevolking, vooral met betrekking tot vrije meningsuiting dat een fundamenteel mensenrecht is dat recent is opgeëist door de burgers van Egypte en Tunesië.

Irina Bokova toont zich uiterst bezorgd over de aanhoudende aanvallen tegen journalisten die verslag uitbrengen over de conflicten en sociale bewegingen in het Midden Oosten en Noord-Afrika.

Voorwaarden voor democratie en goed bestuur

"Ik juich de positieve ontwikkelingen van de laatste maanden toe inzake vrijheid van meningsuiting en het opheffen van beperkingen voor de persvrijheid in Egypte en Tunesië," aldus de directeur-generaal van UNESCO. "Maar ik vraag met aandrang dat andere regeringen in de regio meer doen om te voldoen aan de behoeften van hun burgers en om het pad te effenen om de bevolking ten volle te laten genieten van het fundamenteel mensenrecht op vrije meningsuiting. De vrijheid om te spreken en te schrijven zijn essentiële voorwaarden om te evolueren naar democratie en goed bestuur."

De directeur-generaal van UNESCO uitte grote bezorgdheid over de veiligheid van journalisten in de regio gezien de aanhoudende berichten over aanvallen op reporters in Bahrein, Irak, Libië, Syrië en Jemen. Ze is vooral bezorgd over  berichten over het arresteren, doen verdwijnen, intimideren, bedreigen of aanvallen van journalisten die verslag uitbrengen van anti-regeringsmanifestaties.

Schending van de mensenrechten

"De media het zwijgen opleggen of trachten om hen te intimideren, is een onaanvaardbare aanslag op het recht van burgers om geïnformeerd te worden," zegt de directeur-generaal. "Ik roep alle landen op om het recht op vrijheid van meningsuiting, zoals is vastgelegd in artikel 19 van de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens, en het recht op informatie te respecteren."

Irina Bokova bevestigt dat UNESCO zich zal blijven inzetten, en haar inspanningen zal verhogen, om landen bij te staan die een omgeving willen scheppen waarin professionele, vrije en onafhankelijke media kunnen gedijen, in het bijzonder door het opstellen van (grond)wettelijke kaders in overeenstemming met democratische standaarden en praktijken.

• Werelddag voor de Persvrijheid 2011
• Werelddag voor de Persvrijheid 2011 op Facebook
• Werelddag voor de Persvrijheid 2011 op Twitter

De gevangengezette Iraanse journalist Ahmad Zeidabadi krijgt dit jaar de UNESCO/Guillermo Cano Wereldprijs voor Persvrijheid. Hij is verkozen door een onafhankelijke internationale jury van mensen uit de media.

Ahmed Zeidabadi is de voormalig hoofdredacteur van de krant Azad en werkt onder meer voor de Teheraanse krant Hamshahari, voor de Perzische nieuwsdienst van de BBC en voor de nieuwssite Rooz. Tevens is hij voorzitter van een van de grootste studentenorganisaties van Iran, de Iraanse Alumuni Vereniging. Als professor politieke wetenschap doceerde hij aan verschillende academische instituten.

Momenteel zit Ahmed Zeidabadi een gevangenisstraf van zes jaar uit. Die kreeg hij in de woelige nasleep van de presidentsverkiezingen in 2009.

Steunbetuiging voor alle opgesloten Iraanse journalisten

Bij het bekendmaken van de beslissing, loofde juryvoorzitter Diana Senghor de inzet van de laureaat: "De beslissing om de Prijs toe te kennen aan Ahmed Zeidabadi is een eerbetoon aan zijn uitzonderlijke moed en engagement voor vrije meningsuiting, democratie, mensenrechten, tolerantie en menselijkheid. Tevens is de Prijs een steunbetuiging voor de talrijke Iraanse journalisten die achter de tralies zitten."

Irina Bokova, directeur-generaal van UNESCO, steunt de keuze van de jury en roept op tot de vrijlating van Ahmed Zeidabadi. "Doorheen zijn carrière bleef hij zich uitspreken voor persvrijheid en vrije meningsuiting. Dit zijn fundamentele mensenrechten die nauw verbonden zijn met alle burgerlijke vrijheiden en ze vormen de basis van een verdraagzame en open samenleving. Daarnaast zijn het essentiële ingrediënten van gerechtigheid en democratisch bestuur."

Beroepsverbod en gevangenisstraf

Ahmed Zeidabadi werd een eerste keer gearresteerd in 2000. Het leverde hem grote bekendheid op. In de gevangenis schreef hij een open brief, die ruim verspreid werd, waarin hij de manier aanklaagde waarop opgesloten journalisten worden behandeld. Minder dan een jaar nadat hij in maart 2001 op borg vrijkwam, vloog hij opnieuw achter de tralies. Hij kreeg 23 maanden en het verbod om gedurende vijf jaar "elke openbare of sociale activiteit, met inbegrip van journalistiek" uit te oefenen. Na zijn vrijlating in 2004, kwam hij al snel terug in aanvaring met het regime, dit keer tijdens de presidentsverkiezingen van 2005, toen hij in verschillende artikels opriep om de nationale verkiezingen te boycotten.

