Tijdens de 81e Algemene Vergadering van de Verenigde Naties is een nieuwe internationale alliantie voor het Global Ocean Observing System (GOOS) gelanceerd. Verschillende landen, waaronder België, engageren zich om de steun voor oceaanobservatie te versterken; waarnemingen die essentieel zijn voor veilige scheepvaart, weersverwachtingen, klimaatvoorspellingen, de veerkracht van kustgebieden, de bescherming van de volle zee en het verduurzamen van de blauwe economie.
De voorzitter van de Europese Commissie, Ursula von der Leyen, en de premier van Canada, Mark Carney, lanceerden de OceanEye International Alliance voor het Global Ocean Observing System (GOOS) tijdens een bijeenkomst in het VN-hoofdkwartier in New York. Dit evenement werd georganiseerd in samenwerking met de Intergouvernementele Oceanografische Commissie (IOC) van UNESCO en de Wereld Meteorologische Organisatie (WMO).
Behoeften en uitdagingen
Het Global Ocean Observing System (GOOS), onder leiding van IOC-UNESCO en mede gefinancierd door de WMO, UNEP en de International Science Council, coördineert dagelijks ongeveer 120.000 oceaanobservaties. Deze gegevens zijn afkomstig van 8.000 meetplatforms die worden beheerd door 64 landen en 17 wereldwijde observatienetwerken. De missie van GOOS is helder: de wereld voorzien van de kennis die nodig is om de toestand, gezondheid en veranderingen van de oceaan beter te begrijpen en daar weloverwogen beslissingen over te nemen.
Gegevens uit oceaanobservatie vormen de basis voor weersverwachtingen, vroegtijdige waarschuwingssystemen, langetermijnmonitoring van het klimaat en de validatie van satellietmetingen aan het zeeoppervlak. Deze informatie is essentieel voor economische veiligheid, maritiem transport, wereldhandel, de maritieme economie en de bescherming van kustgemeenschappen en mariene biodiversiteit.
Dit cruciale mondiale observatiesysteem en de internationale coördinatie ervan staan echter steeds meer onder druk, onder meer door een gebrek aan duurzame investeringen op lange termijn. Daarom kondigde de Europese Unie in maart 2026 de oprichting aan van de International Alliance voor het Global Ocean Observing System (GOOS) als onderdeel van het bredere OceanEye-initiatief waarmee Europa tegen 2035 wil uitgroeien tot een wereldleider in oceaanobservatie en mariene technologie. Met OceanEye zet de EU in op het versterken van oceaanobservatie, het verbeteren van de toegang tot kennis over de oceaan en op meer internationale samenwerking. Een hoofddoel van de Alliantie is het veiligstellen van langetermijnfinanciering voor GOOS en het garanderen van betrouwbare, open en gratis toegang tot oceaangegevens voor alle partners.
De partnerlanden van de Alliantie brachten meer dan 211 miljoen euro bijeen in de vorm van een combinatie van financiële bijdragen, ondersteuning in natura en de terbeschikkingstelling van middelen zoals onderzoeksschepen, sensoren, drones en faciliteiten voor gegevensverwerking.
Blinde vlekken
Tijdens de lancering van de Alliantie bleek dat er nog veel werk is om de wereldwijde oceaanobservatie op punt te stellen.
Een sprekend voorbeeld is de tropische Stille Oceaan, waar momenteel geen boeien aanwezig zijn nabij de evenaar ten westen van 165 graden oosterlengte. Hierdoor ontbreken vaste observatiepunten in een cruciaal deel van de warme watermassa in de westelijke Stille Oceaan. Juist deze regio speelt een belangrijke rol bij het ontstaan van El Niño en La Niña, die grote invloed hebben op regenval- en droogtepatronen wereldwijd.
Het belang van oceaanobservaties reikt echter verder dan El Niño en La Niña. Betrouwbare voorspellingen van tropische cyclonen, extreme neerslag en hittegolven zijn afhankelijk van realtime gegevens over de toestand van de oceaan.
Ook andere belangrijke gebieden, zoals de Zuidelijke Oceaan, de poolgebieden en de diepzee, worden nog onvoldoende gemonitord en vragen om versterkte observatie-inspanningen.
Leden
In totaal zijn 31 leden toegetreden tot de International Alliance for GOOS, waaronder Canada, de EU en Angola, België, Brazilië, Chili, Colombia, Costa Rica, Cyprus, Faeröer, Frankrijk, Duitsland, Griekenland, IJsland, Ierland, Italië, Kaapverdië, Kroatië, Madagaskar, Malta, Mauritius, Mexico, Namibië, Nederland, Noorwegen, Palau, Portugal, Slovenië, Spanje, Verenigd Koninkrijk en Zuid-Korea.
