SCHRIJF JE IN | Studiedag "Levende erfgoedplekken - Van Napels tot Brugge" op 9 oktober

ONDER PATRONAGE DOOR UNESCO

Wereldwijd wordt gezocht naar een meer integrale omgang met erfgoed. Ook in Vlaanderen gaan organisaties steeds meer aan de slag met deze 'Spirit of Naples'. Op 9 oktober 2026 verkent de Vlaamse studiedag “Levende erfgoedplekken - Van Napels tot Brugge” deze actuele ontwikkelingen. De dag vertrekt vanuit het recente pilootproject over de Werelderfgoedsite van het Begijnhof van Brugge. Schrijf je hier in!

UNESCO voedt het internationale debat rond erfgoed actief en lanceerde in 2023 ‘Call for Action: The Spirit of Naples’. UNESCO moedigt hierin aan om erfgoed op een holistische en mensgerichte manier te benaderen, als hefboom voor duurzame sociale en economische ontwikkeling. Ook ICOMOS en andere netwerken gaan hiermee steeds meer aan de slag. Op 9 oktober 2026 in Leuven verkent de Vlaamse studiedag “Levende erfgoedplekken - Van Napels tot Brugge” deze actuele ontwikkelingen met focus op Vlaamse én internationale voorbeelden en inspiratie. 

Pilootproject Brugge

De dag vertrekt van het recente pilootproject rond de Werelderfgoedsite van het Begijnhof van Brugge. De opmaak van een nieuw masterplan voor de restauratie en herwaardering van de site verbond op een innovatieve en integrale manier: 

• het onderzoek naar de geschiedenis van de Brugse begijnen; 
• het bouwfysisch en bouwhistorisch onderzoek; 
• het materiële en immateriële erfgoed verbonden met deze plek en geschiedenis; 
• de waardering van het erfgoed door verschillende gemeenschappen.

Een onderzoeksteam ontwikkelde voor het project een methodiek, met aanknopingspunten voor de architecturale en andere ontwikkelings- en borgingsplannen.

De studiedag focust op de praktijk: hoe werkt de integrale aanpak? Wat levert deze aanpak op en waar zitten knelpunten? Presentaties over ervaringen op diverse plaatsen in binnen- en buitenland, een panelgesprek en interactieve werksessies  bieden nieuwe inzichten, zetten aan tot reflectie en bieden handvatten voor de erfgoedpraktijk hier.

Een bezoek aan de tentoonstelling God op straat van KADOC, die focust op de impact van religie en religieuze actoren op de geschiedenis en de transformatie van de openbare ruimte, is onderdeel van de dag.

Praktisch 

• Locatie: Iers College, Leuven
• Deelname kost 75 euro. Er zijn enkele plaatsen beschikbaar voor studenten, die 10 euro betalen. Is de deelnameprijs een probleem, neem dan contact op met de organisatoren via iris.steen@skynet.be .
• Inschrijven kan via deze link.
• Na de inschrijving krijg je van ons bericht over de betalingswijze, welke gegevens er op bestelbonnen vermeld moeten worden en hoe de facturen bezorgd worden. Dat kan enkele weken duren.

Programma

Vanaf 9.30 uur: Ontvangst met koffie

10.00-12u45 uur: (voornamelijk in het Engels)

• Vier cases, waarin de complexiteit van de praktijk centraal staat
  • Maria Claudia Lopez Sorzano  (Colombia) - Implementing integrated heritage principles in the urban context of Bogota
    In a large city like Bogotá, one of the challenges is the management of cultural heritage, both tangible and intangible. How has a comprehensive approach been implemented that considers living heritage, urban-rural connections, and the contribution of cultural heritage to sustainable development?
  • Ahmed Skounti (Marokko) - The Medina and the Square: challenges and stakes in linking World heritage and Intangible cultural heritage in Marrakesh
    The  case of the Medina of Marrakesh (World heritage site) and its Cultural Space of the Jemaa El Fna Square (Representative Intangible cultural heritage) reveals the complexity of the relationship between tangible and intangible heritage in a tourist-oriented environment.
  • Peter-Jan van Steenbergen (Nederland)  - Wat is de impact van de Werelderfgoedstatus van Kinderdijk op de ontwikkeling van het gebied?
    Het Werelderfgoedgebied Kinderdijk wordt integraal ontwikkeld vanuit de UNESCO-waarden. Hoe kunnen de Outstanding Universal Values doorwerken in het beschermen van het gebied, het stimuleren van het immaterieel erfgoed van de molenaars en het aantrekken van bezoekers over de hele wereld?
  • Kristien Suenens (België) - Sauvegarde. Hoe begijnhoven meer kunnen zijn dan een mooi decor
    Pionierstraject waarin geschiedenis, immateriële cultuur, gemeenschappen, stilte en buitenlandse voorbeelden de bouwstenen vormden voor een dialoog tussen verleden, stenen en mensen. 
• Panelgesprek (in het Engels) o.l.v. Tamara Nikolic Djeric met de presentators van de vier cases van de voormiddag, Jorijn Neyrinck (Werkplaats immaterieel erfgoed en Vlaamse UNESCO Commissie), Christian Pfeiffer (Huizer Museum en molenaar), Karel Dendooven (stad Brugge)  en Kristof Lataire (Kapittel) over methodieken om verschillende erfgoedconcepten te integreren en over de relatie tussen concepten en praktijk. 
• Reflectie van Tamara Nikolic Djeric (in het Engels) op recente visies en richtlijnen van UNESCO en ICOMOS met betrekking tot integrale omgang met erfgoed en slotbeschouwing over de voormiddagsessie. 

