Hoe klaar is Vlaanderen voor artificiële intelligentie? UNESCO-rapport brengt kansen en uitdagingen in kaart

Hoe goed is Vlaanderen voorbereid op de snelle opkomst van artificiële intelligentie (AI)? Een nieuw rapport van UNESCO biedt een eerste geïntegreerde analyse van de AI-readiness van Vlaanderen en geeft beleidsmakers concrete handvatten voor een ethische en verantwoorde inzet van AI. Vlaanderen is daarmee de eerste regio waar UNESCO de Readiness Assessment Methodology (RAM) op subnationaal niveau toepast.

Verantwoord AI-beleid in lijn met UNESCO

UNESCO stelde het rapport op aan de hand van de Readiness Assessment Methodology. Deze methode helpt overheden om in kaart te brengen in welke mate ze klaar zijn om AI op een verantwoorde manier te ontwikkelen en te gebruiken. Daarbij kijkt de methode niet enkel naar technologische capaciteit, maar ook naar beleid, regelgeving, economie, onderwijs, infrastructuur en maatschappelijke impact.

De analyse sluit aan bij de UNESCO Aanbeveling over de Ethiek van Artificiële Intelligentie uit 2021. Die aanbeveling vormt een internationaal kader om AI te ontwikkelen met aandacht voor onder meer mensenrechten, inclusie, transparantie en duurzaamheid.

Sterke fundamenten in Vlaanderen

Uit het rapport blijkt dat Vlaanderen over belangrijke troeven beschikt. Het Vlaamse AI-beleid wordt ondersteund door het Vlaamse AI-beleidsplan, dat jaarlijks ruim 35 miljoen euro investeert in onderzoek, toepassing in bedrijven en maatschappelijke thema’s zoals opleiding, bewustwording en ethiek.

Daarnaast heeft Vlaanderen een sterk onderzoeks- en innovatielandschap rond AI. De opgebouwde expertise vindt steeds vaker haar weg terug naar beleid en praktijk, bijvoorbeeld via richtlijnen voor verantwoord AI-gebruik en initiatieven rond AI-geletterdheid.

Nood aan betere afstemming en duidelijke verantwoordelijkheden

Tegelijkertijd maakt het rapport duidelijk dat sterke technologische vooruitgang alleen niet volstaat. Door de complexe Belgische staatsstructuur zijn bevoegdheden verdeeld over verschillende beleidsniveaus. Dat maakt coördinatie rond AI uitdagend. Het rapport wijst daarom op de nood aan sterker toezicht, duidelijke verantwoordelijkheden en gedeelde principes voor ethisch AI-gebruik.

Vlaanderen beschikt over sterke troeven op vlak van artificiële intelligentie, maar duurzaam en ethisch AI-beleid vraagt ook duidelijke regels, samenwerking en maatschappelijk vertrouwen.

Ook data speelt daarin een belangrijke rol. AI-systemen zijn afhankelijk van kwaliteitsvolle en toegankelijke data, maar data- en AI-beleid zijn vandaag nog onvoldoende op elkaar afgestemd. Duidelijke regels rond datagebruik, monitoring en publieke verantwoording zijn nodig om vertrouwen te versterken en risico’s te beperken.

Inclusie, vertrouwen en duurzaamheid

Een terugkerende boodschap in het rapport is dat AI-beleid breed gedragen moet zijn. Digitale toegang is in Vlaanderen sterk uitgebouwd, maar niet iedereen beschikt over dezelfde vaardigheden, middelen of ondersteuning om met AI aan de slag te gaan. AI-geletterdheid blijft daarom een belangrijk aandachtspunt voor burgers, werknemers, bedrijven en overheden.

Ook het maatschappelijk vertrouwen vraagt blijvende aandacht. Veel mensen maken zich zorgen over desinformatie, privacy, de betrouwbaarheid van AI-gegenereerde inhoud en de impact van AI op werk en samenleving. Daarnaast wijst het rapport op de ecologische voetafdruk van AI. Duurzaamheid wordt steeds vaker genoemd als principe, maar is nog niet structureel ingebed in het AI-beleid.

Cultuur, taal en erfgoed

De Vlaamse UNESCO Commissie droeg bij aan de totstandkoming van het rapport, onder meer met inzichten over het gebruik van AI in de cultuursector. In deze sector biedt AI nieuwe mogelijkheden voor digitalisering, publiekswerking en toegang tot erfgoed. Tegelijk roept AI vragen op rond auteurschap, culturele diversiteit en de positie van kunstenaars en culturele makers. Voor Vlaanderen is ook taal een belangrijk aandachtspunt. Het rapport benadrukt het belang van taaltechnologie, representatieve datasets en AI-systemen die rekening houden met de Vlaamse culturele en taalkundige eigenheden.

Aanbevelingen voor de toekomst

Het rapport formuleert aanbevelingen voor verdere ontwikkeling van AI-beleid in Vlaanderen. Deze gaan onder meer over sterker toezicht, betere afstemming tussen data- en AI-beleid, meer aandacht voor inclusie en AI-geletterdheid, duurzaamheid, verantwoord onderzoek en de bescherming van cultuur en taal.

Op 2 juni wordt het rapport officieel voorgesteld tijdens een lanceringsevent voor beleidsmakers. Tijdens het event zullen UNESCO en Digitaal Vlaanderen dit rapport overhandigen aan de minister-president van Vlaanderen. Met deze analyse wil UNESCO beleidsmakers ondersteunen om de verdere ontwikkeling van AI in Vlaanderen richting te geven: innovatief én tegelijk ethisch, inclusief en verantwoord.

Nienke Verstegen