Levend erfgoed verbindt: terugblik op twee inspirerende dagen

Wat hebben het Brugse begijnhof, de molens van Kinderdijk en een marktplein in Marrakesh gemeen? Ze danken hun bijzondere karakter niet alleen aan hun gebouwen, maar ook aan de mensen, tradities en gebruiken die ermee verbonden zijn. Op 8 en 9 oktober 2026 stond die wisselwerking centraal tijdens een internationale expertmeeting in Brugge en de drukbezochte studiedag Levende erfgoedplekken. Van Napels tot Brugge in Leuven. Twee inspirerende dagen vol praktijkvoorbeelden, nieuwe inzichten en gesprekken over de toekomst van ons erfgoed.

Erfgoed leeft dankzij mensen

Materieel en immaterieel erfgoed behandelen we vaak afzonderlijk. Historische gebouwen, monumenten en landschappen vallen onder het ene, tradities, ambachten en gebruiken onder het andere. Toch zijn beide nauw met elkaar verbonden. Wat betekent een historische molen bijvoorbeeld zonder de kennis van de molenaar die hem draaiende houdt?

Ook UNESCO besteedt steeds meer aandacht aan die samenhang. In 2023 lanceerde de organisatie The Spirit of Naples, een internationale oproep om erfgoed vanuit een breder, mensgericht perspectief te benaderen. Daarbij pleit UNESCO voor meer samenwerking tussen de Werelderfgoedconventie van 1972 en de Conventie voor het Borgen van Immaterieel Cultureel Erfgoed van 2003.

Hoe vertalen we die internationale ambities naar de praktijk? Die vraag vormde de rode draad doorheen twee erfgoeddagen in Brugge en Leuven.

Brugge brengt internationale experten samen

Aan de hand van praktijkvoorbeelden uit Brugge, Bogotá en Marrakesh bespraken onderzoekers en erfgoedprofessionals de kansen en uitdagingen van een geïntegreerde erfgoedaanpak.

Het Brugse begijnhof vormde een belangrijk vertrekpunt. Voor de restauratie en toekomstige invulling van deze UNESCO-Werelderfgoedsite werkt de stad Brugge aan een masterplan. Daarbij onderzoekt ze niet alleen de historische gebouwen, maar ook de geschiedenis, tradities en gemeenschappen die de plek betekenis geven.

De uitwisseling in Brugge droeg bij aan de Bruges Recommendations on Integrated Heritage Approaches. Deze aanbevelingen willen de samenwerking tussen materieel en immaterieel erfgoed versterken en bieden aanknopingspunten voor toekomstig erfgoedbeleid.

Van Brugge tot Bogotá: erfgoed in de praktijk

Op vrijdag 9 oktober ging het gesprek verder tijdens de studiedag Levende erfgoedplekken. Van Napels tot Brugge in Leuven. Vier internationale praktijkvoorbeelden maakten duidelijk hoe een geïntegreerde erfgoedaanpak er concreet kan uitzien.

Het Brugse begijnhof: de betekenis achter de muren

In het Brugse begijnhof staat sauvegarde, of geborgenheid, centraal. Dat begrip verwijst naar de rust, gemeenschapszin en zorg die de plek al eeuwen kenmerken. Het nieuwe masterplan moet niet alleen de historische gebouwen beschermen, maar ook rekening houden met die immateriële waarden en de gemeenschappen die er vandaag leven.

Marrakesh: ruimte voor levende tradities

Het Jemaa el-Fnaplein dankt zijn karakter aan de verhalenvertellers, muzikanten, kunstenaars en verkopers die er dagelijks samenkomen. Bij de herinrichting van het plein werden ook hun behoeften meegenomen, onder meer via aangepast meubilair voor straatverkopers. De uitdaging blijft om de historische omgeving te beschermen zonder de spontane activiteiten en tradities te beperken.

Bogotá: erfgoed als onderdeel van stadsontwikkeling

De Colombiaanse hoofdstad verbindt historische gebouwen, natuurlijk erfgoed en levende culturele praktijken in haar ruimtelijke beleid. Bewoners helpen mee bepalen welke plekken en gebruiken belangrijk zijn. Zo krijgen bijvoorbeeld traditionele markten, waar lokale kennis en sociale gewoonten voortleven, een plaats in het erfgoedbeheer.