12.45 uur: lunchpauze

13.30 uur: Vier parallelle werksessies over Vlaamse cases met als rode draad: hoe kan je de geschiedenis van de plek, de immateriële aspecten en het onroerende erfgoed verbinden met (erfgoed)gemeenschappen?

• Brugge begijnhof – hoe kan je de ziel van de plek levend houden tussen en met levende gemeenschappen, tradities en hedendaagse noden?
  • Het Brugse Begijnhof is al acht eeuwen een vrouwenstad met een eigen karakter. Ook al zijn de begijnen al ruim honderd jaar geleden verdwenen, er zijn nog altijd religieuzen aanwezig en er wonen uitsluitend vrouwen. De geschiedenis van de begijnen biedt aanknopingspunten om tegemoet te komen aan hedendaagse noden aan luwte, bescherming, spiritualiteit én activiteit. Het is een plek met een ziel. Diverse gemeenschappen blijven de plek bezielen, met een sleutelrol voor de bewoonsters. 
    Met medewerking van Iris Steen (onderzoeksteam begijnhof Brugge), Brigitte Beernaert (bewoonster) en Leentje Gunst (stad Brugge).
• Koloniën van Weldadigheid – back to the future
  • De Koloniën van Weldadigheid zijn zeven culturele landschappen die ontstonden als maatschappelijk experiment tussen 1818 en 1825 in het toenmalige Verenigd Koninkrijk der Nederlanden, als antwoord op het weerbarstige armoedeprobleem. De gebieden kregen zowel de werelderfgoedstatus als een Europees erfgoedlabel, om hun betekenis als sociale pionier. De werelderfgoedstatus is gekoppeld aan het vernieuwende concept van een landbouwkolonie met een sociaal doel, dat in de 19e eeuw erg invloedrijk was, en benadrukt de bijzondere planmatige aanleg die het businessmodel weerspiegelde. Het EHLabel kregen de Koloniën van Weldadigheid omwille van hun symbolische betekenis voor de moeizame en nog steeds voortdurende strijd om arme mensen te erkennen als burgers met volwaardige rechten. 
    Doorheen de tijd ontstond een rijk, erg gelaagd, maar soms ook heel confronterend verhaal over de ‘maakbaarheid’ van mensen en onze omgeving. Hoe haken hedendaagse initiatieven daarop aan en gaan nieuwe communities daar mee om?
    Met medewerking van Geertje Bernaerts, die voor Kempens Landschap al 15 jaar aan de slag met de Koloniën van Weldadigheid, medewerkers van Museum de Proefkolonie (NL) en het Gevangenismuseum Veenhuizen (NL).
• De Abdij van Roosenberg - (samen)leven in harmonie en verstilling – een uitdaging
  • De Nederlandse benedictijner monnik en architect Dom Hans van der Laan (1904-1991) ontwierp in 1973-1975 in de bosrijke omgeving van Waasmunster het nieuwe abdijcomplex van de abdij van Roosenberg voor de contemplatieve gemeenschap van de Mariazusters van Franciscus. De abdij van Roosenberg, oorspronkelijk een gemeenschap van zusters Victorinnen, kent een lange geschiedenis, die teruggaat tot de 13de eeuw.   Hans van der Laan levert een uitgekiend en uniek totaalconcept.  Hij tekent niet alleen voor de inplanting en de architecturale vormgeving van het complex, maar ook voor het interieur en het meubilair.  De gecontroleerde verhoudingen, gebaseerd op zijn proportioneel systeem van het plastisch getal en het beheerst spel van ruimte en licht nodigen uit tot verstilling en contemplatie. De abdij van Roosenberg wordt erkend als het meesterwerk van Dom van der Laan en is sinds 2019 als monument beschermd.  In 2016 verlieten de laatste vijf zusters de abdijgebouwen.
    De abdijsite kwam in 2023 via erfpacht in het bezit van de erfgoedorganisatie Herita, die een toekomstpad uitzet voor dit bijzonder stuk erfgoed. In opdracht van Herita voerde PARCUM vanuit zijn integrale erfgoed model in 2024 het onderzoek uit naar de ‘Verhalen van de plek’.  Deze verhalen, o.m. gebaseerd op interviews met de laatste oude bewoners, in relatie tot de architectuur, de omgeving en het overgeleverde erfgoed vormen de richtingwijzers voor een uitdagende toekomstvisie op de valorisatie van de site.
    Met medewerking van Jan Klinckaert (PARCUM) en Dimitri Stevens (Herita)
• De Vooruit als levende erfgoedplek
  • De Vooruit in Gent is al meer dan een eeuw een plek waar coöperatieve geschiedenis, sociaal engagement, kunstpraktijk en dagelijkse ontmoeting samenkomen. Het gebouw uit 1913 weerspiegelt de verbeeldingskracht van de arbeidersbeweging om niet alleen sociale structuren, maar ook cultuur en gemeenschapsleven vorm te geven. In het spoor van UNESCO’s “Spirit of Naples” en de bredere internationale dynamiek rond volkshuizen als Werelderfgoed, verkennen we hoe De Vooruit kan worden benaderd als een levende erfgoed plek. We gaan in gesprek over erfgoedgemeenschappen, gedeeld eigenaarschap en de vraag hoe dit meervoudige erfgoed op een inclusieve manier kan worden ontsloten en doorgegeven.
    Inleiding door Franky Devos, gevolgd door een interactieve workshop met aanwezigen, experten en partners.
    Met medewerking van Franky Devos (VIER NULVIER), Shana Van Hauwermeiren (Werkplaats immaterieel erfgoed) en Jorijn Neyrinck (Werkplaats immaterieel erfgoed en Vlaamse UNESCO Commissie)
     

