Een nieuw rapport belicht hoe waardevol UNESCO-gebieden zijn, zowel voor mens als natuur. Het gaat om werelderfgoedsites, biosfeergebieden en geoparken. ‘People and Nature in UNESCO-Designated Sites: Global and Local Contributions’ onderzoekt deze gebieden voor het eerst als één geheel. Samen vormen ze een netwerk van meer dan 2.260 sites dat meer dan 13 miljoen km² beslaat, een oppervlakte groter dan China en India samen. Uit het rapport blijkt onder meer dat terwijl de wereldwijde populaties wilde dieren sinds 1970 met 73% zijn afgenomen, die binnen door UNESCO beschermde gebieden relatief stabiel gebleven zijn. Er worden meer dan 1.000 talen gesproken in deze gebieden en een kwart ervan overlapt met de leefomgeving van inheemse volken.
“De bevindingen zijn duidelijk: UNESCO-gebieden leveren zowel voor mens als natuur een waardevolle bijdrage. Binnen deze gebieden floreren gemeenschappen, blijft het erfgoed van de mensheid behouden en blijft de biodiversiteit intact, terwijl die elders instort. Door de wereldwijde waarde en bijdragen van deze sites te meten, laat dit rapport zien wat we dreigen te verliezen als ze geen prioriteit krijgen. Het is een dringende oproep om de ambities te verhogen, UNESCO-gebieden te erkennen als strategische troeven in de strijd tegen klimaatverandering en biodiversiteitsverlies, en om nu te investeren in de bescherming van ecosystemen, culturen en levensonderhoud voor toekomstige generaties.”
Khaled El-Enany
directeur-generaal van UNESCO
Een vitaal netwerk onder toenemende druk
UNESCO-gebieden omvatten meer dan 60% van alle wereldwijd in kaart gebrachte soorten, waarvan ongeveer 40% nergens anders ter wereld voorkomt. Deze gebieden slaan naar schatting 240 gigaton koolstof op, wat overeenkomt met bijna twee decennia aan huidige wereldwijde uitstoot als deze zou vrijkomen. De bossen in deze gebieden alleen al zijn jaarlijks goed voor ongeveer 15% van de koolstof die wereldwijd door bossen wordt opgenomen.
UNESCO-gebieden staan echter onder toenemende druk. Bijna 90% van de gebieden kampt met een hoge mate van milieustress en klimaatgerelateerde risico's zijn in het afgelopen decennium met 40% toegenomen. Meer dan een kwart van de UNESCO-gebieden zou tegen 2050 een kritiek kantelpunt kunnen bereiken, met mogelijk onomkeerbare gevolgen. Zonder krachtiger ingrijpen dreigen onder andere het verdwijnen van gletsjers, het instorten van koraalriffen, de migratie van soorten, toenemende waterschaarste en zouden bossen koolstof kunnen vrijgeven in plaats van opslaan.
UNESCO-gebieden zijn ook woongebieden
Het rapport benadrukt ook de diepe verbondenheid tussen natuur en gemeenschappen in UNESCO-gebieden. Er wonen bijna 900 miljoen mensen, ongeveer 10% van de wereldbevolking. Er worden meer dan 1.000 talen gesproken en minstens een kwart van de gebieden overlapt met de leefomgeving van inheemse volken, oplopend tot bijna de helft in Afrika, het Caribisch gebied en Latijns-Amerika. Ook op economisch vlak zijn deze gebieden van waarde: ongeveer 10% van het wereldwijde bbp wordt er gegenereerd.
Nu handelen kan nog steeds een meetbaar verschil maken
Als we nu actie ondernemen, kunnen we toekomstige risico’s nog aanzienlijk verminderen, aldus het rapport. Elke 1°C opwarming die wordt voorkomen, zou het aantal UNESCO-gebieden dat tegen het einde van de eeuw aan grote verstoringen wordt blootgesteld, kunnen halveren. Deze gebieden bieden ook onbenut potentieel voor klimaatbeleid: terwijl ongeveer 80% van de nationale biodiversiteitsplannen UNESCO-gebieden omvat, geldt dit slechts voor 5% van de nationale klimaatplannen.
Het rapport beschrijft vier prioriteiten voor het opschalen van actie: het herstellen van ecosystemen om de veerkracht te vergroten; duurzame ontwikkeling door middel van meer grensoverschrijdende samenwerking; verdere integratie van UNESCO-gebieden in mondiale klimaatplannen; en inclusiever besturen met inheemse volken en lokale gemeenschappen.
UNESCO-gebieden zijn investeringen waard
UNESCO-gebieden tonen aan dat mens en natuur samen kunnen floreren. Ze laten zien wat mogelijk is wanneer bescherming op de lange termijn wordt gehandhaafd en wordt ondersteund door lokale gemeenschappen.
Hoe droeg Vlaanderen bij tot dit rapport?
Tijdens de persconferentie benadrukte de Assistant Director‑General voor Natuurwetenschappen het belang van de Sites Navigator als een sleuteltool binnen het werk van UNESCO. De UNESCO Sites Navigator is het specifieke Geografisch Informatiesysteem (GIS) voor UNESCO sites wereldwijd. Het platform werd gefinancierd door het Flanders UNESCO Trustfund (FUT) en maakt het mogelijk om ontwikkelingen binnen UNESCO‑erkende sites systematisch op te volgen. Het genereert ook robuuste, wetenschappelijk onderbouwde inzichten die bijdragen aan het verbinden van cultuur en natuur.
Deze publicatie is deels een concreet resultaat van het Sites Navigator‑project. De afzonderlijke, site‑specifieke resultaten van de studie, zoals de hoeveelheid CO₂ die door elke Werelderfgoedsite wordt vastgelegd, zullen op hun beurt in de Sites Navigator worden geïntegreerd. Op die manier draagt het platform bij aan een steeds vollediger en diepgaander begrip van deze UNESCO-sites.
