Landen als China en India knagen aan de dominantie die de Verenigde Staten, de Europese Unie en Japan traditioneel hadden in wetenschappelijk onderzoek en ontwikkeling. De economische crisis bevorderde hun inhaalbeweging.

UNESCO presenteerde op 10 november haar World Science Report 2010. Het rapport schetst de belangrijkste ontwikkelingen in het wetenschappelijk onderzoek, innovatie en hoger onderwijs sinds 2005. Het rapport wordt elke vijf jaar samengesteld door een team van onafhankelijke deskundigen. Het beschrijft niet alleen de laatste ontwikkelingen maar analyseert ook belangrijke trends die van invloed zijn op onderzoek & ontwikkeling, zoals de economische crisis.

Dominantie brokkelt af

Opmerkelijk is dat de traditionele dominantie van de Verenigde Staten, de Europese Unie en Japan afneemt. Vooral China werpt zich steeds meer op als een belangrijke speler, evenals Brazilië en India. De wereld van onderzoek & ontwikkeling evolueert naar een steeds meer concurrentiële omgeving waarin de stroom van informatie, kennis, personeel en investeringen in twee richtingen verloopt. Landen als China en India grijpen hun versterkte economische status aan om te investeren in hightechbedrijven in Europa en elders waardoor ze in een klap enorm bijwinnen aan technologische expertise. Ook andere opkomende economieën investeren meer dan ooit tevoren in onderzoek & ontwikkeling, waaronder Brazilië, Mexico, Zuid-Afrika en Turkije.

Een gevolg van het feit dat steeds meer landen investeren in wetenschappen, is het verschuiven van de globale invloed. China telt ei zo na meer onderzoekers dan de Verenigde Staten of de Europese Unie en nu al worden er meer wetenschappelijke artikels gepubliceerd dan in Japan. Kanttekening is wel dat er voorlopig minder uit geciteerd wordt dan uit de artikels die verschijnen in de traditionele grote drie.

Democratisering van de wetenschap

Als gevolg van de moderne communicatietechnologieën, kunnen landen die over minder wetenschappelijke  expertise beschikken toch zeer actief zijn bij het creëren, verspreiden en vergaren van kennis. Een ontwikkeling die de democratisering van de wetenschap ten goede komt. "De snelle verspreiding van het internet in het Zuiden is een van de meest veelbelovende trends van het nieuwe millennium," zo staat te lezen in het rapport.

Terwijl bepaalde opkomende landen zich in het verleden beperkten tot het uitvoeren van onderzoek & ontwikkeling uitbesteed door ontwikkelde landen, leggen ze zich nu vooral toe op autonome technologische ontwikkeling en op toegepast onderzoek. China, Brazilië en India werken in hoog tempo hun achterstand op het vlak van industrie, wetenschap en technologie weg. Daardoor kwamen er nieuwe spelers op de markt van grote multinationale ondernemingen in sectoren waaronder autoproductie, consumentengoederen en hightechindustrie zoals vliegtuigbouw.

Laatste bastion van de dominantie

Op een domein behouden de Verenigde Staten, de Europese Unie en Japan tot nader order hun traditionele dominantie: dat van de patenten. "Van alle indicatoren is het de patentindicator die de grootste ongelijkheid aantoont inzake het creëren van kennis wereldwijd," aldus het rapport. Het US Patents and Trademark Office, het Europees Patent Bureau en het Japans Patent Bureau nemen het leeuwendeel van de patenten voor hun rekening en patenten uitgereikt door deze instellingen worden nog steeds als hoogwaardiger beschouwd.

En ook al leiden ontwikkelingslanden nu meer wetenschappers en onderzoekers op dan vroeger, dit betekent niet dat deze mensen gemakkelijk aan de slag kunnen in hun land van herkomst. Vooral India, Turkijke en sommige landen in zuidelijk Afrika en zuidelijk Azië zien veel hoogopgeleide mensen vertrekken. Minstens een derde van de Afrikaanse wetenschappers werkt in het buitenland, volgens cijfers uit 2009. Data van de OESO uit 2008 tonen aan dat van de 59 miljoen migranten in de OESO-landen, er 20 miljoen hoger opgeleid zijn.

Traditionele spelers voelen de crisis het ergst

Alhoewel het moeilijk is om de gevolgen van de economische crisis die in 2008 uitbrak, te kwantificeren, valt uit het rapport op te maken dat de globale crisis zich laat voelen op de budgetten voor onderzoek & ontwikkeling, die vaak het eerst in het vizier worden genomen in tijden van crisis. Amerikaanse bedrijven, die het meest investeren in onderzoek en ontwikkeling, verlaagden hun budgetten met gemiddeld 5 tot 25% in 2009. Bijgevolg kregen de Verenigde Staten rake klappen en konden landen zoals Brazilië, China en India een grotere inhaalbeweging maken dan mogelijk was geweest zonder de crisis.

In een wereld die steeds meer onderling verbonden is, geldt samenwerking als de sleutel tot verdere ontwikkeling, zo ook in de wetenschappen. "Ik ben er meer dan ooit van overtuigd dat regionale en internationale wetenschappelijke samenwerking van essentieel belang is om de met elkaar verbonden, complexe en toenemende uitdagingen waarmee we ons geconfronteerd zien, aan te pakken," zo schrijft UNESCO directeur-generaal Irina Bokova in haar voorwoord van het rapport. In de internationale diplomatie zal wetenschapsdiplomatie in de toekomst een steeds grotere plaats innemen. "Op dit vlak moet UNESCO alle zeilen bijzetten om internationale partnerschappen en samenwerking te verstevigen, vooral voor wat de Zuid-Zuid samenwerking betreft. De wetenschappelijke dimensie van de diplomatie was een van de redenen waarom wetenschappen zijn opgenomen in het mandaat van UNESCO. In een tijdperk waarin wetenschappen enorme mogelijkheden bieden om de toekomst van de mensheid vorm te geven, houdt het niet langer steek om wetenschappelijk beleid te ontwikkelen vanuit een strikt nationaal perspectief."

Klik [hier] om het World Science Report 2010, of een samenvatting ervan, online te raadplegen.

U kan het boek rechtstreeks bestellen via Unesco Publishing: bestel hier