Kinderdijk: molenaars houden het erfgoed levend

In Kinderdijk zijn de historische molens onlosmakelijk verbonden met de vakkennis van de molenaars die ze bedienen en onderhouden. Hun expertise wordt vaak van generatie op generatie doorgegeven. Samen met de inzet van vrijwilligers draagt die kennis bij aan het behoud van de site en aan uitdagingen zoals waterbeheer en duurzaam toerisme.

De voorbeelden tonen dat een geïntegreerde erfgoedaanpak overal een andere invulling krijgt. Wat ze gemeen hebben, is de aandacht voor de mensen die het erfgoed gebruiken, beheren en doorgeven.

Vlaamse erfgoedplekken onder de loep

Na de internationale voorbeelden gingen de deelnemers zelf aan de slag. Tijdens vier interactieve werksessies stonden het Brugse begijnhof, de Koloniën van Weldadigheid, de Abdij van Roosenberg en de Vooruit in Gent centraal.

Hoe geef je historische gebouwen een nieuwe invulling zonder hun karakter te verliezen? Welke plaats krijgen tradities en gemeenschappen in het beheer? En hoe verzoen je erfgoedbescherming met hedendaagse noden?

De deelnemers wisselden ervaringen uit en verkenden mogelijke oplossingen voor deze vraagstukken. Daarbij bleek dat elke erfgoedplek een eigen aanpak vraagt, maar dat samenwerking tussen verschillende erfgoeddisciplines en gemeenschappen overal belangrijk is.

De studiedag werd afgesloten met een bezoek aan de tentoonstelling God op straat. Hoe religie de publieke ruimte vormgeeft bij KADOC-KU Leuven.

De Bruges Recommendations: van inzichten naar actie

De internationale uitwisseling kreeg een concreet vervolg met de Bruges Recommendations on Integrated Heritage Approaches. De aanbevelingen bouwen voort op The Spirit of Naples en de ervaringen uit verschillende erfgoedprojecten.

Ze richten zich tot UNESCO en haar partners en behandelen drie belangrijke thema's: principes, praktijk en beleid. Centraal staat de oproep om materieel en immaterieel erfgoed sterker met elkaar te verbinden en erfgoedgemeenschappen actief te betrekken bij beslissingen over hun erfgoed.

Ook lokale pilootprojecten krijgen een belangrijke plaats. Ze bieden kansen om nieuwe werkwijzen uit te testen en ervaringen te delen die ook elders bruikbaar zijn.

Zo leveren de gesprekken in Brugge en Leuven niet alleen nieuwe inzichten op, maar dragen ze ook bij aan het internationale debat over de toekomst van erfgoedzorg.

Een geslaagd tweeluik

Met inspirerende praktijkvoorbeelden, boeiende gesprekken en waardevolle ontmoetingen vormden de bijeenkomsten in Brugge en Leuven een geslaagd tweeluik! Ze brachten internationale inzichten dichter bij de Vlaamse erfgoedpraktijk en boden nieuwe inspiraties voor een meer samenhangende aanpak.

De Vlaamse UNESCO Commissie blikt tevreden terug op twee geslaagde dagen en bedankt alle sprekers, deelnemers en partners voor hun bijdrage!

De centrale boodschap blijft duidelijk: erfgoed beschermen betekent niet alleen zorg dragen voor historische gebouwen en monumenten, maar ook voor mensen, kennis en tradities die ze betekenis geven.

De studiedag in Leuven was een gezamenlijk initiatief van de Stad Brugge, de Vlaamse UNESCO Commissie, het Agentschap Onroerend Erfgoed, het Departement Cultuur, Jeugd en Media, KADOC-KU Leuven, Werkplaats immaterieel erfgoed en de bij het onderzoek naar het Brugse begijnhof betrokken experten Geertje Bernaerts, Virginie Platteau en Iris Steen. De studiedag vond plaats onder patronage van UNESCO.