15.00 uur: Afsluiting en vertrek naar KADOC en voor een bezoek aan de tentoonstelling God op straat. Hoe religie de publieke ruimte vormgeeft.

Over de sprekers 

Maria Claudia Lopez Sorzano

Consultant on Culture and Heritage. She has dedicated her 30-year career to highlighting the contribution of culture and cultural heritage to sustainable development. She is an architect and holds two master's degrees: one in architectural history and another in conservation of built heritage. She holds studies in High Government and in Community and Culture. She served as National Director of Cultural Heritage, Vice Minister of Culture of Colombia, and Secretary of Culture of Bogotá. Since 2020, as an independent consultant, she has worked for UNESCO, ICOMOS, WSP, SEGIB and the World Bank, among others. Member of ICOMOS and the Global Network of Facilitators for the UNESCO 2003 Convention.

Ahmed Skounti

Ahmed Skounti is an Anthropologist, Professor at the National Institute of Archaeology and Heritage Sciences (INSAP, Rabat, Morocco). His research revolves around heritage-making processes both locally and globally. He was a delegate of Morocco to the intergovernmental committees of the World Heritage and Intangible Cultural Heritage Conventions for many years. He contributed to the drafting of the 2003 ICH Convention and is a facilitator of the UNESCO ICH capacity-building programme. He was chair of the Evaluation Body of the Intergovernmental Committee for the safeguarding of the Intangible cultural heritage in 2015 and 2017 and member of this body in 2026-2029. He is also a member of the Scientific Board of the International Journal of Heritage Studies (Tylor & Francis) and of the Association for Critical Heritage Studies.

Peter-Jan van Steenbergen

Is econoom en vervulde diverse functies, waaronder directeur van de Zaanse Schans, directeur voor de Zaansche Molen (vereniging) en adviseur Europese subsidies bij een adviesbureau. Hij is nu algemeen directeur van de Stichting Werelderfgoed Kinderdijk, de site-holder van het UNESCO Werelderfgoed Molencomplex Kinderdijk-Elshout. Kinderdijk ontvangt jaarlijks honderdduizenden (betalende) bezoekers, die ambassadeurs voor het leven worden en ook zorgen voor de inkomsten die nodig zijn om het onderhoud en beheer van het gebied te bekostigen. SWEK heeft zo’n 100 medewerkers in dienst en 270 vrijwilligers zetten zich in voor de stichting. Onder hen zijn de (vrijwillige) molenaars.

Kristien Suenens

Kristien Suenens is hoofd van de afdeling Creatie, Communicatie en Participatie bij KADOC–KU Leuven. Ze is erfgoeddeskundige en senior onderzoeker, gespecialiseerd in de geschiedenis en het erfgoed van religieuze instituten en sites. Haar onderzoek richt zich op het vrouwelijke religieuze leven, gender en de evoluerende relatie tussen de katholieke kerk en de moderniteit in de 19e en 20e eeuw.

Tamara Nikolic Djeric

PhD is a cultural anthropologist, museum professional and international expert in Intangible Cultural Heritage (ICH), specialising in community-based safeguarding, heritage interpretation and sustainable cultural tourism. She has more than 15 years of experience in museums, EU projects and international cooperation linked to the UNESCO 2003 Convention. She works as International Relations Manager and ICH Expert at the Ecomuseum House of Batana, inscribed on UNESCO’s Register of Good Safeguarding Practices. Since 2018 she has served as a facilitator of the UNESCO Global Facilitators’ Network, delivering international training and advisory services.

De studiedag is een initiatief van de Stad Brugge, de Vlaamse UNESCO Commissie, Agentschap onroerend erfgoed, Departement Cultuur, Jeugd & Media, KADOC-KU Leuven, Werkplaats immaterieel erfgoed en leden van het onderzoeksteam van het begijnhof project (Geertje Bernaerts, Virginie Platteau, Iris Steen).