The UNESCO Courier stelt zich de vraag of journalistiek nog van deze tijd is, nu zowat iedereen gemakkelijk informatie kan publiceren, becommentariëren en delen.
Is journalistiek nog actueel?
In een tijd waarin iedereen content kan publiceren, becommentariëren en delen, kan het idee om zonder tussenpersonen te werken verleidelijk zijn. Maar het is misleidend. Een overvloed aan informatie garandeert noch de kwaliteit, noch de nauwkeurigheid ervan. Sociale media en digitale platforms bieden misschien eindeloze mogelijkheden om gebeurtenissen in realtime te documenteren, nieuwe doelgroepen te bereiken en gemarginaliseerde stemmen te versterken, maar ze vormen ook een grote uitdaging voor de kwaliteit van informatie en de duurzaamheid van de journalistiek.
Tijdens recente conflicten en grote politieke gebeurtenissen heeft de massale verspreiding van desinformatie aangetoond hoe fragiel de grens tussen informatie en manipulatie kan zijn. De opkomst van door AI gegenereerde content en 'deepfakes', die fictieve uitspraken toeschrijven aan publieke figuren, stelt ons collectieve vermogen om de waarheid te onderscheiden op de proef. De uitdaging is niet langer alleen om informatie te produceren, of er zelfs maar toegang toe te krijgen, maar om kritisch denken te versterken, het ware van het valse te onderscheiden, het essentiële van het triviale en feiten van meningen.
Dit is precies de rol van de journalistiek: onderzoeken, verifiëren en context bieden. Maar de media moeten wel over de nodige middelen beschikken om dit te kunnen doen. Geconfronteerd met dalende advertentie-inkomsten, afnemend bereik en een vertrouwenscrisis in de publieke opinie, worstelen veel nieuwsredacties om te overleven. Daar komen nog de bedreigingen bij die rechtstreeks gericht zijn tegen mediaprofessionals. In veel delen van de wereld worden journalisten vermoord of onderworpen aan intimidatie, onterechte vervolging en geweld.
Het verdedigen van de persvrijheid is niet alleen een zorg voor mediaprofessionals: het is een verantwoordelijkheid voor de hele samenleving. Achter elk onderzoek dat onrecht aan het licht brengt, elk rapport dat licht werpt op een crisis en elke factcheck die een gerucht ontkracht, staat ons collectieve vermogen om de wereld te begrijpen op het spel. Nieuwe digitale tools en de opkomende coalities van journalisten, die samenwerken om mondiale gebeurtenissen en vraagstukken te analyseren, verleggen de grenzen van intellectuele samenwerking in naam van de waarheid en het algemeen belang.
Onafhankelijke journalistiek behoudt dezelfde basisprincipes, maar het landschap waarin zij opereert is ingrijpend veranderd. Hoe kunnen we ervoor zorgen dat zij blijft bestaan en zichzelf opnieuw uitvindt? Welke nieuwe vaardigheden moeten worden ontwikkeld om haar in staat te stellen het algemeen belang te dienen in de zoektocht naar de waarheid? We moeten deze vragen dringend beantwoorden om een publieke ruimte te behouden die gebaseerd is op geverifieerde feiten en een geïnformeerd debat.
Agnes Bardon
Hoofdredacteur The UNESCO Courier
