Kanon strand De Haan Copyr VLIZ Sven Van Haelst (1).jpg

25 jaar UNESCO-Conventie voor cultureel onderwatererfgoed: wrakken leveren nieuwe inzichten voor natuur en erfgoed

Gepubliceerd op 19/08/2026 door Vlaamse Unesco Commissie

Vijfentwintig jaar geleden keurde UNESCO de Conventie over de bescherming van het cultureel onderwatererfgoed goed. Sindsdien stimuleert de conventie landen wereldwijd om onderwatererfgoed duurzaam te beschermen, wetenschappelijk te onderzoeken en de verworven kennis met de samenleving te delen. Een recente Vlaamse studie toont hoe relevant die ambitie vandaag nog steeds is.

Uit onderzoek op twee beschermde scheepswrakken in de Belgische Noordzee blijkt dat deze sites niet alleen uitzonderlijke historische waarde bezitten, maar ook nieuwe inzichten opleveren over menselijke activiteiten op zee, historische vervuiling en duurzaam natuurbeheer.

Bescherming maakt onderzoek mogelijk

De UNESCO-Conventie, goedgekeurd in 2001, beschermt alle sporen van menselijk bestaan met een cultureel, historisch of archeologisch karakter die zich al minstens honderd jaar onder water bevinden. België ratificeerde de conventie in 2013 en vertaalde haar principes naar nationale wetgeving.

Vandaag zijn 44 archeologische wraksites in het Belgische deel van de Noordzee juridisch beschermd. Op deze locaties gelden onder meer beperkingen op lijnvisserij, ankeren, magneetvissen en sleepnetvisserij. Die bescherming voorkomt verdere aantasting van het erfgoed en creëert tegelijk unieke mogelijkheden voor wetenschappelijk onderzoek.

Wrakken als tijdscapsules

De beschermde scheepswrakken SS Kilmore (1906) en LTV West-Hinder (1912) werden de voorbije jaren systematisch opgeruimd. Tijdens deze werkzaamheden verzamelden onderzoekers meer dan 8.000 verloren loden visgewichten, samen goed voor ruim 2,5 ton lood.

De inventaris is de grootste die ooit op Belgische scheepswraksites is samengesteld. Hij toont niet alleen hoe intensief deze wrakken in het verleden werden gebruikt door recreatieve vissers, maar maakt ook duidelijk welke impact menselijke activiteiten op lange termijn kunnen hebben op het mariene milieu.

Volgens de onderzoekers functioneren beschermde wrakken als echte tijdscapsules. Ze bewaren niet alleen de geschiedenis van schepen, maar ook sporen van hoe mensen de zee doorheen de voorbije decennia hebben gebruikt.

Erfgoed draagt bij aan actuele uitdagingen

Het onderzoek toont aan dat cultureel onderwatererfgoed veel meer is dan een verzameling historische objecten. De duizenden teruggevonden visgewichten leveren waardevolle informatie op over de types en gewichten die recreatieve vissers gebruiken. Die kennis vormt een belangrijke basis voor de ontwikkeling van duurzame, loodvrije alternatieven.

Omdat lood een persistente en toxische stof is, leveren de resultaten tegelijk belangrijke inzichten voor natuurbeheer en toekomstig maritiem beleid. Zo bewijst het onderzoek hoe de bescherming van erfgoed ook kan bijdragen aan oplossingen voor hedendaagse maatschappelijke uitdagingen.

Lees en bekijk hier de reportage door VRT NWS

Beluister het interview met Marnix Pieters

Internationale dag van het onderwatererfgoed

Ter gelegenheid van de 25ste verjaardag van de conventie riep UNESCO 21 augustus uit tot de Internationale dag van het onderwatererfgoed. Die dag vestigt wereldwijd de aandacht op het belang van de bescherming van het erfgoed dat verborgen ligt onder water.

De resultaten aan onze kust illustreren perfect waarom de UNESCO-Conventie vandaag nog steeds relevant is. Beschermde scheepswrakken bewaren niet alleen ons verleden, maar helpen ook antwoorden te formuleren op actuele vragen rond wetenschap, milieu en duurzaam beheer van onze zeeën.

Vlaanderen zet al jaren in op onderwatererfgoed

Naar aanleiding van de herdenkingen van de Eerste Wereldoorlog ondersteunde Vlaanderen tussen 2014 en 2018 verschillende initiatieven rond het onderwatererfgoed van de "Groote Oorlog". Dat gebeurde onder meer via een internationale conferentie, een herdenkingsevenement, educatieve projecten en een tentoonstelling.

Ook internationaal blijft Vlaanderen actief. In 2019 ondersteunde Vlaanderen een UNESCO-opleiding op het Werelderfgoed Mozambique Island. De historische eilandsite is een belangrijk centrum voor onderwatererfgoed en vormde de ideale locatie om deelnemers uit verschillende Afrikaanse landen op te leiden in het beschermen en onderzoeken van archeologisch erfgoed onder water. Zo droeg Vlaanderen mee bij aan de verdere ontwikkeling van de onderwaterarcheologie in Afrika en aan de bescherming van het rijke maritieme verleden van het continent.