Ahmed Zeidabadi was een van de tientallen Iraanse journalisten die vastgehouden werden na de verkiezingen in 2009. Samen met veertig andere journalisten en ongeveer honderd prominente voorstanders van de beweging die hervormingen bepleitte in het land, werd hij terechtgesteld op beschuldiging van het plannen van een "zachte revolutie" om de regering omver te werpen. Hij werd veroordeeld tot zes jaar gevangenis, gevolgd door vijf jaar intern ballingschap en tot een levenslang beroepsverbod als journalist. Minstens 26 journalisten zitten, net als Ahmed Zeidabadi, nog steeds in de gevangenis.

De UNESCO/Guillermo Cano Wereldprijs voor Persvrijheid bestaat sinds 1997 en wordt jaarlijks uitgereikt naar aanleiding van de Werelddag voor de Persvrijheid op 3 mei. De Prijs eert het werk van een individu of een organisatie ter verdediging en bevordering van de vrijheid van meningsuiting, vooral als deze actie het leven van het individu in gevaar brengt.

• Laureaat Ahmad Zeidabadi reageert vanuit de gevangenis op de UNESCO-persvrijheidprijs
• Vorige laureaten van de UNESCO/Guillermo Cano Wereldprijs voor Persvrijheid
• Werelddag voor de Persvrijheid 2011
• Werelddag voor de Persvrijheid 2011 op Facebook
• Werelddag voor de Persvrijheid 2011 op Twitter

De Wereldtop over de Informatiemaatschappij (WSIS) was een VN-top over de globale voordelen en uitdagingen van informatie- en communicatietechnologie (ICT). Het voornaamste doel van deze top en zijn follow-up is de bevordering van een wereldwijde dialoog en samenwerking "om te bouwen aan een inclusieve, ontwikkelingsgerichte informatiemaatschappij waarbij de mensen centraal staan en iedereen de kans krijgt informatie en kennis te geven en te krijgen, te gebruiken en te delen".

Uit deze top vloeiden een aantal visieteksten en actieplannen voort. Aangezien de voornaamste aandachtspunten van WSIS behoren tot de kern van UNESCO's opdracht, waaronder de ethische, wettelijke en socioculturele aspecten van de informatiemaatschappij - waarbij de mens steeds centraal staat in deze vaak technologisch gestuurde domeinen - is UNESCO nauw betrokken bij de verdere follow-up van de top en bij de uitvoering van de plannen.

UNESCO is een sterk pleitbezorger van het concept van de kennismaatschappij en legt de nadruk op vier sleutelprincipes: vrijheid van meningsuiting, kwaliteitsvol onderwijs voor iedereen, universele toegang tot informatie en kennis en respect voor culturele en linguïstische diversiteit.

De principes van de kennismaatschappij vormen de basis voor de manier waarop UNESCO meewerkt aan de uitvoering van het Actieplan van WSIS. In de praktijk concentreert de Organisatie zich op de implementatie van zes van de elf actielijnen die zijn vervat in het plan:

• Toegang tot informatie en kennis
• E-onderwijs
• E-wetenschap
• Culturele diversiteit en identiteit, taaldiversiteit en lokale thema's
• De media
• De ethische aspecten van de informatiemaatschappij

Wat er inmiddels op deze terreinen is gerealiseerd, en hoe het ruimere kader van WSIS en zijn follow-up er uit ziet, is te lezen in deze nieuwe brochure van het UNESCO Platform Vlaanderen.

Download de brochure Bevordering van informatie en communicatie voor ontwikkeling

Bevordering van informatie en communicatie voor ontwikkeling is uitgegeven door het UNESCO Platform Vlaanderen en is te verkrijgen via info@unesco-vlaanderen.be

93 projecten gericht op het vergroten van de kansen voor vrije, onafhankelijke en pluralistische media in ontwikkelingslanden krijgen financiële steun van UNESCO's Internationaal Programma voor de Ontwikkeling van Communicatie (IPDC). Dat is de uitkomst van de vijfenvijftigste jaarlijkse bijeenkomst van het Bureau van het IPDC van 22 tot 24 maart 2011 op de hoofdzetel van UNESCO in Parijs. In totaal is een bedrag van 2,3 miljoen dollar toegekend aan projecten in 65 landen.

Het merendeel van de projecten (39) die steun krijgen, hebben betrekking op Afrika - een prioriteit van UNESCO - terwijl er 22 zijn goedgekeurd voor Azië en het gebied van de Stille Oceaan, 18 voor Latijns-Amerika en de Caraïben, 12 voor de Arabische regio en 2 voor Europa. Alle projecten sluiten aan bij de drie voornaamste aandachtspunten van het IPDC: het bevorderen van vrije meningsuiting en mediapluralisme; het ontwikkelen van lokale media; en het aanscherpen van de vaardigheden van mensen die actief zijn in de media.

Ontluikende democratie in Tunesië en Egypte koesteren

België steunt een groot project dat het medialandschap van Noord-Afrika en het Midden-Oosten in kaart zal brengen en aanbevelingen zal formuleren voor de ontwikkeling van de mediasector. Bijzondere aandacht zal daarbij uitgaan naar regelgeving ter bescherming van het recht op vrijheid van meningsuiting, pluralisme en diversiteit van de media.

Het zwaartepunt van het project ligt in Egypte en Tunesië. De nieuwe regeringen in deze landen zullen de overgang naar een democratisch systeem in goede banen moeten leiden. Een essentieel onderdeel van dit proces is verzekeren dat de media vrij hun taak kunnen vervullen. Vrije, onafhankelijke en pluralistische media vormen immers een voedingsbodem voor democratie.

