UNESCO bouwt al 80 jaar aan vrede door middel van onderwijs, wetenschap, cultuur en informatie. The UNESCO Courier blikt terug op acht decennia van inzet en verwezenlijkingen. Tezelfdertijd buigt het magazine zich over de vraag wat het ideaal van UNESCO betekent in de wereld van vandaag, die voor ongekende uitdagingen staat.
80 jaar UNESCO
Vrede wordt niet alleen opgebouwd aan onderhandelingstafels, via verdragen of tijdens topontmoetingen. Echte vrede moet wortelen in de geest van mensen, door wederzijds begrip en door middel van onderwijs, wetenschap, cultuur en informatie.
Vanuit dit idee is UNESCO ontstaan.
Al 80 jaar brengt UNESCO dit idee in de praktijk door sites, gebruiken en waarden, die de kern vormen van onze gedeelde menselijkheid, te erkennen en te beschermen. In 1960, tijdens de campagne voor Nubië, sloegen tientallen landen de handen in elkaar om Aboe Simbel en de tempels in Egypte te redden. Daarmee erkenden zij dat bepaalde plekken deel uitmaken van ons werelderfgoed – erfgoed dat niet alleen van belang is voor één natie, maar voor de mensheid als geheel. Vandaag de dag genieten bossen, monumenten, traditionele ambachten, talen, archieven en culturele gebruiken van diezelfde collectieve aandacht.
UNESCO heeft netwerken opgezet die onderzoekers in staat stellen over landsgrenzen heen samen te werken. De organisatie zet zich in voor universele toegang tot kennis – via onderwijs en persvrijheid – en verdedigt culturele diversiteit als een bron van rijkdom en als het fundament van de identiteit en veerkracht van volkeren. Dit geldt ook in noodsituaties en crisistijden; denk bijvoorbeeld aan recente situaties in Beiroet, Mosoel, Kiev en Sanaa, waar UNESCO haar expertise inzet.
Vandaag de dag, geconfronteerd met de uitdagingen van kunstmatige intelligentie en vraagstukken rond neurotechnologie, werkt UNESCO aan het opstellen van gemeenschappelijke ethische principes. De echte kracht van de organisatie ligt in het vermogen om, te midden van collectieve uitdagingen, de gedeelde waarden te identificeren die ons samenbrengen, zodat we deze problemen gezamenlijk kunnen aanpakken. Ondanks reële verdeeldheid en de vele moeilijkheden waarmee het multilateralisme kampt, tonen de programma’s van UNESCO dagelijks aan dat de stem van de vrede gehoord kan worden – en dat er netwerken bestaan die haar kunnen helpen bloeien.
Onze tijd vraagt om dergelijke ruimtes voor dialoog, om gemeenschappelijke referentiepunten in een gefragmenteerde wereld, om betrouwbare gegevens voor besluitvorming, en om culturen die ons herinneren aan onze eigen creativiteit. Tegelijkertijd versterken zij het geloof in het menselijk vernuft door mensen in staat te stellen waarheid van onwaarheid te onderscheiden, en het haalbare van de illusie.
De uitdagingen van deze tijd geven een nieuwe relevantie aan de oorspronkelijke visie van UNESCO. Geconfronteerd met een groeiend wantrouwen tegenover de wetenschap, de gevaren van desinformatie, de toename van haatzaaien en de opkomst van intelligente machines, moeten we opnieuw investeren in het menselijk potentieel van onderwijs, wetenschap en cultuur – de elementen die het DNA van UNESCO vormen.
Deze editie van The UNESCO Courier biedt een overzicht – noodzakelijkerwijs onvolledig – van deze ambitie en de resultaten ervan. Er wordt beschreven hoe UNESCO in het verleden tot bepaalde wereldwijde verwezenlijkingen kwam, onder omstandigheden die net zo uitdagend waren als die waar we vandaag de dag voor staan. Deze terugblik is pas echt zinvol als ze ons de moed geeft om dergelijke inspanningen vandaag opnieuw te leveren.
Agnes Bardon
Hoofdredacteur The UNESCO Courier