De financiering van alle weerhouden projecten is mogelijk dankzij vrijwillige bijdragen van 13 donoren aan het IPDC: Andorra, België, Denemarken, Finland, Frankrijk, India, Israël, Noorwegen, Rusland, Spanje, de VS, Zweden en Zwitserland.

Het Bureau van het IPDC, dat de uitvoering van het programma stuurt, bestaat uit vertegenwoordigers van acht landen die zijn aangesloten bij het programma. De volgende bijeenkomst van het Bureau is gepland van 22 tot 24 februari 2012.

Overzicht van de 93 projecten die steun krijgen

• UNESCO International Programme for the Development of Communication (IPDC)

De crisis die Noord-Afrika en de Arabische landen in zijn greep houdt, eist steeds meer slachtoffers - ook onder journalisten. UNESCO directeur-generaal Irina Bokova wijst de autoriteiten op hun plicht om journalisten te beschermen.

Libië

"Ik veroordeel de moord op Mohammed al-Nabous, die doodgeschoten werd terwijl hij zijn professionele plicht vervulde om de burgers te informeren over de tragische gebeurtenissen die plaatsvinden in Libië," zegt Bokova. "Zijn tragische dood, samen met de talrijke berichten over journalisten die worden vastgehouden in het land, tonen aan hoe gevaarlijk Libië is geworden voor journalisten en media-medewerkers."

"In overeenstemming met de Conventies van Genève, waarvan Libië partij is, is het essentieel dat al zij die een machtspositie bekleden in het land, het recht van journalisten respecteren om hun werk ongehinderd te doen."

Mohammed al-Nabbous was 28 jaar en oprichter van het onlinekanaal Libya Al-Hurra (Free Libya). Hij werd op 19 maart 2011 doodgeschoten door sluipschutters in Benghazi. Volgens het International Press Institute werd hij neergeschoten tijdens een aanval op de stad door Kadhafi-getrouwen.

Jemen

Ook tijdens de protesten in Jemen viel recent een dode journalist te betreuren. Jamal Ahmed al-Sharabi werd op 18 maart 2011 doodgeschoten in de hoofdstad Sanaa.

"Het vermoorden van Jamal Ahmed al-Sharabi is een aanslag op het fundamenteel mensenrecht van de bevolking van Jemen op vrijheid van meningsuiting," zegt Bokova. "Het is de plicht van de autoriteiten om ervoor te zorgen dat journalisten hun werk kunnen doen in de meest veilige omstandigheden. Net zoals het hun plicht is om een grondig onderzoek te voeren naar de omstandigheden van dit overlijden - dat plaatsvond tijdens een confrontatie waarbij tientallen burgers het leven lieten - en om de daders te berechten."

Jamal Ahmed al-Sharabi werd doodgeschoten toen pro-regeringsmilities op 18 maart 2001demonstraten op een plein bij de universiteit in Sanaa onder vuur namen. De Arabische nieuwszender al-Jazeera maakte melding van meer dan dertig doden en meer dan tweehonderd gewonden. Volgens het International Press Institute volgde de journalist de betoging in opdracht van de onafhankelijke krant Al-Masdar.

• Het International Press Institute

Egypte is in de greep van een volksopstand. UNESCO is bezorgd over de veiligheid en de rechten van de bevolking. "Ik wil mijn medeleven betuigen aan de slachtoffers die vielen tijdens de burgerlijke opstand en aan hun families," zo reageert UNESCO directeur-generaal Irina Bokova. Tijdens betogingen in Egypte van de voorbije dagen, lieten 190 mensen het leven.

Tezelfdertijd roept Irina Bokova alle betrokken partijen op om het cultureel erfgoed van Egypte, dat symbool staat voor de identiteit van het land, en de persvrijheid en de vrijheid van meningsuiting, de hoekstenen van de democratie, te respecteren. Alhoewel de situatie in het land snel evolueert, blijkt uit verschillende berichten dat er op beide terreinen heel wat fout loopt.

Cultureel erfgoed

"Het Egyptisch cultureel erfgoed, zowel de monumenten als de artefacten, maken deel uit van het erfgoed van de mensheid dat van generatie op generatie is overgedragen," aldus Bokova. "De waarde van de 120.000 stukken in het Egyptisch Museum in Caïro is onschatbaar, niet enkel wetenschappelijk of financieel maar ook omdat de collectie een afspiegeling is van de culturele identiteit van de Egyptische bevolking. Het beste bewijs daarvan is het feit dat honderden burgers spontaan een beschermingsgordel rond het museum vormden na het uitbreken van de onrust in het land. Ik doe dan ook een plechtige oproep opdat alles gedaan wordt om de schatten van Egypte te beschermen in Caïro, Luxor en op andere culturele en historische sites in het land."

Persvrijheid

De directeur-generaal van UNESCO is ook bijzonder bezorgd over de vrije stroom van informatie en over de persvrijheid in Egypte. Internetdiensten worden er afgesloten en er zijn berichten over journalisten die worden gearresteerd of wiens materiaal wordt in beslag genomen. Journalisten die verslag uitbrengen van de protesten krijgen harde klappen en de vergunning van verschillende zenders is ingetrokken en hun uitzendapparatuur geblokkeerd.

"Het is cruciaal dat binnen- en buitenlandse journalisten hun taak kunnen vervullen om de bevolking objectief te informeren over wat er in het land gebeurt," benadrukt Bokova. "De media verhinderen om hun werk te doen zal de kalmte niet doen terugkeren, noch een klimaat scheppen voor een constructieve dialoog."

Egypte is een van de stichtende leden van UNESCO. Het land telt zeven werelderfgoedsites. Zowel het Centrum voor Nubische Studies aan het Nubisch Museum in Aswan en het Nationaal Museum van de Egyptische Beschaving in Caïro kwamen tot stand met steun van UNESCO. De Organisatie was ook nauw betrokken bij de heropbouw van de beroemde Bibliotheek van Alexandrië die uitgroeide tot een baken van cultuur, onderwijs en wetenschap in de Arabische regio. Inzake onderwijs is Egypte lid van de E9 (de dichtstbevolkte landen) en was het een van de eerste landen in de regio om een nationaal comité op te richten om te werken aan de Education for All doelstellingen.

In UNESCO info 79 lees je onder meer:

Drie nieuwe Vlaamse elementen op UNESCO-lijst van immaterieel erfgoed: Aalst Carnaval, het Krakelingenfeest en Tonnekensbrand uit Geraardsergen, en Houtem Jaarmarkt prijken voortaan op de Representatieve Lijst van het Immaterieel Cultureel Erfgoed van de Mensheid - niet te verwarren met de Werelderfgoedlijst.

Internationaal debat over vrije meningsuiting: De pers ligt letterlijk en figuurlijk onder vuur en het digitale tijdperk zorgt voor ongekende mogelijkheden en uitdagingen. Hoog tijd voor een internationaal debat, meent UNESCO die in januari 2011 de daad bij het woord voegt.

Verschuivende machtsverhoudingen op het terrein van onderzoek & ontwikkeling: Landen als China en India knagen aan de dominantie die de Verenigde Staten, de Europese Unie en Japan traditioneel hadden in wetenschappelijk onderzoek en ontwikkeling. De economische crisis bevorderde hun inhaalbeweging.

Aidsvrije generatie is geen utopie: Het is niet onmogelijk om ervoor te zorgen dat niemand nog aids oploopt, zo stelt een nieuw VN-rapport. Op voorwaarde dat iedereen toegang heeft tot voorlichting en dat vrouwen nergens nog tweederangsburgers zijn.

Talentenjacht geopend in het onderwijs: De bedrijfswereld zet al langer hoog in op talentontwikkeling. Ook het onderwijs lijkt zich steeds meer bij deze trend aan te sluiten. Een UNESCO-rapport dat een innovatieve visie op onderwijs propageert, kan daarbij als gids dienen.

UNESCO@vlaanderen: Onderwijs

Voorkomen in plaats van genezen: De UNESCO-leerstoel over Preventieve Conservatie, Monitoring en Onderhoud van Monumenten en Sites draagt wereldwijd een preventieve benadering van erfgoedconservatie uit die op internationale waardering kan rekenen, onder meer van het UNESCO Werelderfgoedcentrum.

Bouwstenen van duurzame vrede verzamelen: De UNESCO-leerstoel voor het Opbouwen van Duurzame Vrede brengt studenten, docenten en onderzoekers van Europa en Latijns-Amerika samen om interculturele dialoog te bevorderen en de weg naar duurzame vrede uit te tekenen.

Duurzaam waterbeheer in droge gebieden: De UNESCO-leerstoel voor Eremologie helpt lokale gemeenschappen in droge gebieden over de hele wereld om door een combinatie van traditionele en nieuwe technologie te komen tot een duurzaam (water)beheer dat de biodiversiteit verrijkt en de armoede bestrijdt.

Voorlopers voor kwaliteitsvol onderwijs: Het netwerk van met UNESCO geassocieerde scholen verenigt scholen die het gedachtegoed van UNESCO en de Verenigde Naties hoog in het vaandel dragen en het voortouw willen nemen in de verbetering van de kwaliteit van het onderwijs. Vlaanderen telt tien zulke scholen.

Download UNESCO info 79

UNESCO info verschijnt vier keer per jaar. Abonnementen lopen per kalenderjaar. Voor 10 euro valt het tijdschrift bij je in de bus. Bestellen kan via info@unesco-vlaanderen.be

UNESCO is het enige VN-agentschap met een mandaat om de vrijheid van meningsuiting en het uitvloeisel daarvan - de vrijheid van de pers - te bevorderen. Het Oprichtingsverdrag van UNESCO geeft de Organisatie de opdracht om de "vrije uitwisseling van ideeën en kennis" en de "vrije verspreiding van ideeën via woord en beeld" te garanderen. Vrijheid van meningsuiting en persvrijheid behoren dus tot de basisprincipes waarop UNESCO is gestoeld en het stimuleren van de vrijheid van informatie maakt integraal deel uit van de kern van haar taak.

Democratische participatie is slechts mogelijk als mensen goed geïnformeerd zijn, alleen zo kunnen ze de prestaties van hun verkozen leiders opvolgen en evalueren, en kunnen ze op een betekenisvolle manier bijdragen tot het publieke debat en de besluitvorming die van invloed zijn hun leven. Vrijheid van informatie is derhalve een belangrijk instrument voor de bevolking om de overheid en andere actoren verantwoording te laten afleggen voor hun daden, en is een afschrikmiddel voor doofpotoperaties en corruptie. Betere informatie-stromen kunnen ook de overheid efficiëntie en de daadkracht van regeringen versterken, en zo het vertrouwen vergroten van burgers in degenen die hen regeren. Vrijheid van informatie wordt vaak geassocieerd met goed functionerende markten en de verbetering van het investeringsklimaat. Voor alle hierboven genoemde redenen, wordt het steeds meer erkend als een sleutel tot democratie en sociaal-economische ontwikkeling.

UNESCO besloot om dit jaar de Werelddag van de Persvrijheid in het teken te stellen van de vrijheid van informatie.

Vrijheid van informatie kan in strikte zin gedefinieerd worden als het recht op toegang tot informatie die in het bezit is van openbare organgen of, meer in het algemeen, als toegang tot, en verspreiding van, informatie die andere actoren toebehoort. Het is onlosmakelijk verbonden met de fundamentele recht van vrijheid van meningsuiting. Vrijheid van informatie is derhalve ook wezenlijk verbonden met de persvrijheid, en is een cruciaal element om media te doen bijdragen aan democratisering, goed bestuur en de menselijke ontwikkeling door middel van haar rol als "waakhond over het misbruik van macht (de bevordering van verantwoordingsplicht en transparantie), als burgerlijk forum voor politiek debat (mensen helpen om electorale keuzes te maken), en als agenda-setter voor beleidsmakers (de overheid aanzetten om in te spelen op maatschappelijke problemen)". Op zijn beurt, kan het recht om te weten niet gewaarborgd worden zonder een vrije, onafhankelijke, pluralistische, ethische en professionele pers.

Het begrip 'vrijheid van informatie' werd door de Verenigde Naties reeds in 1946 erkend, en is vastgelegd als onderdeel van het fundamentele menselijke recht van vrijheid van meningsuiting in belangrijke internationale instrumenten zoals de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens en het Internationaal Verdrag inzake Burgerrechten en Politieke Rechten. De laatste tijd is er een ongekende stijging waar te nemen van de internationale erkenning van de vrijheid van informatie als wezenlijk onderdeel van de vrijheid van meningsuiting, zoals beschreven wordt in de herziene uitgave van het boek van Toby Mendel: Freedom of Information: A Comparative Legal Survey. Terwijl in 1990 13 landen beschikten over nationale wetten met betrekking tot vrijheid van informatie, bestaat een dergelijke wetgeving op dit moment in meer dan 80 landen en zijn er nog eens 20 tot 30 andere landen die de invoering ervan ernstig overwegen. Het aantal nationale grondwetten en uitspraken van het hoogste gerechtshof die de vrijheid van informatie waarborgen, is eveneens gegroeid. En op het mondiale en regionaal niveau, verwijst een toenemende hoeveelheid van verklaringen, verdragen en jurisprudentie naar de vrijheid van informatie als samenhangend met de fundamentele vrijheid van meningsuiting.

Ondanks de aanzienlijke vorderingen en de opkomst van een wereldwijde gemeenschap van pleitbezorgers voor vrijheid van informatie, zijn er nog vele factoren die als een rem werken op het verwezenlijken van het recht op vrije meningsuiting voor alle burgers, op het vergroten van de verantwoordingsplicht van politieke leiders en op het bestrijden van corruptie. Vooral de media, zowel de traditionele vormen als de digitale varianten ervan, hebben een belangrijke rol te spelen in het opheffen van die rem.

"Tijdens haar carrière toonde Mónica González Mujica veel moed door het belichten van de donkere kant van Chili," aldus Joe Thloloe, Ombudsman van de Raad voor de Journalistiek van Zuid-Afrika en voorzitter van de internationale jury die de laureaat nomineert. "Ze belichaamt de geest van de Wereldprijs voor Persvrijheid. Ze is gevangengezet, gemarteld, voor de rechter gesleept, maar bleef standvastig."

Mónica González Mujica is momenteel aan de slag bij het Centrum voor Journalistiek en Onderzoek en geeft in verschillende landen workshops over onderzoeksjournalistiek. Zo deelt ze haar ervaring en knowhow met jongere generaties journalisten, iets was de 12-koppige internationale jury bijzonder wist te waarderen.

Irina Bokova, de directeur-generaal van de UNESCO, kon zich perfect vinden in de keuze van de jury en bekrachtigde haar nominatie. "Mónica González Mujica onderging jarenlang allerlei ontberingen omwille van haar inzet voor het verdedigen van de vrijheid van meningsuiting, een van de fundamentele waarden die UNESCO wereldwijd tracht te handhaven. En nu zet ze zich met evenveel overtuiging in voor onderwijs, een andere prioriteit van onze Organisatie," zo roemde Bokova de laureaat.

Na de militaire staatsgreep van 1973 verbleef Mónica González Mujica vier jaar in ballingschap. Ze keerde terug naar Chili in 1978, waar intimidatie van de geheime dienst haar herhaaldelijk banen kostte. Als journalist, onderzocht zij schendingen van de mensenrechten, alsmede het financiële reilen en zeilen van generaal Pinochet en zijn familie.

Omwille van dit werk, werd Mónica González Mujica gevangengenomen en gefolterd van 1984 tot 1985. Dit schrok haar niet af om na haar vrijlating terug aan onderzoeksjournalistiek te doen en verschillende artikels en boeken te publiceren over de misbruiken van de militaire dictatuur. Dit zorgde ervoor dat ze nog verschillende keren werd vastgehouden en voor de rechter moest verschijnen.

Na de terugkeer van Chili naar een democratisch regime in 1990, bleef Mónica González Mujica actief als journaliste. Sinds 2007 voert ze de leiding van het Centrum voor Journalistiek en Onderzoek (Santiago, Chili) en verzorgt ze workshops over onderzoeksjournalistiek in Chili en in het buitenland.

De Wereldprijs voor de Persvrijheid wordt sinds 1997 jaarlijks toegekend aan een individu of een organisatie die zich op bijzondere wijze inzet voor de verdediging van de vrije meningsuiting. Vooral mensen die daarbij hun eigen leven in gevaar brengen, komen in aanmerking voor de Prijs om hun uitzonderlijke engagement te eren.

Aan de Prijs is een bedrag van 25.000 dollar verbonden, gefinancierd door de Cano en Ottaway familie stichtingen en door JP / Politiken Newspaper LTD. Eerdere laureaten van de Wereldprijs voor de Persvrijheid waren Lasantha Wickrematunge (Sri Lanka, 2009), Lydia Cacho (Mexico, 2008) , Anna Politkovskaya (Rusland, 2007), May Chidiac (Libanon, 2006), Cheng Yizhong, (China, 2005), Raúl Rivero (Cuba, 2004), Amira Hass (Israël, 2003), Geoffrey Nyarota (Zimbabwe, 2002) , U Win Tin (Myanmar, 2001), Nizar Nayyouf (Syrië, 2000), Jezus Blancornelas (Mexico, 1999), Christina Anyanwu (Nigeria, 1998) en Gao Yu (China, 1997).

Op 3 mei organiseren UNESCO Platform Vlaanderen en JEF GENT een lezing en debat over persvrijheid met Mia Doornaert in Gent. Aanleiding voor het gebeuren is de 20ste Werelddag voor de Persvrijheid waarmee UNESCO de wereld jaarlijks herinnert aan het belang van persvrijheid en vrije meningsuiting en eer betuigt aan de vele journalisten wereldwijd die in zeer moeilijke omstandigheden moeten werken en daarbij soms zelfs het leven laten.

Mia Doornaert zette zich tijdens haar rijkgevulde journalistieke loopbaan steeds in voor de verdediging van de persvrijheid en de arbeidsvoorwaarden van journalisten. In 1983-1987 was zij voorzitster van de Algemene Vereniging van Beroepsjournalisten in België en in 1986-1992 voorzitster van de Internationale Federatie van Journalisten, de wereldwijde organisatie van vakbonden van journalisten. In beide functies werd ze als eerste vrouw verkozen. In 1998-2001 was ze voorzitster van de Adviescommissie Persvrijheid van UNESCO en van de Jury van de UNESCO Wereldprijs voor de Persvrijheid.

Praktisch

De lezing en het debat rond persvrijheid vinden plaats op maandagavond 3 mei om 20u in auditorium Quetelet (Tweekerkenstraat, bij het Sint-Pietersplein) van de Universiteit Gent.

Walter Lerouge, voorzitter van de Vlaamse UNESCO Commissie, geeft duiding bij het werk van UNESCO ter verdediging en bevordering van de persvrijheid waarna Mia Doornaert een lezing geeft over persvrijheid. Na de lezing kunnen de aanwezigen in gesprek treden met de sprekers.

De toegang is gratis.

In UNESCO info 76 lees je onder meer:

Moet het onderwijs opdraaien voor de financiële crisis? De voorbije jaren is er wereldwijd te weinig geïnvesteerd in onderwijs om tegen 2015 universele basiseducatie voor iedereen te realiseren. Gevreesd wordt dat de financiële crisis die trend enkel zal versterken waardoor de toekomst van een generatie in het gedrang komt.

UNESCO's bijdrage tot de heropbouw van Haïti: Nadat Haïti in januari een verwoestende aardbeving te verduren kreeg die honderdduizenden mensenlevens kostte en talrijke gebouwen deed instorten, mobiliseerde de internationale gemeenschap zich massaal op het land ter hulp te snellen. UNESCO legt zich toe op het terug op gang brengen van het onderwijs en op de bescherming van het cultureel erfgoed.

Creativiteit is de grootste rijkdom van Haïti: De vermaarde veelzijdige Haïtiaanse artiest Frankétienne schreef een profetisch toneelstuk over de aardbeving in zijn land en gelooft dat cultuur en spiritualiteit de basis voor ontwikkeling vormen.

Zuiver water voor een gezonde wereld: Wereldwaterdag 2010 wijst op het belang van waterkwaliteit voor alle leven op onze planeet. UNESCO spant zich in om de wetenschappelijke kennis over duurzaam waterbeheer te vergroten en om iedereen toegang te verschaffen tot zuiver water.

Wereldwijd netwerk van toonaangevende scholen: Scholen die het gedachtegoed van UNESCO en de Verenigde Naties hoog in het vaandel dragen en het voortouw willen nemen in de verbetering van de kwaliteit van het onderwijs, kunnen toetreden tot het internationaal netwerk van met UNESCO geassocieerde scholen.

Journalisten steeds vaker doelwit van geweld: Steeds meer journalisten worden vermoord, zo blijkt uit een UNESCO-rapport. De meeste slachtoffers vallen niet in oorlogsgebieden maar worden een doelwit omdat ze gevoelige informatie aan het licht brengen.

Het verlies aan biodiversiteit is een tragedie: Een vooraanstaand onderzoeker breekt een lans voor een wereldwijd initiatief om onze planeet beter te leren kennen, anders kunnen we het leven niet garanderen, zo luidt het.

Tegengif voor de botsing tussen beschavingen: Een internationaal gerenommeerde onderzoekster en uitgeefster die de UNESCO-prijs voor Arabische cultuur kreeg, zet zich af tegen de idee dat culturen gedoemd zijn om met elkaar te botsen en hamert erop dat we culturele diversiteit als een gegeven moeten aanvaarden en via dialoog tot wederzijdse verstandhouding kunnen komen.

Oplossingen voor complexe waterproblemen in het Midden-Oosten: Een door UNESCO uitgegeven publicatie zoekt naar oorzaken en oplossingen voor de waterproblemen in het Midden-Oosten. Het resultaat is een diepgravende analyse waaruit blijkt dat een zaligmakende oplossing allesbehalve evident is. Niettemin is het een belangrijke stap in de richting van het einde van de waterconflicten in de regio.

Download UNESCO info 76

UNESCO info verschijnt vier keer per jaar. Abonnementen lopen per kalenderjaar. Voor 10 euro valt het tijdschrift bij je in de bus. Bestellen kan via info@unesco-vlaanderen.be

UNESCO info 72

Water is essentieel voor ontwikkeling: Een nieuwe editie van het VN Wereldwaterrapport benadrukt de essentiële rol van water voor ontwikkeling en wijst op de vele voordelen van het investeren in goede watervoorziening en duurzaam beheer.

Gouden tijd voor sterrenkunde: De Algemene Vergadering van de Verenigde Naties riep 2009 uit tot Internationaal Jaar van de Sterrenkunde en gaf de coördinatie in handen van UNESCO.

Financiële crisis dreigt ook ontwikkelingslanden zwaar te treffen: De globale financiële crisis zal grote gevolgen hebben voor de ontwikkelingshulp en de meest kwetsbare burgers dieper in de armoede duwen, zo waarschuwt een UNESCO-analyse.

UNESCO Atlas bedreigde talen: West-Vlaams en Limburgs in gevaar: Ruim een derde van alle talen dreigt uit te sterven, zo blijkt uit de nieuwe UNESCO Atlas van bedreigde talen. Ook het West-Vlaams en het Limburgs staan op de rode lijst.

Wie spreekt er Ch'ti? : De Franse film Bienvenue chez les ch'tis krijgt de lachers op de hand maar de realiteit van de Ch'ti taal is minder vrolijk.

Scholen bouwen voor betere wereld: Zonder onderwijs voor meisjes is een betere wereld voor iedereen onmogelijk, zo luidt de overtuiging van een Greg Mortenson, een opmerkelijk ontwikkelingswerker die scholen bouwt in de afgelegen gebieden van Pakistan en Afghanistan.

Ethiek gaat over moreel handelen en risico's afwegen: De internationale expertencommissie die UNESCO adviseert over ethische aangelegenheden op het domein van wetenschap en technologie wil een kader creëren om beter te kunnen inspelen op de snelle wetenschappelijke en technologische ontwikkeling en de ethische gevolgen van klimaatverandering onderzoeken.

Erkenning voor vrouwen in de wetenschap: UNESCO en L'Oréal erkennen jaarlijks de waardevolle bijdrage van vrouwen aan de nog steeds door mannen gedomineerde wetenschap.

Download UNESCO info 72

UNESCO info 73

Inventaris immaterieel cultureel erfgoed uitgebreid: Onder meer de Sinterklaasviering en de garnaalvisserij te paard zijn opgenomen op de Vlaamse inventaris van immaterieel cultureel erfgoed.

Vlaamse UNESCO Leerstoel promoot preventieve erfgoedconservatie: Een nieuwe UNESCO Leerstoel aan de K.U. Leuven draagt het concept van preventieve erfgoedconservatie internationaal uit.

Recht op onderwijs onder vuur: Ervoor zorgen dat kinderen hun recht op onderwijs kunnen uitoefenen, is één van de hoogste prioriteiten van UNESCO. Er heerst dan ook grote bezorgdheid over een nieuw VN-rapport waaruit blijkt dat scholen, leerlingen en leerkrachten in verschillende conflictgebieden het doelwit van aanslagen zijn.

Oceanen verdienen meer aandacht en respect: Naar aanleiding van de eerste Wereldoceaandag breekt het hoofd van UNESCO's Intergouvernementele Oceanografische Commissie een lans voor een beter duurzaam beheer van onze belangrijkste natuurlijke hulpbron.

Volwassenenonderwijs bevordert ontwikkeling: Educatie voor volwassenen en levenslang leren zijn cruciale elementen om de ontwikkeling te bevorderen, dat is de boodschap waarvan een internationale conferentie beleidsmakers wil bewust maken.

Sri Lankaans journalist krijgt postuum UNESCO-prijs voor Persvrijheid: De eerder dit jaar vermoorde Lasantha Wickrematunge die zich jarenlang inzette voor vrije meningsuiting, is door een internationale jury gekozen als laureaat van de Prijs voor Persvrijheid 2009.

Efficiënter debatteren in de UNESCO-arena: De Vlaamse UNESCO Commissie organiseerde samen zijn Nederlandse en Luxemburgse tegenhanger een bijeenkomst om een nieuwe benadering van de regionale consultaties van Nationale UNESCO Commissies op internationale schaal te promoten

Afrikaanse filmindustrie rukt op: Nigeria is de tweede grootste filmproducent ter wereld en laat daarmee de Verenigde Staten achter zich, zo blijkt uit een recent rapport van het UNESCO Instituut voor Statistiek.

Vlaamse steun voor wetenschappelijke projecten: Vlaanderen maakt internationaal school door op een geconcentreerde en toekomstgerichte manier wetenschappelijke projecten van UNESCO te ondersteunen die het duurzaam beheer van kusten en natuurlijke rijkdommen in voornamelijk ontwikkelingslanden mogelijk helpen maken door capaciteitsopbouw en het versterken van nationale infrastructuur in een internationale omgeving.

Download UNESCO info 73

UNESCO info 74

Internationale richtlijnen voor seksuele opvoeding: Een reeks nieuwe richtlijnen moet landen helpen om een beter beleid te voeren rond seksuele voorlichting op school om zo de verspreiding van hiv en seksueel overdraagbare aandoeningen te bestrijden.

We moeten meer doen om ontwikkelingslanden te helpen: Na tien jaar het Secretariaat van UNESCO te hebben geleid, blikt directeur-generaal Koïchiro Matsuura terug op de voornaamste evoluties onder zijn beleid.

De volgende stap voor oceaanobservatie: Wetenschappers van over de hele wereld komen in september samen om te bespreken hoe oceaanobservatie zich in de toekomst moet ontwikkelen om tegemoet te komen aan sociale en economische behoeften en om het klimaatbeleid beter te ondersteunen.

Restauratie van Babylon op gang schieten: Een rapport formuleert concrete aanbevelingen om de geteisterde archeologische site van Babylon in Irak in eer te herstellen.

Democratie is het delen van macht: Voormalig VN secretaris-generaal Boutros Boutros-Ghali praat over het belang om de globalisering te democratiseren en over het versterken van de solidariteit onder ontwikkelingslanden.

Chinees pilootproject voor bescherming jonge migranten: Chinese steden krijgen te maken met een instroom van goedkope arbeidskrachten die bijdragen tot de economische ontwikkeling. Een pilootproject onder leiding van UNESCO wil ervoor zorgen dat de rechten van deze migranten gerespecteerd worden.

Alfabetisering als ijkpunt voor persoonlijke en maatschappelijke ontwikkeling: De internationale gemeenschap van beleidsmakers, donors en hulporganisatie investeren onvoldoende in de alfabetisering van volwassenen terwijl nochtans voldoende is bewezen welke verstrekkende gevolgen alfabetisering kan hebben op de persoonlijke en de maatschappelijke ontwikkeling wanneer het op een duurzame en doelgerichte manier wordt aangepakt.

Download UNESCO info 74

UNESCO info 75

Koers voor de komende twee jaar uitgestippeld: De Algemene Conferentie van UNESCO bepaalde waarop de Organisatie zich de komende twee jaar zal toeleggen en verkoos een nieuwe directeur-generaal die de komende vier jaar het stuur in handen krijgt.

Meer investeren in culturele diversiteit: In een snel veranderende wereld tengevolge van globalisering staat culturele diversiteit onder druk. Een ruimere interpretatie van het begrip en meer investeringen in culturele diversiteit kunnen de globale ontwikkeling bevorderen, zo blijkt uit een recent veelomvattend rapport van UNESCO.

Jongeren vragen meer inspraak: Tijdens het zesde UNESCO Jeugdforum gaven jongeren uit meer dan 80 landen aan welke onderwerpen zij als prioritair beschouwen en bespraken ze hoe UNESCO de band met jongeren en jeugdorganisaties nauwer kan aanhalen.

UNESCO richt schijnwerpers op immaterieel erfgoed: De Heilig Bloedprocessie van Brugge is één van de elementen die zijn erkend door UNESCO in het kader van de Conventie voor de bescherming van immaterieel cultureel erfgoed. De Conventie zet vooral in op bescherming en duurzaam erfgoedbeheer.

Belgisch andersglobalist krijgt UNESCO-Madanjeet Singh Prijs: François Houtart is een van de twee laureaten van de UNESCO-Madanjeet Singh Prijs voor de Bevordering van Verdraagzaamheid en Geweldloosheid.

Irakezen moeten massaal verhuizen door watertekort: Landelijke gemeenschappen in het noorden van Irak kampen met grote watertekorten door aanhoudende droogte en slecht onderhoud van traditionele watervoorzieningssystemen. UNESCO luidt de noodklok en plant een nieuw initiatief om de dramatische situatie te verhelpen.

Stimulans voor jonge researchers: Drie jonge Belgische wetenschappers kunnen genieten van een beurs onder de noemer van het programma L'Oréal-UNESCO Voor Vrouwen en Wetenschap.

Discriminatie bestrijden in Oost-Europa: Hiv en aids blijven oprukken in Oost-Europa. Een nieuw UNESCO-project wil de epidemie indijken en de discriminatie bestrijden die gepaard gaat met de ziekte.

Grenzeloze diploma's dankzij UNESCO en Raad van Europa: Een recent verdrag waar ons land onlangs tot toetrad, maakt het gemakkelijker om in een groot deel van de wereld in het buitenland te gaan studeren of werken.

Download UNESCO info 75

UNESCO info verschijnt vier keer per jaar. Abonnementen lopen per kalenderjaar. Voor 10 euro valt het tijdschrift bij je in de bus. Bestellen kan via info@unesco-vlaanderen.be